Literarishe bleter · 1931-09-11 · 37 (11.9.1931) · p. Seite 722

ליסימר^ריטיג 3ל*88ר ד\גו. דב ן384.) זײט 722 םוז וואד צו וואד סעאטער אױ הוגסם א י; און מרום *רפיםמ;־ם#רי׳ן אי. ״לעבעדיק' אןון מוסלדיק. םע; רופט פרע^ קםגפערענגן/ און טז מען רופם די ט־עםע, איז מזזי׳ ןןז םאיז ב$ך *דער עונ געשעעניען־ און געשעענישן נישמ אינעוו״ניק־שעפנדיקע׳ בויענדיקע, נןןר ש&ערנדיקע, אויפרײםנדיקע. סען טראנם; אין *סעריקע זענען אויך דןן ״די־ ־עע ארפיםמן׳ און אין ע נרעפערער צ$ע/ און םאיז אויך דןן #ן ןןנפירנדיקע אינסםיס.ציע סימ ר• נוסקין אין דער שפיץ• עערװןןס זענען דןןרס נישמ# ק״ן אויפמר״סלענדיקע סןןסענמן; איז דןןרמ די פירוננ ע בעפערע׳ #דער פון ווײמן נןןר זעמ סען נישמ די אינז^וײניקנמע סתירוװ און תילוקי־דעות• ג״ אונז ןןנער איז ד$ב ״די• שע מעאמער לעבן ןן צערודערמם, ןןבער דערפאר איז עם רײך ,*יש אופעופרידענע, #רגיטנעשטוי־ סענע• און ןןמ די ״טע&יק״מ פונם ןןדסיסב *ריום מעאטעד, פרעסם איס אויף׳ און דער־ לןןזט נישט צו פירן ע םיססעסןןטישע אינעװ״־ ניקסבדע ארטעט• אויף דער פרענ־ע־קןןנפערענץ פונס ארטיסטן־פןןר״ן און דעדנ$ך — אויף דער פרעסעיקןןנפע ענץ פונס ןן&נעשםןןלטענעס טע>ן טער־קזןןןפעראטיװ;ם• ליפמאן׳ ח• סןןנדלער׳ ה• פענינששײן א• א•) הןןט םען נעהערט פןןרמורפן, כ*שולדיקוננען, װ#פ װעקן םורא פאר דער װ״טערדיקער נןןרםאלער עקסיםמענץ פוגם מר־ שיםםן־פןןר״ן׳ ״דישן מעעטער• עפעס איז דןן נישם אין ןןרדגוננ׳ און כל זםן עס װעט גישט קומען *ן רעציןןנעדע׳ נעזונטע פירוננ און װעם נישט שאפן ק״ן נעזונטע {ןטט#כפער אינם ״דישן טעןןםער־לעבן — איז שלעכם• םער װי װןןםער סאיז ענדערער קונוסם־נעכימ — ד#רף דןןס טעןןשער ה$בן אן {ןמסןןסםער םאר קעלעק־ טיװער םיטןןרבעמ• ןןןן בערסע נערשמען איז געקוםען ק״ן ממר־ שע• ןןנשטןןט ןןבער צו קוםען צו דער ד ר מ ם ע, איז זי פגןרפןןדן צו דער מ ע ל ןן ד ר ןן מ ע• א ש#ר1 שו רי ,׳װילנעד םרופע׳' (ןןגם• ם• מזאה) שןןרן עריבער ק״ן ריגע׳ װו ז״ גילדן דעם שסןןם פון דעם יידישן םיעטום־מעטםער• דירעקטאר פון דער טרופע — ב• זאלאטאריןןװ׳ קינםםלערישער פירער — ט• םזאה• אויסער דעם ןןנסןןםבל ם<ן דער ,׳װילנער םרופע״ — זענען א״נגעלאדן אין דער טרופע — לידיןן מןמןןצקא׳ םרים בחןדעףסןןן, לןןנדוי, בוזגאן׳ שןן&ירא׳ םןןנס־ דןןרף• די דערעפענונג קוםט פןןר דעס סנר־םן פעפמעםבער׳ — סיװעם אויפגעפירם װערן פרצעס ,׳ב״נןןכט אויפן ןןלמן םןןרק,'• ןןןן אין דרןןםןןטישן ״דישן טעןןםער אין װארשע ווערט נעטדאנט ןןלע די *װ״מע פרע־ םיערע ח• ל״װיקס ,׳ק״&זן',׳ רעזשי דוד הערמן• ןןס זיגסונם מדרקןןװ ה$ט פןןרעכדיקם ז״נע גןןסטשפילן אין פןןריז אין גוריקבעס#ח ק״ן בעדגיען׳ וװ ער װעט אויפטרעשן מיט אידא קןןמינסקןן• רעד^קט^ר ב ח מ ז מײזיל טעאםער אין נױ־יןןרק; 2• דאס םעאמער זאל ז״ן געבוים אויף קאאפעראטיװע יסודת; 3• די קאנפערענץ דערקלערם זיך אדפ ןןרגאגיזירקאנפע־ רע;ץ פאר א טעאטער־געזעלשאפט׳ אין יועלכער עש זןןלן זיך אנשליטן ןןרגאניזאציעס און יחי־ דים; 4 די קאנפעי־ענץ קל״בט אוים א קןןמי- טעט דורכזןיפידן די איבעט׳ נל״ך צוצוטרעמן גו דער נרינדונג פונם טעאיםער׳ אנה״בן אן אק־ ציע פאר מימגלידער, אבאנענטן און באשט״ע־ יונגען. איג= קאבזיצעש זענען געקדיכן גע- װןןרן: א• אויערבאך׳ מ• אוירל׳ םנחם בןןר״שןן׳ א• ח. ביאלין, א• גראנץ־לעיעלעס׳ פ גינגאלד, משוז גע־שאי׳ ד'יר י• יעפרעימןןװ׳ ה• לייװיק, ד״ר א• מוקדוני. מ• מארינאװכקי׳ ה• נאדואק׳ עלקין׳ שלבלה עקשטאט״ ד ר ש• פאקה׳ ־אסקין׳ גי־שון רובין, דייר יעקב שאצקי׳ טולורײס און ל• שפיטאלניק• ןןןן ש• ניגער איז ארויטגעפןןרן אין מזרח־ גאליציע און אין םערנ־גאליציע אויף א צװ״ װןןטן• דערנאך ורעט ש• :יגער ןןרויפפןןרן ק״ן רובלעניע, װו ער װעט באזוכן די גי־עכטע שטעב• ער װעט אין א״גיקע שטעט אויפט־עטן מיט רעפעי־אםן װעגן דער ״דישעי־ ליטעראםור און קזלטור־לעבן אין אכדע־יקע• אין בוקארעשט׳ טשע־נאװיץ זעבען א־גאניזירט אויפנאט־ קאמיטעטן• — ש• ניגע־ פלאנט אפצופןןרן ק״ן ןןןן דןןס ״לאדזער טאגעבלאם״ (שוין צ״ט עט זאל הײפן ,׳לןןדזער טאגבלאט״1) חןןמ װידער אנגעהויבן צו דערשיינען• אין לאדז האט אנגע־ הוינן צו דעדש״נען :אך א טאגצײטונג ,׳די ג״ע צײב" ןןןן װןןס איבערגעגעבענע און מר״ע אדבעמ קאן אויפטין1 די מעדעס־פאנאטןןריע ב״ װןןרשע איז אויפגעװאקשן אין א נדענצנדן ה״ל־און דער־ צױנג־אנשטאלמ. פרעבטיקע בנינים, א װונדער־ יארער 2לאץ און אוי^עצ״כנטע א״גריכטוננען. אין יעדן װינקעלע — א האנט׳ װאס גלעמ׳ ןןן אויג, װןןס ניט אכטוגג און א הארץ׳ װןוס טיליעם צו• ביזאהער זענען שוין איבערגעװען אינס אנשטןןלט 3310 קינדער. װיפיל ליכםיקע םעג — פאר די פא־ארעמטע, סארחושכטע קינ־ דער• די טעג איז געװען דןזרט א פרעמד־אוים־ פלוג• מען האט די גרויסע און װיכטיקע ארבעם צוגעזען• אויטפירדעכער — אין קוטענדיקן גוםער• וש װי ם״איז שוין געמןןלדן׳ װעט דער נאענטכ׳טער נימער ״ײװא־בלעטער,' דערשײנען בק־וכ אין א טןןפעלער גרויס• שן אין װילנער קרײז־געריכט איז פןןרגעקומען א פראצעס קעגן דעם לערער אדן שול־מוער ש• באסטאמשקי פאר ןןרויסגעבן אין א באזונדער ביכל די קינדער־פיעסע פון דעם אמעריקאנער ש־יפםשטעלער א• פןןזי ׳,דער אויפשטאנד סץן די קינדער׳,. ש*אױ אינטע־עטאנט׳ ןןז די פיעסע אױ אין 1929 געררוקם געװען אין ױגנט־זשור־ נאל ״דער חבר״ (אין װילנע) — דאן האט די צענזור די סיעסע געהאלטן פאר בשר׳ און איצמ ב״ דעם סעפעראמ־אפדדוק שוין אײנגעזען אין דעם א געפאר— דאש געריכט האט ש. באסםאמסקי באסר״ם. ליטעראשור אױ היל־יםור ןןן די םעג איז י• ןןטאטןןשו ןןפגעפארן פון וחןרשע דורך בערלין, פןןריז קײן גױ־יןןרק• פאר זץן אפפןןר איז פןןרגעקוםען אין ןן חברישן קרײז א ז״־געזונט־ם״• צו דער באן, ב״ם?34״ פןןין׳ איז געק־םען די *ארװאלםונג פון פען־ קלוב׳ א ר״ הבריס׳ פר״גט. י• אפאטאשו איז אפגעפןןרן ןן מונטערער׳ ענערגישער, א צופרידע־ נעד• אין 6אדיז וזעם עד פארכרעלגען א 2 װןןכן׳ און סוף סעפטעםבער װעמ עד שוין ז״ן אין נױ־יןןרק. מיר װינשן אונזער חבר און פר״גמ י. אפאטאשו א גרינגע ר״זע• װו1 דער װארשעװער ״דישער פען־קלוב האט צינויפעיופן א באראטונג פון אלע ״דישע פא־־ דעגער אין װארשע׳ אויף װעלבער פ׳איז בא־ האנדדט געװןן־ן די שװערע לאגע פונם ײדישן בוך• נאך א לענגעדע דיכקופיע׳ אין װעלכעי־ סיהאבן זיך באטײליקמ די מיטגלידער פון דער פען־פןן־װאלטונג און די פןןרשטײער פון די פא־לאגן, איז באשלאכן געװארן: אײנצוארדענען א הודש פא־ן ײדישן בוך, ארויכלאזן אן א׳יפ־ רוף צו דער ײדישער געזעלשאפאט און צו די ײדישע ביבליאטעקן׳ אויפקלערן פאר ז״ דעפ טאג־פ־עפע א־טיקלען פא־ דע־ פ־אפאגאנדע פ-״ן דער ײדישע• ליטעראטור׳ ארגאניזירן ספעציעלע פא־לעזונגען׳ אקאדעםיעכ׳ אויפ-טרעטן אין די ײדישע טעאטערן מיט רעפע־אבן װעגן דער בא־ דײטונג פונס ״דישן בדך א• א• װ• אויף דעי קאנפעיענץ איז אויטגעקליבן געװארן א קא־ מיסיע פון 5 פא־טיעטע־ פון די פא־לאגן און פא־שטײע־ פון פען־קל״ב אויף אויטצוא־בעטן דעס פלאן פון דעס חודש פארן ײדישן בוך• ןןןן ד'יר א♦ אײסען פון נױ־ױןרק׳ דער פלײפי־ קע־ איבערזעצער פון דער ענגלישער דיבטונג אויף ײדיש׳ האט פא־ענדיקט די איבערזעצונג פון װ• שעקכפירפ ,׳קעניג ליר׳'׳ אויף ורעלבער ע־ האט געא־בעט א לענגערע צײט• ד'יר א• אײ־ כען׳ װי באקאנט, האט דא נישט לאנג פארעפנט־ לעבט אין קלעצקין־פארלאג בײראנפ קלאפיש זדערק ,׳קין״ (קאין)׳ ער ד׳אט אויך פארטיק צוט דרוק דזשאן מילטאנפ באװופט װערק ״שמשון הגבור״ (כאמסאן אגאניסטיס) און דרײ פון זײנע קרענערע פאעפעכ: ״לאלעגרןן״ ״אילפענזעראזא״ און ׳,ליפידאפי'. ןןןן די ״דישע קולטור־געזעלשאפט אין אמע־ ריקע אנמװיקלט װא^װ״טער אן אלץ־שמאר־ קע־ע טעטיקיימ. נעמענדיק אין אכם, אז הײ-ױןר איז נישט געעפנט געװןןרן קײן קינסטלערישער טעאטער אין נױ־יןןרק׳ האט די ײ• ק. ג• צו־ נ־יפגערופן א קזןנפערענץ װעגן נרינדן א גע־ זעדשאפמלעכן קינסטלערישן מעאטער. כיזענען געװןןין פארטלזןטן *ן צאד ״דישע קולםור־ןןרגא־ ניזאציעס׳ דראמאפישע סאריינען׳ שולן, ארבע־ טעי־־רינג ב־ענמשעפ, פועלי־צױן און קדלטור־ נעדעלשאפט־צװ״גן• עס זענען אויך ןןנװעזנד געװען א גרויהע צ*ל געסט: .שריסטשטעלער, שוישפילע־ א־ן קודםור־מוער. עם זענען *נגע־ נומען געוחי•;' די עאלגנדיקע רעזאלוציעס: 1• די קאנפערענץ ןןרגאניזירט זיך מיםן צװעק עו בא־טאפן א קל״געפ ״דישן קינ־סםלערישן