Literarishe bleter · 1931-10-23 · 43 (23.10.1931) · p. [Seite]

ױארשט, ברײ&ויה 23 $ן\מ$ב<ןר \93 -י 50 יעכסער ׳■$רג$נג פרײז גר. דזםסהאריינמג או?וסמדדבמג װאעשו־יפמ פאד ־יכלעדאייוד טןןאטעראוןקונסמ יזדויד פאריקאג 3.קקעערק.װארשע ד-ע7;יס׳ש/7?אד׳שע זעכע^ םארםש&טע און דעד דיכםעד, דער דיבםעד א״בע איבעדשוימענדיסע, נצױבנדיקע, בדײמהארצימע איבע. ליבע, װאם צעברעכט יעדע צוים, װאם גיט זיך איננאנצן און נעםט א•;־ גאנצן, װאם װיצ םון נארנישט װיס;, :ו טאהע די איטע, אוראלטע, או׳ד־אורארטע, םאדיםטויםעכע, םון אהע אניםסענריהע ׳שטובן פון צװאנציקםטן יארהונדערט ארויםנעװאדםענע, דיכטעד־ריבע. און צי ביאציקס אידער האט עם מיך נעצוינן, װי עס ציט מיך צו ה״נעם לידעד־בוך, אזוי כמעט פאר דדיים״ק יאדן און אזוי אויך הײנט. א םצענע, װאם עמעץ האט מ״ד אמאר א־בערגענעננן: אין די שטודעמדיסע װינער טעינ םון 1918 איז די נאנצע אזוינעדזםענע םדאנעד דיכטער־נרוםע געװען םאריזאכט אין דער רעװארוציע, פדאנץ װערםעצ איז אםירו געװען אין א םארדאטן־דאט, האט נע־ הארטן םײערדיקע דעדעס םאד םארדאטן און עם איז רעכט נעװעז אזוי אין יענער צײט. אבער אין אװנט, אין דעם ציטערארי׳שן קאםע, האט מען אמאר אין יעגע טענ נעזען זיצן די נאנצע נרופע בײ א טישר און אײנער םון זײ, םדאנץ בר״, א דיכטער, א ־עוי־שפירע־, האט פאד ז״ םאדנערײענט הײנעם ״בוך דעד רידעך״... דאם ערשטע מאר האב איך געהאט די נערעגנהײט צו העדן ביאריסן, חידושט איר זיך, אז עם איז געװען אן איבעו־רעבוננ םאי םיר? א־ך האב אים געװארט זען ארײן, אים ארײן, אן א הינטעד־ גרונט, צו װעצכע רוחות דארה א גרו-םער ריכטער א הינטערגרונט? איז ער דען ׳גישט םאדערגרונט און הינטערנרונט פאר זיך ארײף אין ביאריקם הינטערגרונט זענען געזעםן דרײ היטערס םון תדבות־ געזעץ, דדיי פארטײאישע קנאים, װאם ביאריק איז םאד זײ אביעקט, אביעקט און גארנישט מעד, װאם זײער באצױנג צו אים איז אן אביעקטױוע, װאם טאמער חם וחצירה, א מענט־ע איז דאך :אד א מענטש, און א דיכטער איז אװדאי א מענטש, און די איצטיהע נעשיכטע איז דאך רײך אין םארשײדענע םאהטן, װעצן זײ אים אויף צו־מארגנם אזועיאעצן אויױ א טשװעסעס־באזעצםער באשור־ דיקוננם־באנק. און ביאציק האט זיך כםרר דערםאנט און נעװארםן כםדד א בריק צו זײן ׳הינטערגרונט. זײט נישט בײז אויןי םיד, װאס מיר האט זיך עם כםדר נעדאכט, אז דאס איז געװען א םרעננ־ דיקער בריק... און איך האב אײב״ק נעמײנט, אז א דיבטער, אזא ר״כטער, םרענט נאר בײ זיך, װארום נאר דאם און גישט עפעם אנדערש איז רער זין םון א דיכטער, װאס ער קען םרענן נאר בײ נאך געהער איך, און װער שוין מםתסא ביז צום םוף נע־ העדן, צו יענע אוםםארבעםעדרעכע, אײביק מיט א האהב ״אדהונ־ דערט םארשפעטיקטע, אדער םארם״רטע אנארכיסטן, װאם םעקן נישט אױס פון סארץ ק״ן מענטשן צוריב דעקרעטן, און אפש־טא שוין ריכטער, טכר שכן נרויסע דיכטער. ביאריקם װארשעװער רע־ םעראט װעגן דעם שפראכן־קאמף ב״ ײדן איז בײ מיר געװען א נרויםע איבעו־רעבוננ און איז עם נעװארן נאך טער, נאכרעם, װי איך האב טאקע דעם רעםעו־אט או״םנעהערט. ביאקיק א ז א טזרדיקער דיכטער, זײן װארט האט מען געהערט אין זײן צײט און עם איז אין דעו־ ריכטיקער צײט נעזאגט געװארן. נישט אקע, אםט אםירו גרויסע דיכטער, זעגען מזרדיק בײ ײדן. װארום װאס איז דאם אבסארוטע בײ א דיכטער? ברויז ■דעו־ קלאננ־היעראגליף םון זײן װארט, ארץ איבעדיקע איז רעראטיװ. איז דא רער אוים־ טײטשעד און דער םארשטײער, איז גוט, און ב״ ביאריקן איז שטענדיק נעװען דער אויםטײטישעד און דער פארשטײער. אנדעי־ע דיכטער האבן געשז־יבן צעגמאר טע־ װי ביאריק, זעגען אבע־ הונדערטםאר וױיניקער םארשטאנען נעװארן װי ער, ז״ן קארנ און װאג״ק װארט אבער איז צענמאר קװאריםעט געװארן םון אי ׳ן ביסר קװאגטיטענג װאם איז רען דעם דיכטערם װארט? א בריק צװישן א הארץ און א הארץ — און זענען אט א רי צװײ ברענעם נישטא, װערט יעדע בריק זינראז, און איר םוף איז ארײגצוםא?; אין דעם רײםיקן שטראם פון םארגעםנקײט. ביאריקס דיכטוגג א־ז א בריק, וואם איז געגאנגען םון א פעםטן באזיס, פון זײן הארץ, װאם האט זיך אננעשפארט אויף יענער זײט ברעג אויף דעם םעםטן באזיס םון זײנע אומצאיציקע רעזזער און ריבהאבער, א בדיק םון אײן דיכטערס הארץ װ א םארקרײכער שמאט. ריידער, ארע־ נישט רײדעו־(רער ראזיקער פאקט, וואס כאמש ער באציט זיך ברויז צו םײן וריגײץיט — ראך איז עד א ם״םבאר םמש): די הע׳בדעישע שםראך איז סיר גישט צוגענגרעך און. איך בין געװען אננעװיזן ברויז אויף דעם ײדישן ביאריק און אויף אביםר רעזן םיט רע־ הירף םון אנרערע. איך האב מיר ביאריקס ײדישע זאמרוננ ״שירים״ נעקויםט שוין דדי״מאר, צום דריטן מאר ערשט נעכט;, ״ענע צוױי ביכרעך האב איך אװעקגענעבן װי מתנות. םארװאס דאם גראד? װײר דער דיכטער איז נישט ברויז קונסט, װײר רע־ ריכמעו־ איז אויך, אדער ריכטיקערנ אין דער ערשטער רײ —