Literarishe bleter · 1931-09-11 · 37 (11.9.1931) · p. [Seite]

אכפעד '>/ר^)}נג פרײז 0^ גר. פרייגגין, ןו־<ז<ור <ז<ומז<ןװב5\־ י93\ דםסראהשד ךי --ףךץיוךףך ן— אײמסםהידמג <■ װאסשדיפםפאד ■י ־יטלעדאפור■■ פארעאג 3.קקעעק*ן,וזארש^ טעאביעדאוןק־נספ-י ד״ד א. ו ןנןק / קזנםברידדזש א ביסל מער װײטזיכטיהײט א פשיטא שוין אויך 15 אדער 20. צו םא.רמעסטן זיך אויף אזוי;רוים איז נישט םאר אונזערע כחות. איך יװײם װויצ, אז עם יאזט זיך נישט םאכן קײז םארכי1ײכן מיט די ענציקראפעריעם פון אנרערע םעלקער, םחםת ם־ר האבן נייעט קײן מיו׳פה, װאם זאי אםיגגירן אזוי םיצ און אזוי םיא נעקט םאד אזא צװעק, און םיד האבן אויך נישט דעם צוטריט צו די גבירים אדירים, װ$ם א ױדאיםטישע ענציקראפעדיע װאלט צו־ נעצויגן. דאם אלץ איז ילי שום םפק אמת, און ראך, םײן איך, או םען װאיט באדארםט פארגרעסערן דעם םכום םון דער ענציקלא־ פעדיע מכםה טעמים, און אםילו װען עם זאי םארענדיקט װערן דער יעצטער באנד אין 20 יאר ארום, איז בעסער, אז םיר זאלן האבן אן ארבעט םיט לײטן גלײך, א״דער אז מיד זאלן זיך צאצקען טיט א םיטן דלות. די אײנציקע מניעה אנטקעגן א םארגרעםערטער עגציקלא־ פעריע איז דער געלט־דוחק. מיטארבעטער האבן םיר נענוג, טא־ טעריאל װעט נישט םעלן, צ״ט איז אויך פאראן גענונ. זאל נאר דער ערשטער באנד ארוים װאם םריער. די איבעריקע קאנען ארוים־ קוםען יערצעך. אי רער פרענוטעראנט אדער אקציאנער קאן רער־ װײל אװעקשטארבן, איז זאל ער בעסער הנאה האבן םון די 5 טמשותדיקע בעגד, װאם זענען אן אנזאג אויך א נרויםארטיקן בנין א״דער םון דער אפנעשצאסעגער אבער בצםצוסריקער ענציקצא־ פעדיע אין 10 בענד. ריזיקע קולטור־װערק װערן גישט נעשאםן מיט אן אויםקוק אויך יחידים. 50 יאר האט געדויערט, אז דאם ענגצישע ״נױ אקם־ פארד״ װעדטערבוך זאצ נעענדיקט װערן. דאס דענישע װערטעד־ בוך איז נאך אצץ נישט פארענדיקט, און םונדעסטװענן ז־ענען דא גענונ פרענומעדאנטן, װאם זענען נרוי און אצט נעװארן, ארוים־ קוקגריק אויך דעם. טען דארף נישט םארנעםן, אז מיר װעצן זיך נישט קאנען פארניגען אזוי ניך ארויםצונעבן א צװײמע םארנרעםערטע אויםצאגע, און אז די םופצעמענטן װעצן דאך ז״ן געװידמעט צו נ״ע ענינים, און די אצטע ײעצן מוזן בצײבן אין זײער נאנצער מאנערקײט. איצט צאמ־ר נעמען רעדן מער קאנקרעט. צגבי די צײטן, װען װעגן דער נויטיק״ט, דעם דראננ םון א ײדישער ענציקצא־ פעריע איז נישטא װאם צו רעדן. אויף א;ע אופנים, וױ מען זאצ נישט קוקן אויף רער זאך, צי םון א רײן ביצדונגס־שטאנדפונקט, צי םון א קוצטורעצן, צי םון א ײדישיםטישן, און אפ־צו א סאציאצ־ עקאגאמישן — איז די יירישע ענציקצאפעדיע א רבר העומד ברוםו שצ עוצם פאר ײדן. האב איך זיך טאקע דערםרײט, װען מען האט מ־ך צונעצוינן צו א פרױואטער קאנםערענץ יענעם װ־נטער אין בערצין, וװ איך האב נעהערט דעם נאנצן פצאן און טאקע מיט א פאר טעג שפעטער אין דעמזעצביקן בערצין אויםגעהערט אן אנדער פראיעקט, װאס די בערצינער םעקציע םון ײדישן וויםנשאםטצעבן אינםטיטוט האט םארנעצײנט. אין צװײען איז טאקע שטארקעד, בםרט נאך, אז עם איז נישט ק״ן םראגע םון קאנקורענץ נאר פון איניציאטױו, און אםשר אויך םון ריבטונג. די קשיא, װו מען ײעט נעמען דאם נעצט איז מיר אפשד נישט ארויםנעקומען אויםן זינען אזוי שארף װי די םראנע: װיםיצ בענד זאצ די ענציקצאפעדיע האצטן? װען איך האב נעהערט, אז דאם װערק איז בארעכנט אויף 6 נרויסע בענד אדער 12 קצענערע האצב־בענד אין דער ענטוזיאזם אביםצ אפגעקיצט געװארן. אודאי איז בעםער װי גארנישט, נאר ם׳איז נישט דאם, װאס מען ריכט זיך. אט דאם איז געװען רי השנה םון רער פרױואטער שטײנבערנ־גרופע. דער ײדישער װיםנשאםטצעכער אינםטיטוט איז שוין אביםצ ברײטער צונעטראטן צום ענין. פארט האט טען באװיזן צו םאר־ אינטערעםירן א ײעצט מיט ארנאניזאציעם און יחידים, און דא איז שוין די השגה געװען א העכערע — נישט זעקם, נאר צען בענד. עס איז נאך דערװײצ צו םרי צו רעדן װענן איכות, װענן דיכטונג, וכדוםה. אבער כוזוװ או דוור פװראוזעוסי ףו\ א\(ווציזןרא־ פערױו. אפטמאצ װענדט זיך די קװאציטעט אן דער גרויס םון דעם חםץ. אויף אט דעם טעזים װעט אםשר קײנער גישט אפםרענן, און אז עמעצער ותט װעצן, אז מען זאצ ברײטער מאכן דעם םונדאמענט םון רער ײדישער ענציקצאפעדיע, װעט דער נרײטער תירוץ זײן: װו װעצן מיר נעמען םיטצען? אז אפיצו אויף 10 בענד ײעט מען םוזן טיטן גאז די עדד אקערן, כדי צו באקומען דאם נעצט, הײנט