Literarishe bleter · 1931-09-11 · 37 (11.9.1931) · p. Seite 715

* 33 ן1.384 ליגוזרןוריטפ ברמסיגזר וגגז. זײט 715 שענע װוצםאנען, װעיכע האמער האט םארװאנדיט אין ציקלאפן, די רויטע בוםיאקםן אויף די פאשע־םעידער םון םיציאיע, — די האמער־שע ״זון־בוםיאקםן״, ביז דאם איץ האט נ״טט אנטפיעקט םאר װיקטאר בארערן די מעיטה שהיה םון האמערם פאעמע. א יאננע צײט, ימשי, האט ער אויף דעם א־נזי קאדפו נעזוכט די ׳טטאט םון דעם מיך איקינאו, װוהין עם האט אדיםײען אראפ־ געבראכט נאװזיקאיא. נ״טט די איצטיקע רעזידענץ םון דעם אינזי, נייטט די רואינען םון דער איטעד נריב״טער קערק־דע דערמאנען מיט גארנייטט די אזוי בפרטױתדיקע האמער״טע ׳טיידערוננ םון דער רעזידענץ םון דעם מיך םון רי פעאקער. פון יענער צײמ זענען די ים־װענן אײעק גאר אין אנדערע ריכ־ טוננען, אבער אין צפון זײט םון דעד ־צטאט קיראװי ׳טט־יט נאך א־צט א םעיז, ײאם איז נאך אויך איצט עניעך, װי אין דער ״אדי־ ם״ע״, צו א יטיף אן זעניען. דעד ברעג א־ז געבייבן דער זעיבער, װי אין יענעם םדימארנן, נאך דעם שטורם, ביטעת אדיסײ האט, אויפבאפנדיק זיך םון שיאף, דערזען נאװזיקאיאן םיט אירע דינםטן, װאם האבן נעײא׳טן װעיט. און אויך איצט קאן מען נײן במעט איבער דעם זעיבן ײענ, אויף װעיכן דעם מאכם טאכטער האט נעםירט דעם אומבאקאנטן אין רעם פאייאץ םון איר םאטער — דעם מיך איקינאו. קארםו — דעם אינזי םון די פעאקע־, איטאקו — דאם ק־נינ־ רײך םון אד־םײען, די ברענעם םון פעיאפאנעס, םיצ״׳יע מיט אירע ״זוךבוםיאקםן״, םאיערנא — דאם יאנד םון די םירענעם, ר• אום־ נעננט םון נעאפאי — דאם יאנד םון די ציקיאפן און צידצײען, איאטיטיא — דאם יאנד םון די יעסטראגאנען, — אט דאם איױ ײעין זען די מיטפארער, װאם װעאן םאכן די א־נטערעםאנטע דײזע אונטער דער אנםירער׳טאפט םון װיקטאד בעראר. באמת, ״נייקאעך איז דער, װער עם װעט, פונקט אזוי װי אדיסײ דורכמאכן די װונדעריעבע רייזע." םון רוםי׳ט ר. ר. םאין םעםטגע׳טטעיט די ערטער םון אדיסײם פאםירוננען. ״װ• נאר, — שרײבט ער, — דיר ניט זיך אײן אװעקצו׳טטעין דעם נאמען אויף דעם ריכטיקן ארט, קאן מען אויך איצט נעפינען אין רער נאטור די םינרםטע פרטים םון אדיםײם באשרײבונגען. אםט־ מאי זעצט איבער א םאטאנראםיש בייד םון א נעװיםן פונקט ״בא־ שײנפעריעך״ אט דאם ײארט, אט די שטעי, װעיכע זענען אין משך םון רודות געװען םפקריק און נעפיהאפט. ביויז אויף די פונקטן םון אדיםײם ים־רײזע קאן מען פארשטײן דעם טעקםט פון דער פאעמע און איר אנטשטײן״• האםעדם םערזן, װעיכע האבן יארהונדערטן יאנג געיטװעבט איבער דעם ביויען שפיגי םונם מיטײענדישן ים, האבן םוף-כי־ סוף נעםונען ז״ערע נעסטן. אויסנעםונען און אנוױיזן ז״ האט נע־ קאנט ביויז א מענטש, ײעיכער םארםאגט אומגעהײערן ם־יאיא־ גישן און היסטארישן װיםן, װאם איז םארײנ־קט מיט פונקט אזעיכע טיפע יריעות אין דער געשיבטע, טעאריע און פראקטיק פון ים־ נסיעות. א מענט׳ט, װאס רעדט ם־ט די יםײייט אויף ז״ער שװעדן און ׳גענויעם ישון ווענן זײער ״םאך״ און װאנדערוננען פונקט אזוי םרײ, װי מיט די העיעניסטן װענן האמערם טעקםטן. אט די זעיטענע םאדײניקוננ פון א נעיעדנטן יהעיעניסט םיס א נעיערנטן ים־קענער, םון אן אויםנעצײכנטן, טאיענט־רטן שריפט־ שטעיער און אוםדערמידיעכן רײזנדן, האבן גענעבן די מעגיעכקײט װיקטאר בערארן צו נײן איבעד יענע װענן, איבער װעיכע עם נײען נישט־נעװײניעבע קאבינעט־נעיערנטע. אויםיעבן האמערן האבן אים אויך אםט נעהאיםן זײן פייאיאנישע אינטוא־ציע און דאם ״פיין״ דעם ים. נישט מיטאמאי, געװײניעך, האט עד נעםונען ״אד־סײס שפורן״. און די דערצײיונג װעגן זײנע נישט־נעיוננענע פרײון און טעותים איז נישט וױיניקער אינטערעםאנט, װי די זײטיעך, אין װעיכע עם װערט נעשיידערט און איבערנענעבן רי שפאנענדע און פארכאפנדיקע םאמענטן, בשעת, דער ברעג־פײזאזש, די ים־&עיזן, די אוראיטע חורבות, די קײיעכדיקע קראטעדן פון די אויםנעיא־ ־>> ה ר ן ןי ײ ס? י / ליד וועגן לעצטן אינטעונאציאנאל ײען איע װעין האבן אי די ארבעט, אי די זעט — װעט קומען א יענין סון די קראנקע, ביינדע, פאייקע, און וועט זיך אננעמען די קריװדע פון דעם םענטש, דעם קאייקע, און װעט װערן דער נערעכטיק״טם נרעםטער פאעט. קאפ־טאי װעט דאן ייגן נעהרגעט — וועט ער םירן מחנות קענן ארבעט, װי איצט פירט מען מחנות קענן קאפ־טאי. ארבעט איז טאכטער דעם קאפיטאים, ארבעט איז נישט ציי, ארבעט איז נאר — וועג צום שפיי, צו םרײער, העכםטער שפיי םאר נאט. און נײן װעין םחנות םון שטעט צו שטעט, און פון שטעט צו שטעט װעין מחנות שרײען: מיר װיין נייק, םיר וױין נייק, מיר וױין נייק, אהער צוריק, אהער צוריק, אהער צוריק אוינן, הענט, םים, םרײדן, נן־עדן! און װאיקנם און ימען שפאיט דער נװאיד, און נאט איײן מוז נידערן און אננעמען נעשטאיט. אין א יבוש, נעהאפטן פון נשמות און פון שטערז קומט ער ארוים צו די רעװאיוציאנערן, און ער עפנט, דער בועז םון װעיטן, ןײן ש״ער, און איע זײנע ניטער, צעגיט ער: דעם ביינדן — אן אוינ םון םײער, דעם שטאמיער — די שארפםטע פון צוננען. דעם חויי־נוםי — א דעמבענע ניײכקײט, דעם דיכטער — א ייד, ביז א־צט נ־שט נעזװנייז איטיעכער עקרה — איר קינד, איטיעבן נוים — זײן מהר״י... אט דאם איז ם׳ייד םון העכסטן, יעצטן און גערעכטםטן אינטערנאציאנאי. און זײן װעט דאס דער יעצטער אינטערנאציאנאי, א־נטערנאציאנאי םון מענטש דעם קאייקע, פון קראנקע, ביינדע, פאייקע, און דיכטער, װאס וױין נישט ארבעטן, נאר זינגען, זיננען און יאזן םםירהדיקע דינגען איבער אומבאקאנטע װאםערן. םארנעמט דאס ייד םון יעצטן אינטעדנאצ־אנאי, אינטערנאציאנאי םון די, װאם קענען נישט און די, װאס װיין נישט אין ארבעט זײן נעשפאנט. פריצײטיק איז דאם ייד און אפשר נישט. א מענטש װעט קומען צום סוף םון די טענ, א שונא םון דער מי, און אויםבונטעװען װעט ער איע די, װאם טראנן גאיד און װערן פאדרעכנט צו שמעיץ — ד• נישט־ארבעטער דער װעיטם. און אזוי װעט זאנן דער םירער דער יעצטער: