Literarishe bleter · 1931-09-18 · 38 (18.9.1931) · p. [Seite]

יאלן װערן פארעםנט5עבט איז דער פרעםע און אויםנענוצט םאר ארטיקלען אין די ״ײװא־בלעטער'׳; די נאנצע װיכטיהײט םון אננעזאמלטן עשירות װעט ערשט װערן בוצט, װען ט׳װעט צו־ מרעטן צונויפשטעלן דעם ײדישן פטאטיםטישן האנטבוך, װאס צו דעם װעט די םעקציע זיך נעמען בײ דער ערשטער פינאנציע׳ע־ מעגלעכקײט. צו דער םעקציע װענדן זיך פון צײט צו צײט יידישע םטו־ דענטן, װעלכע דארפן שרײבן זײערע דאקטאר־דיםערטאציעם, נאך עצות און אנװײזוננען. די םעקציע לא די װאס ניט ז״ אן ״דישע טעמעם פאר ז״ערע דיםערטאציעם, נאר זי שמעלט אויך צונויה אויםפירלעכע ביבליאנראפישע רשיטות פון די װעךק, װעלכע זײנען נ״טיק צום שרייבן די דיפלאם־אדבעטן. אויך יידישע י.ע- זעלשאפטן װענדן זיך צו דער עקאינאטיש־כטאטיםטישער םעקציע, װען זײ דארפן האבן װיםגשאפמלעך באארבעטע מאטעריאלן װענן פארשײדענע ײדישע פראביעםעםן אזוי האט רי םעקציע לעצטנש צונױפנעשטעלט פאר דעד פעדעראציע פון די אוקראינישע ײדן אין לאנדאן צויט איר בקשה אן אויספירלעכן איבערבליק איבע־ דער לאנע פון די ײדן אין פוילן. םעפטעמבער הײ־יאר קומנז אין רוים םאר א אינטערנאציא־ נארע־ קאננרעם פאר באפעלקערוננ־פארשונג. צו דעם דאזיקן קאננרעם איז אויך אײנגעיאדן נעװארן דער װיםנשאפמיעכע- סעקדעטאר פון דער םעקציע יעקב לעשצינםקי, װעלכער װעט זיך אין קאננרעס באטײציקן װי דער אפיציעלער פארטרעטער פונעם ײװא. צו דעם קאננרעם זיינען פון לעשצינםקין צוגעגרײיט נעװארן צװײ רעפעראיטן, װעלכע זײנען צונעשטעלט נעװארן אין רוים, לויט די כללים, צװײ חדשים פארן קאננדעם. רי טעמעם םון די רעפעראטן זײנען: 1) די אנטװיקלוננ פונם יידישן פאלק אין 19מן יארהונדערט, 2) יידישע װאנדערוגגען אין די לעצטע הונרערט יאר. די רעפעראטן װעלן באצײטנם איבערזעצט װערן אויח םארשיי־ דענע שפראכן און פארטײלט װערן צװישן די מיטנלידער, װי אויך פארעפנטלעכט װערן אין די פובליקאציעם פון קאננרעם; אויםן קאנגרעם נופא װעט זײ לעשצינםקי האלטן אין דײטש. ארביװ אלן ביבליאטעק פאר דעד באדיכטס־צייט זיינען ארײנגעקומען פאד די זאמ־ לונגען פון ײװא א םך װיכטיקע מאטעריאלן. באזונדערם שטארק איז בארײכערט געװארן דער האנטשריפט־ארכױו: עס זיינען אין אים צונעקומען א םך א״נציקע דאקומענטן און נאנצע זאטלוננעז, װי דער דיגעזאךארכיװ, דער ארכיװ פון נרײדיצער רבי ר׳ אליהו גוטמאכער און נאך. דא װערן פאדצײכנט איינציהע שיקוננען פ,ן זאמלער, און אויך די רעזולטאטן פון זאטל־אקציעם, װאם זיינען דורכגעפיױט נעװארן פון זאמלער־קדײזן און נעןעלשאפטן אדער אין צוזאמענהאננ מיט אן אלנעמײנער ײװא־אקציע. א באזונדער ארט פארנעמט די ארבעט פון דעם נױ־יארקער זאמלער־קרי־ז (פארזיצער ש. מענדעלפאן), װאם האט אויך הײ־יאד אין 24 קאםטגס צוגעשיקט א שלל מאטעריאלן פאר אלע צװיױן. אט איז א רשימה פון די אננענומענע זאכ;. א באשרײבוננ פון די נרע־ סערע שיקונננען װעלן זיין געדרוקט אין קומענדיקן נומעד ידיעות׳/. מ. דאװיד (בערעזשאן) — אלטע מטבעות. ד. נאנם (פרע־ מישלע) — פלאקאטי. אדעלםקי (װילנע) דורך אינזש׳ מ. אידעל־ סאן — ביבער. ל. ראזענבעדנ (דעטראיט) — דראמען םון י• ל. פרץ, ש. זיגמאן (בריםק) — װאל־ליטעראטור. מ. אקאם (םעמיא־ טיטש) — פלאקאטן. ז. װײם (זלאטשעװ) — פארש׳ דרוקזאכי. ח. דװארזשעצקי (שטויבץ) — פארש׳ דרוקזאכן. ארטיכטן־פארײן (װארשע) — פארשײדענע מאטעריאלן צו דער נעשיכטע פון ייד׳ י די צײט איז שװער און ביטעד, די ײדשע מאםן און זײער אינטעליגענץ ראנגלען זיך שװער פארן קױם. אבער דװקא אין אזא קרינזישעד צײט פוזן מיר אנשטרעננען אלע אונזע־ע כוחות אויפ־ צוהאל׳מן דאס דערגרײבטע. דער ײדישער װיםנשאפטלעכער אינםטיטוט איז א ווינקל־ שט״ן אין דעם קולטור־געבײ פון אונזער פאלק; דעד בנין פון יױוא איז דע־ װינקלשטײז םון א־נםטיטוט; מיר מוזן אים פא— ענדיקן! , פיד װענדן זיך צו אלע פרײנד פון דעם ײדישן װיםנשאסט־ <עכן א־גםטיטוט, צו די ײדישע פאלקסמאםן איבער נאר רער װעלט: — לײגט צו א האנט צי פאדענדיקן דאם הויז פון דער ײדי־ ־שעד װיםנשאפט און קולטור! קויפט אויס ד־ אקערשמ ארויםנע־ לאזטע פאדקעם פון דעם בויפאנד פון אײםט־טוט! מיר װענדן זיך צו א־טלעבן פאלקםמענטש: זאל אין דעם בגין פון יידישן װיםנ־ שאפטלעכן אינםטיטיט זײן אויך אײערער א צינל, אײנגעמױערט אין רער פעסטוננ פאר דעם אלװעלטלעכן ײדישן קולטיר־שאפן! דעלפט בויען! צענטראלע פארװאלטוננ פון ײדישן װיסנשאפטלעכן אינםקיטוט עקאנאמיש^סטאטיםםישע םעקציע אין יאר 1931 האט די עקאנאמיש־םטאטירטישע שעקציע סמשיך געװען דאם צוגדײטן צום דרוק דעם צװ״טן באנד ״שריפטן ', װאכ העכע־ א העלפט פון אים א־ז שוין אױפגעזעצט. דער צװײטער באנר װעט אנטהאלטן אריבעד 40 בויגן אוז װעט ערשײנען םו,ז דײנטיקס יאר. אײנע פון ד־ װיכט־קםטע אויפגאבעם פון דעו־ עקאנאמיש־ םטאטיכט־שע־ םעקציע א־ז צו באזארנן רי ײדישע פרעסע מיש מאטער־אלן װעגן פאדשײדענע פ־אגן פון ײדישער דעמאנדאפיע און עקאנאמ־ק. פון צײט צו צײט' שטעלט די םעקציע אויפן םםך פון אידע פאדשונגען און באארבעטוגנען צונויױ קאמוניקאטן און גאטיצן װענן אװינע פ־אנן, װי נאטירלעכער צװואקס פון דע־ י־דישעד באפעלקערוננ, געמ־שטע חתונות בײ יידן, ײדישע קרי־ גי־נאליטעט און מא־אל־סטאטיסטיק, יידיש װי די מוטעדשפרא,־' ביי דע־ שטודירנדיקער יוגנט וכדומה, און צעשיקט זײ דורך דער ײדישע־ טעלעגראפן־אגענטוד צו דער ײדישער פרעסע. אזוי זײנעז אין ד• לעצטע חדשים צעשיקט און פאדעפלטלעכט געװארן אין צענדלינגער ײדישע צײטונגען און. צײטשריפטן די װײטערדיקע נאטיצן: 1) די מזרח־יידן אין דײטשלאנד, 2) זעלבםטמארדן?ײ יידן א־ן װאדשע און לאדזש, 3) די מוטעדשפיאך פון ״דישע פטודענטן אין װאדשע, 4) קאנצעםיאנירטע חדרים אין װארשע, 5) די ײדן אין דער טערקײ, 0) די ײדן אין רעד רוסלענדישע־ קאמוניסטישעד פארטיי, 7) די שט״ערצאלערם פון די ײדישע קהילות אין פוילן, 8) רי ײדישע באפעלקערוננ פון קעין, 9) נע־ בורטלעכקײט און שטאדבלעכקײע בײ רי פראנקפורטער יידן, 10) ײדישע מעדיצין־דאקמוירים אין פוילן, 11) נעםישטע חתונות בײ די ײדן אין פראגקפורט א״אנד. פון אלע סטאטיםט־שע אויסגאבעם םון דער װעלט װערן םיםמעמאטיש ארויםנענומען אלע מאטעריאלן, װאם האבן א שײכות צו יידן, און ארײננעשריבן אין באזונדערע העפט;. ס׳האט זיך שוין אננעקליבן א היפש ביםל ײדישע םטאט־םטיק — צען העפטן מיט ציפערן־מאטעריאל ,ױעגן דער יידישעד באפעל־ קערוננ אין אלע לענדער, זײער יאטירלעכן צװואקם, פראפעםיעם, שולװעזן, קרימינאליטעט אאז״װ. א טײל פון די דאזיקע מאטער־