Literarishe bleter · 1931-08-26 · 35 (26.8.1931) · p. Seite 675

לי&חזר^רי&זמ ברגסיסיר ו\\ז. ׳382. 53 7 ■0^ זײש 675 ו ו א סעאטער אוד הובסט ןןןן דקר פ^רה^נג פוע קוסענדיקן מעאמעו שעזןןן אין ©וילן דיויגט זיך גןןך אלץ גישע אזיף• היגשער די קזליסן איז גן>ך אלץ כ88ס צעצזמלםק״ם• מיר ד*מ-ן געהאמ ע -ע*מע. מדזסעס אין פיילן״ -עשייני׳ן׳ עי*-קר*< אי<נ- זעגען *#רבליגן צ ± ס׳ אזן דעי מ^רגנדיקער מןןי״ דערווארם ז״׳ איז אװ-כא' קאגמ• עען לע-צ מיצן *ו ׳^מיקן ש$*•׳ א*ן ד$-;־עגן איז אזיך ני׳צמ -ן>.;*.־יגלויק• דער״ץ ײ ל גר״ש מען אין זזאר־טעזוער ״עליזעזצ '=עאמ•;?זלזש עיצס ׳,רעזורעגד זידבער;רעזזזי ס זו׳ ־ .ערס תזיפמ־רמלן ־־־ א• שמרעװםקי, .*.־*ר* שעז״עלעזויט--, רתל די&לעד*). דערװײל שפיזן די ׳,זוילנער ••ואוי^ אין ל8• י׳ דערוי•-ל... אזן עמ עש איז ע- -עס-ע-״בעך. ו־י צזו״ שע^מערן אין ײס י-ע 8 . אי־ן ׳ישקעלןן;דירעקמןזין ד.. שעגינ-מ ,׳ סזזוז לי506>ן) ד.#ב; דערװ״ד אזיעגעהערש צז ־־סילן א;ן דעדזו״ל ־צפילם םען אין קןזטיגשקי־מעמטער ,׳•ס״די, װו־ין קריבששז* אין ״דישן אר־ טישטן;יןןויין א־ז קמבעדיק׳ ס־־-לדיק• £>ןזימי־ ,״ע, ערנבמע׳?זעפנדיקע ערבעמ איז דע דער־ װ״ל נ$ר אין ע צװ״־דר״ םדזפעס. אזן בבלל ־־ װינמ אזן £לעװע• ןןןן דער ם#שקװער מדזב־דוער ״דיעער מעאמער װעם אין קזמעגדיקן שעז^ן צרזיספןזרן אזיף נאשבמזפילן ק״ן אזישדענד• דער מנד״־יג $זן די ג&ןבשר^דן וזעם זײן הזף שעטשעמבער אין בער־ לין. 1||1 אין פעריז איז פמרנעקרםען טן ץװנמ גע־ װידםעמ 00 י$זר ״דייג טעאםער׳ מיש דער י>)־ ש״דיקזנג פזן בערטט נערםטין, זיגמזנב מורק$װ א א• * רעפערןןמ מ־ן ג• פרענק• ןןןן די ב^װוסמע ארםיששין פ*לע פיקזןן צז־ זאמען ציש יעקב קעדיך׳ װעלבע זענען אין םשך *. ן די דעצשע יןןרן נע־ששענען אין דעד *גפיץ פזן דעם שעקענד־עװענױ־טעןאצער אין נױ־יארק׳ זענען געקזםען ק״ן א״רעפע אזיף א דענגערער שזרגע• וװ ז״ װעלן צזער־שם -שפילן״ איז נן>ך ני־גש בןןשמיםט• ןןןן די דירעקגיע מוכס ריגער ״די׳צן שעאשער ה#ש איבערגענזמען ג• זזןדזןשארימזו׳ װעלשער איז ערומגעפערן די לעצמע י^רן מימ דער םרזפע פזן לידימ £$ש$צק#• אין ריגער ׳,פריפ^רגן איז פערעפגשלעבש 8 גרזישער שעמיקי־ש־פלען פזן ז״ן ערבעם אין ריגע• ער רעבנט אייגלעדן די רעזימיסערן י• ױ^מבזים אזן יעקב שםערנבעדג״ דער ^נשעפבד װעמ די שעג ב&שטיםמ װערן• ןןןן רעגיגע שלימ שרעש אויף אין ל*דזער ׳,פילהסרמאניעי' (דירעקציע ד: צערסיישםער *•■ן א׳ געזפאן) איז א פיעעע ״א״נע פין יענעי'. רע$7קס#ר נ ח מ ו ם י י ז י ל א ך צ וי װערן די ״דישע ארבעשער־רינג־קיגדער־שולן׳ װ$ש װערן אלץ םןזפזלערער צװישן די בריימע מאשן׳ צװישן די פ^רװארפנששע װיגקעדעך פ־ן די פאר״ניקמע ששאשן אדן קאנאדע• אין משך פזן חזדש נ^װעמבער װעדמ א־גאניזי־־ש א ״שזל־ חודשי, פאר פראפאג^נדע לשובה די ״דישע?זדלן• סיווערט אזיך געגר״ש א באנד לידע־ ארן פאעפעס פון א• ליעשין• שיאיז אזיך נא־ ששימם געװ^רן 8 קןןנקזרס פאר קינדער־גאוועלן אין יידיש• אין די ארבעטעד־רינג־״שודן פילם זיך א מאגגל אין ל״ען־מאשע־יאל. ײ^ש ז8ל זיין אינטערעשאנש פא־ די ״דיש־אמע־יקאנישע קיגדער• דער ע־׳שמער ם״״ז פאר דער בעםמער קינדע^נאײעלע איז 100 דאלע־׳ אזן דעד צזוײ־ שער פרייז — 50 ד^לער• שיאיז ב״דלאשז גע־ ײ$רן ארויסצזגעבן א בזך געקליבענע קאפישלעך פרן י• װײנשש״נש ״נילדער ארן פאיםירזנגען פזן דער ײדיישער ארבעשע־־באײעגזנג אין אמע־ ריקע,/ ס&עציעל פ8י די קינדער פזן די א.־ר.־ * י־ןלז- 1111 י• ^פאמ^שז די8ט צוגעגר״מ צזס דרזק 8 נ״עש באנד נ$ײעדן אזן שידדעררנגען א• נ• ׳,שמעם אזן מעגנמזן,׳. ד^ה איז דער 13־מער באנד פון ז״נע געקליבענע װערק׳ װ*ס דער־ ש״גען אין קלעצקין־פ^רלאג• דאס בזך איז אין דריי םיילן: םוילן. שמעם׳ אין ר8םנפ8רב8נד; עס ווערן געגעבן נאראקםערישםיקעס׳ געשמאלמן׳ עפיזאדן׳ — א״גדריקן מרן ^פאש^שזס ר״זעס אזן פארברענגען אין די לענדער. ש די בעגלענע העברעישע צ״מונג אין װאר־ שע ״הצפירה תאמ אויפגעהערמ צו דערש״גען׳ ג״צש געקזקש אריף די 8לע באמיזגגען פזן די העברעיש־פר״נש׳ 8ז די ציימונג ז8ל ^רויםגע־ געבן װעױ• שו ש• ל• כונ״דערמאן׳ װעלבער די8מ דעצשנש פ^רברענגמ אין פ^ריז, ד,$מ געדי8לשן דערט צװ״ פ^רטר^גן אינם ^רבעשער־ה״ם. שן פאיז שרין ^פגעדרזקש װ• נ8ש8נפ8גש נ״ װערק ״אינמעלינענמ׳ $־נםמ אזן קינפםלער — לישעראשזר אין ליבש פזן םיל^פ^פיע. ד^פ בזך איז געשײלמ אין 2 ם״לן• ערששער ש״ל — אין ש״בות צו דער קזנשמ, צװ״טער ש״ל — קינ־ סשלער און ז״ערע ווערק• ד^ס בוך באה^גדלמ 8 ר״ װיבסיקע קינסטלערישע פר^בלעמען אזן טיש גרריםע 8פש8צזנגען אין ליכמ םי־ן 8 שםע־ ציעלער װעלש־^גשזיאזגג װעגן 8 ריי קל8סי־ שע רוערק׳ װי ״ש^דשמ^יס ׳,*מ:א קארענינא׳ אזן ,׳םלחפה אזן שלזס ק• ה^משונס ,׳מיש־ שעריען׳־״ ר^סען ראד^נם ׳,זש^ן קריסש^ף ׳ ש^צ^מאס ,׳צויבערב^רגי' א״ן אנדערע• פאיז 8 װערק׳ װ^פ דארף ה״מ רעק^מענדירמ װערן אין אלע ײדישע ביבלי8םעקן• ןןןן מיר מאבן אויפסערקזאם אזנזערע לעזער אויף דער שעריע ארטיקלען סרן איינעם פון די חשובסשע לערער און שזל־מוער גרשון םלודעױ־ סאכער׳ װעלכע דרוקן זיך איצמ אין די ״לימ• גלעטער/ א• נ. ׳,פארלוירענע תקופהי, — ד8 האבן םיר גערעכמע םענות, ריכםיקע אפשאצזנג ײעגן אונזער ײדישן שול־װעזן׳ װאס איז םאר־ קר^כן, ל״דער׳ אין א טעמםן װיגקל. ם ו ן ו ו ליטעראםור אױ הול־יטור ₪ דעד ל^ס־אנדזשעלעסער צװײג פון דער ײד• קולטור־געזעלשאפמ גימ ארויס ש• םילערשי 8 בוך ׳,שםעלצש^&״. דער פילאדעלפיער צײ״ג גימ 8רוים ױ י♦ שײ^רצס ײדישע איבערדיכמדנ־ גען פון דער העברעישער פ^עזיע אין םיטל8ל־ שער. דער פלאשבישער צװ״ג ה^ש ב^שמיםמ ארוישם*געבן צװ״ ביכער לידער און עסײען פזן ב• י. ביאל8שש8צקי. שן אזיף דעש אינשערנאצי^נארן אריענשא־ ליסשן־קןןנגרעש׳ װ*ש ײעם פ^רקזמען אין ל״דען (די8ל8נד)׳ ײעמ דער לעקטןןר םון ײדיש אדיף דער האפבורגער אוניװערסימעש דייר שלמה בירנבוים ה^לטן א רעפעראש א ד• ש• ״העברעיש און ײדיש״• ןןןן דער ודארשעװער ״דישער דישעראמן־ פארײן איז צוגעםרעשן צו ^רגאניזירן 8 8£לקש־ א־נױועיסיםעמ. ״ןן מלך ר^װיטיש, װעלכער ה^ש <*8רבר8בש;-־ דעכ4; הדשיש אין דרום־^פריקע אין שליחזת ׳*זן **׳;■* —*• י• שי 8*׳ איז צוריקגעקומען ק״* ײ8ר ־שע. אין דרוש־8*ריקע איז מ• ר^װימש ״-יע־ געשר8שן אי —ער 30 מ8ל מימ עפנמלעכע שר^ג; װעגן דער ײדישער לימער^מור און ״דישן קולמור־לעבן. די פרבעמ פ^ר דער ״דישער שוד *יױ 8־ורך םיט גרויס ערפ^לג• אין די קזמענדי־ קע נייטער,־ װעמ קוםען ען ערמיקל פון םדך ר^װימש װעגן ״דיש און ײדישער לימערעשור אין דרומ־^פריקע. אי; י8ד*8ני^ורג איז <81ר יײן ^&פ^ר פ^רגעקדםען 8 גרויסער געזעגע־ נונגימ׳^װנמ• שה^בן גערעדמ װעגן די;ר 8רבעמ עזן ט• ר^װימש אין דרופ־^פריקע ה• ע״גו^ נ• **ל^מ^ן׳ ליםװ^רמ. דער דיכמער דנד בראמ ה^מ געל״ענמ סי^גםענטן פון ז״ן ס8־;־ מע, ,׳מר^נסװ^לדער ערד '. צום מוף ה^מ י8־ װיטש זיך געם״לם מיט ז״נע א״גדריקן פון דרזמ־^עריקע און ב^ד^גקמ דער פרעמע און די *רמיקע מזער ם^ר דער װערעםער שמיצע׳ •ײ8ש מה^ש איש ^רויסגעװיזן. ןןןן די הוי6מ־פ8רװ8למונג פון דער ״דישער קולמדר־געזעלש^פם אין גױ־י^רק ד״8ט אויפגע־ פ^דערש 8לע צװ״גן און חברים צו העלפן ענער־ גיש דורכצוסירן דערפ^לגרײך ד^ס שליז/זת סון ב• גערגעל׳ װאס איז געקומען קײן ^סעריקע׳ אין די איגמערעסן פון דער ײדישער ענציקל8־ םעדיע• די ײד• קולמור־געזעלש^פם רי8ט זיך ^נגעשל^סן ײי 8 גרינדערין אין דער עגציקל8־ םעדיע־געזעלש^סט און זי צםעלירמ צו 8לע תברים אזן צװ״גן צו ײערן 8קצי8גערן אזן גרינדער פון דערד^זיקער װיכשיקער ״דישער קו למו ר־או נמערנעטו נב• ןןןן דער דיכמער אורי־צבי גדיגבערג׳ ײזןלכער װוינם די לעצםע י#רן אין ארץ־ישראל, איז גע־ קוסען ק״)ק8.*ונע׳ וײ ער ײעט 8<־זיסםרעםן מיש 8 רײ לעקציעס.;ןןן די עקזעקומױו פון ארבעםער־רינג אין ^מעריקע ה^מ אויםגעאדבעט די םעמיק״ם־ פר^גראם פארן ה״נםיקן י8י: 8ר8נזשירן 5 שרײבער־8ײנםן געװידםעט 5 פארש״דענע שריי־ בער׳ ארגאכיזירן אװנפדקוױסן פאר דערײאיזשע־ נע. ספעציעלע אויפםערקזאםק״מ װעמ געגעבן