Literarishe bleter · 1931-09-25 · 39 (25.9.1931) · p. Seite 757

זײם 757 9 ריזזזזד^ןיםז בז־נ^זזו זזגז. 38 ('085 וואך וואר טע&טער ארז הינה1 ליטקראטור אױ הומ־יםור ןןןן װאריטע טיעט אי*מ ארײן אין דעס נײעש טעאטעי־סעזאן מים 5 ײדיזזע םעאטע-ן: ״ע־י• זעדםי,״פעאםער פימ ״רעװערענד זילבערי,; קא־ מיגםחי־םעאטעי מיט בע־־מע גערםמין אין דע־ פיעשע ,׳איך װיל א עינד״ (ם׳ידסילן םיט מארי פיעוס און מ• הידםבערג); פזזלקם־צעאםער מימ •גדמה קומנעי־ ב־איד; ׳׳צענמ-אד'י־צעאבדער םימ דע- פיעסע *׳ע״לעבע גנבים,'; ,׳ובקאדא״י־םעאםע־ י־דיינו־ע װא־ינויע ב*י דע* איןן^ןיעײ^ עקאנאמייבע- *א;ע קאנען אויפהאלמן 5 ײדי׳טע :זעאמע-ן — איז א גרויסע פראגע• אין ״עדי- זעום״־מעאמע- םראבירמ מען אימז ג^םעם־ פעדדס ״פ־גבדז״• פיװערן געסירם אונמערהאנר־ לונגען םימ יוסף קאמען זנו •מילן אין דע- פיעסע די הויפט־יאלע• בע-מע גערפמינה א־יפ־ מ-ימן ה#בן פאראינמערעםירט דעם ײדישן עודם• ש אוז אייןןיר קד#ג, װזןס אזא קינסמדערי׳מע ק-אפם דארף זיך װײזן אין יוארידע נײמט אין איר קינסמלערישן׳ קלאסײמן רעסערמואר, נא- אין א מעלזןדראםע• ןןןן א• סאמבערג איז ארויסגעפזזין אויף א 2 װ#בן ק״ן לןןדז *ו ד• זועלסײםמערן׳ װעלבעי *סמעלמ *ונויף 2 מרופעט פאר זײנע זױוײ דאדזע- מעאמע-ן. םיאיז אײבגעלאדן קײן רןזדז די א— מיסמין פיידע לוריע־ידפיגעל, װעלכע ה*מ די דעזימע זרװ״ יא- באקוםען א ספעציעדע םוזיקא־ לײמע אויםבילדונג• ןןןן אלעקמאנדע- גי#נאך קוםמ ק״ן נױ־יא-ק זװ שפילן ײדיימ מעאטער• ןןמ דער מעאטעי־סעזאן אין קאװנע עפנמ זיך םימ *מדום אימש ,׳אנקל סאזעס״• די דירעקדיע פון מעאםעי געםינמ זיך אין די הענמ פון ד. זאסלאװסקי ₪ די ײדינוע ריגע הויבמ אן דעם מעאגן״ר־ העזאן מים א גדענמדיקן אשמאמבד און םימ א גרויםן סצענײמן יאגאזמו• וחן איבער 30 מויזנמ פראנק איז מוזואי יא׳ד־ הזזנה א-ינגעגאגגען אין די דרי־י ײדי״מע צע־ אמערן אין פאייז• פיל מענמימן זעגען אװעק אן בידעמן פון דער קאמע• — אב־־הב גוןדד־ פאדען ה*מ דוײק םימ א <י3 יאי געװ^דמ א־יפ־ ממעלן אין פאריז אײן ײדײדע בינע — אוז סיאיז אים ניזזמ געלונגעז• חןן עזוימנה און מ• לאמפע פאין אױיכ םימ א טרופע ק״ן לובדין, ראדן^ם׳ קיעדץ׳ שאהנ*)־ וייץ♦ ₪ די ױנגע מאלאנמפולע דינה הײדמערין׳ װעיבע האמ עמלעבע יזיןי גע״מפילמ אין װארשע און שא־ אונז אין די אויגן אױימעװאקסן אין א פעיקעי׳ פילזװזאגנדיקער אימיספין׳ סןןרש ארוים מימ # טױפע איבעד דער 6ר*>װינץ. בײ לײמן און בײ נאימאלע באדינגונגען װןןלמ פון איר אויפגעװאקסן א גרויסע ארמיסםין. וןןן ר^נדאן הויבמ #ן דעם סעזןיז *יויף ¥ ג*ר ^ײם^אופ^^אראמןו^ויבכ^^^ן ר^ד^קס^ר נ ח מ ו ם י י ז יל מאן ׳,פרײ געפאנגעגע״׳ אין װעלכן ס*װערם בא־ האנדדמ ח>ןס לעבן פון מאן און פױי אין דע- איגמיקעד זײמ• ₪ דעי מעסקװער אדװאקאימ אל. מאגע- ה?מ פאיענדיקמ א גרויס װערק װעגן דעם בײליס־ פראצעס, װאס איז פןןיגעקומען אין קיעװ 1013. דןןה װערק איז א גרינמלעכע אויספא-מזנג אזן בארײבמונג פון דעם היסמןךיײמן עלילת־דם־פ-ןך מעס. עס איז געהז-יבן אויפן ג-ונד פון א-בױו־ מאמע-יאדן אזן יאק־מענמן׳ װעדבע זענען;ע־ װ*ז-ן צזגענגדעך פאר דער אזיספא-מױג זד־נומ נ*>ך דע״ יעװמלזציע. דע- םחבר האמ געא-ב:מ איבער די מאמעייאדן צען יא״• ןןןן אין װילנע איז דעריגינען דער דרימע- באנד זברונות פזן ד״ר יעקב װיגאדסקי ,׳אין ממבמױן״ (זכרונות פון צװײמן םײם 22*10— 27*10). די עישטע צװײ בענדער ׳יאין עוםורעץ״ (זברונות פון *>קזםאגיע־צ״מן)׳ ״אין גיהנים״ (זברונות פון די דײבדמע תסיסות) זענען דער־ *מינען צוריק מימ עמדעבע יאר אין קדעצקין־ פאײאס ווןן ז• םלמד איז צוריקגעקומען סון נױ־י$יק- ₪ די צענטראדע ײדײסע *גול־ארגאניזאציע ה*ןט צוליבן #נהויבן דעם גײעם דעײן־ייןי אײנ־ גע#רד:מ איבער די ײדי־מע גאםן םדן װאױדע א דעםאנסםראציע פון די קינדעי פון די אלע?װלן, וויןם מטײען אונםער איר היצגתה• אין װאו־שעװער עפבמלעבן ק-א*די:סקי־גא-מן ה*בן זיך ארום 10 ס-י גענומען פאיזאמלען די קי:־ דער אונמער דער אנפירונג פון זײערע לערער און פון פיל עלטערן- דער צוג פון די קינדער איז געגאנגען דורך די גאהן: נאלעװקי׳ מילא• דזיגיקא׳ געגזזא, םמאמ׳מע׳ ניןװיןליםקי, װו פארן דזןקאל פון דער *מזל־ארגאניזאציע ה*>מ זיך דער צוג סאנאנדעדגעדיןזמ■ די קינדער האבן געמיאגן צענדליקער מיאנספא-ענמן מימ אזיפ׳מריפמן: ׳,פיר סיןדערן יעבמ פא- דער ײדי״מ־װעלםלעבער *מול1,י ״הונגערמ נייממ אויס אזנזעיע לערער!,' מיר פ*דערן ״רעבמ אויף איבעמ פאר אונזע-; פ^מערס,' א• א. איף די גאסן. וװ דער צוג איז פא-בײגע גאנגען״ זענען געײען פא-זאמלמ מויזנמער מענמידן׳ פר״נמ פון דער ײדיידעי *מול, װעדבע תאבן זיך צוגעקזקם צום דאזיקן מערקװירדיקן צוג פון די ײדײדע קיכדער אין וואי־דע. ₪ די ״דײדע *בדיפמזעצער־ױנייןן׳ צו װעד־ בעל עם געהערן אלע ײדײדע זעצע- און דרו־ קער, ה*ןם זיך #נגע*דר#סן אלס *ז-גאניזאצ ע־ םימגליד אין דעי ײדײ-ער קודמו-־געזעלידאפמ• די ד*>זיקע אײנסרוםיײבע א-גאניזאציע װעמ זיך ענערגייד באמײריקן אין דער א-בעט צו פאר־דםר״םן ד*ם ײדײדע װןרט און ד*ם אםע־ ריקאגער ײדיידע בוך. אין דעי ײדײדעד קולמז-־ געזעל׳דאפמ ה#בן זיך דעצמכס *גגעשלןןשן *) -ײ־ ■ אנדערע װיכמיקע םרוןג-עסױוע ײדיאזע ןןיגאכי״ זאציעס׳ ברענט׳דעס פון ארבעמער־ײנג, ײד. ארבעמער־רינג׳ ״ד. נאצ■ ארבעטעי־סארבאכד און ״די׳דע ׳נזול־סארװאלטונגען און עלמעדן־פארײ־ מזי ןןןן דער כאװוםמער העביעי*ד־ײדײדע- דיבםע- ח• ס ביאליק איז געקומען צופ*ןרן ק״ן װארעע. אין דער חעברעײדער דיבמונג פארנעסט ביאליק זינט יארן דעם אויבנאן. אויך פאר דער ײדײדע- דיבטדנג ה*ןמ ביאליק גרוימע פא-דינסמן. עי איז געװןןרן :אצי*ונארער דיבמער׳ אויםגעזונגען צעי־ אזן צאין פזן פאדק, געװארנמ און גע־ מזנמעי־מ זײן דור׳ און אזיסגעד-יקמ אין זײן דיבםונג די װײען און פרײדן פון ז״ן תקויד- די לעצםע יארן האמ זיך ביאליק געװידמעמ דע- זאמלונג פון די אמ*ליקע דיבמע-ײדע און עמי־דע װערמן• ביאליק צװײפלמ איצמ אינם נח פון ״דײד, פונם *דאפן אין ײדי־ד. *בעי ע- צװײפלם פים װײמיק און םימ געבראכן געםימ• די באהעפםונג מיםן לעבן םון די ״דײמע מאסן װעלן װעקן אין אים נ״ע םענער׳ נײע מןןמױון. ₪ דעם 16חםן ח. ח• איז געס״ערט געװןןרן דער 75־םער געבוירנם#ג סון באוװםמן ײדי״טן געלערנםן׳ םיםגליד פון ערנפרעזידױם סון קו־ ראמ*רױס סון ״װ״א ד״ר מידה ג**םמער• ד״ר גאםכזער איז אין כמזך פון א האלבן י*ןרהונדערמ םעטיק אויף די פאר׳דײדנסםע געביםן פון דער אלגעם״נער און ״דיידער סיל*ןל*ןגיע אלס *ןר׳־ גינעלער פזןר׳דער און אלס אוטפארגלײכלעכער זאםלער פון װערםסודע מאמעריאלן׳ פין די זעל־ מענע םאנוסקריסםן און דרוקן• לכבוד דעם 75־ יעריקן ױבל ה#ם דער ״װ״א אויך *ןראנז־דירצ א װיסנידאפטלעכע זיצונג אין דעם ליןקאל פון ״װ״א אין װילגע׳ (גרויס־סןןהוליאנקע 18)׳ געװידמעם דעם ױבילאר און דעם ״דישן פיןד־ קל*ןר• נןןך דער עסענונגס־רעדע פון ז• ר״זען װעגן דעם ױבילאר, הזןט ש. ניגער געהאלםן א לעפעראט װעגן דעם ״דישן פ*ןלקל*ןריסמ יחודה־ לײב כהן אין צוזאםעגהאנג םים דער דערשײ״ נונג פון זײן זאםלונג ״ײדישע סזןלקשדמעידױח״ (אן ארטיקל פון ש• ניגער װעגן בוך איז גע־ דרוקמ געװען אין ,׳לים• בלעםער״ נומ• 27 ד,. י.). נחםה עטשפײן ח>ןפ רעפערירט װעגן ײדײטן פאלקס־הוםיןר. ז• קלמנ*ןװיםש חאמ ז־־ך געמײלם מימ דער אוידיםןןריע םימ *ן רײ גע־ דאנקען װעגן דעםי צוזאמענהאנג צװישן דעפ ײדישן פ*ןלקלןןר און דעם איגםער;אצי*נאלן. צום סוף ה*ם ח• תױת אטגעגעבן >ן בארינמ װעגן דער טעםיקײמ פון דער פןןלקלןןר־ק^מיםיע בײם ״װ״א׳ װעגן דעם ערשמן ב*עד פון די פאלקלןןר־שריסטן, װ#ם דארסן איגגיכן דערשײ־ נען און ה*מ פארגעשםעלמ סאר דעם עולס די איבערגעגעבענע זאםלערין סון ײדישע פיןלקס־ לידער אין װילנע שרחלע שוסםער׳ װעלכע ה#מ פארגעזוגגען עםלעכע יװילגער ײדישע םןןלקש־ לידר. ₪ ש• ניגער האמ לעצםנס געהאדמן רעפעראטן אין *ן רײ שמעמ אין פוילן, צװישן אנדערן אין *שמענע׳ װלאצלאװעק-ש• :יגער איז איצט געפארן אוייף *ן לעקציע־טור ה״ז קחןקע׳ לעבד בערנ׳ סמאכיסלאװ׳ טשוןרטק$װ• פון ד*ןרט פארמ עד אויף *ן 2—8 װ*כן ק״ן רומעניע. דער עײ שםער •ונקם — םשערנןןװיץ• ₪ שלום >ןש ח#ם פארענריקם א נײעס רא־