Literarishe bleter · 1931-08-21 · 34 (21.8.1931) · p. [Seite]

גר. 21 עװגוםט נ193 50 פרײז אכטער יארגאנג י־דלדיל אי־ופרלדירטגי װאעשדיפבו פאד?חםעדאטזד טעאפיעױאוןקונספי דסזןףא וזו״ויו;.קקעעין^וזארשיצ פאריקאג 3 ג ר *צ ו ן פ ל ו ד ע ר מ א כ ע ר / ו ו י ל ג ע פאדלוידעגע תקופה (צום ש־יאריקן ױיילײ פון דער ציש״א אין פוילן) אין איצשיקן םאפענפ ל׳כש אדר־ף אױף אר:ז דעם דדיליקן ד.*ב צר ראבן דעב געהעדיקן רז-טיר;־ד,:ש״.ר םאי תר בקיסד, םרן ־־ לעצטע 10 יאד, א ד״קרםד״ ררעלבע דאט זיך אנגעהייבן טיט אזי• םיל הא־• םענרנגען ארן זיך םארענדקפ מ־ם אזא ייטעק יאריט. קרדם-יל מרז םעםפגעיטםעלם װעק, אז ד־;עיג־יבםע ם־ן דער צענמראלער ־מרל-ארגאניזאצ־ע א־ז נימ א״נם ארן דאם זעלבע, ודאם ד־;ע־מ־במע ם־ן דעד ־יד־עזער ־גירל, ארן ניט צרלינ דעם נאר, רואם ד־;ע־ט־בטע פ־ן א,־ע־-יתנ: םאלט נ־ם אלעמאל צרנר־ף מים דער;ע־טיבטע םרן םאלק, דאם האם ד־ דאז־קע דעונירוע צרם לעבן ארר־סגעד־םן, נאר א־ן א־נזע־ םאל םאלם דאם נ־ם צרנו־ף ם־טרט צול־נ דעם, רראם די ײר־־־טע ־טרל א־ז ימעט א־ן צ־וי־ מאל עלטער םאד דעם צענטדאלן א,־בא;, ,לאם דאדף מ־ם א־ר אנם־דן.;אך מיט עטלעבע ־אד םױעד םאק ־טול-צוזאמענםאר םרן 21? נבן יאר האם ארנזער ־טול-באלענונ: יאל־זן צו ־טאםן נדו־םע, היפ־ פאדייט-באדי־טנד־קע קרלמרר-װערטן: אריםעד אבלרםםולן םאלקם־ט־ל• לעזן מ־ט צרז־ געזרנםע אםצלי־ברננק םרן צענדל־קער אנ־טפאלטן םאד םא־־טרל-ארן ארן אריםער־טרל-בילדונ:, האבן מיר ־טרק דאן םא־- מאגם אםדעכט־קע י־די־טע מיםל-־טול, ױ באױמטע ״די־טע רעאל• גיסנאזיע א־ן וז־לנע, לאם א־ז געגױנדעם :עלארן סוף 1918טן ־אד, ס־ד האבן םארמאגט ם־ד םעױאד־־טע צ־־ט־טױםטן: דעם עױטםן םעדאגאגישן מאנאםלעבן ז־טורנאל םאר לערע,־: ״ױ נ״ע ־טול־, תם עלטעדן-ז־טורנאל ״־טול און ה״ם״, דעם ־וננפ-ז־טודנאל, ״דעם חבר״ ארן ק־נדער-ז־טוױאל ״גױנינקע בי־מעלעך״ סלד״ן אלע אױים- נק א־ן וד־לנע*. מיר האין יטרין םא,־מא־.ט אםך לעדנב־בעד -א־ן אר־*עארבעט אטעדט־נאלאגיע; מ־ר האבן יטר־ן באל־ון צו אר- גאנ־זירן אגראנדיעזע צענטראלע ־טרל-אר־ם־טטעלרני. (חנ־בה 1919>, אן אוים־טטעלרנ:, לאם האט דעמאנםטױרט םאק אינטערנאצ־אנאלן ־טול-םארום אין לילנע ארנזעד העגעמאניע, ארנוערע;ױיםע דער- נױיכוננען אריםן געביט םון דער מאדערנעד םעדאגאגיק. סיר ז״נען אבער געװק ז״ער בא־ט״דן אין דעד געננלארט און האבן םאדמאנט נױיםע אםעט־טן םאר דער צוקונםט. % דאן איז ױ םערםםעקטיל געלען אן אנדערע װי ־טםעמעד. געבנױק אן אם־טאצוננ דער אםגעטאנענער אדבעמ אױפן עױטטן דעם <-.1טן ־ונ־ ה־־י א־ז נעלאדן צק ־אד, ז־נט םיא־ז א־ן לאד־טע צרנר־םנעררםן נערואדן דעד עױטטעד צרזאמענםא־ םרן אלע ״דיש-װעלמלעכע ׳טולן א־ן דעד םויל־־טער ,־עםרבל־ק. דאם א־ז גע- ,לען א״ננטלעך א:ױנױנ־״ם-צרזאמענםאד, ל״ל אר־ף א־ם א־ז בא- ־טאפן נעלאק די צענטדאלע ־ט־ל-אױאניזאצ־ע םאק םא־א״נ־קטן ״ױיטן שולװעזן, לעלבער האט דאן אױמ־״ענ־מק א־בער 200 לעק- און דעחרעױ־טע אנשטאלטן ס־ט קררב ססס.ס3 קינדער. םיאיז אם־לו א ביםל ח־דו־טדיק, לאם א־ן ױ קר״זן, לאם ־טמ״ען נאענם צר דעד ״.ױל-אױ״אנ־זאצ־ע, א־ז לע־״ן דעד י־בל-דאםע נ־שט דערמאנט נעװארן מ־ט קק א״נא״נצ־קן לא־ט, פרנקט לי םיא־ז נ־שט דעדםאנפ נעװאק מ־ט ק״ן א״נא״נצ־קן לאדט ס־ט א־אר צל״ צוױק אן אנדעד ליבט־קע דאטע, ױ דאטע םרן םעםמעםבער 1919 מן ־אר, װען םיא־ז םאױ״עקרמען א־ן לא־־טע ױ ע־טטע א־ן םר־לן אל- נעמ־־נע קולטור-קאנםערענ׳ן, װעלכע האט געהאט נ־ם קק קלענערע באױיט־נ; םאר ארנזער קולטור-באדע־״ו:: לי ב־טעהה ױ באר־מטע פ־טערנאװ־צעד ־טפראך-קאנםעדענ־; םון 1908טן יא־. ױ דאז־קע םאוכעטונג א־ז געװ־ם נ־ט קק צוםעליקע; ז־ א־ז אסימן מובהק פון א טיף-םאמאלאני־טן צו־טטאנד, אין װעלבן אונ- דער באװענרמ א־ז אױיננעםאלן ױ לעצטע יאק, .לען םאיז א־נגאנצן אםגע־טװאבמ נעװאק דעו־ באלאוםטזק םרן דעד ה־םטאױ־טער װ־ב- פ־ק״מ פון אדנזער קרלטור-תנעסאנס, לענן װעלבן םען האט םױער אזוי ם־ד פעםער ט־נמ אר־*ענוצט ארן לעגן לעלבן מען האט אזו־ ם־ל םדאזן סאױטװענדט ארף םאדיט־ידענע :דט־נגק, םת־לעבע און ניט ם־יערלעכע. עם לאלמ תױבעד נעלען אצרו־״קע עװלה, װען מ־ר װאלמן אױבער מ־ט יטט־לשװ״י״ן ױ עםאבע-מאבנױקע דאטע םרן ױני 1921. דאם װאלפ מען ב־טרם-אוםן נימ נעקאנט םארענטםעק מ־ט ױ ארי״ םעתעליינמלעך ־טלערע באױנגרנגק, א־ן תלבע א־נזער ־טרלװעזן געפינפ ז־ך ה״נט צר טאג. םז״נען דאך פא,־אן נאך אנת־־ע ״ױ־טע נע- זעל־טאםמלעבע אױ״אנ־זאציעם, לאם לעבן א־צט א־בער ־טלעת צ־־טן. קק א״נע םון ז״ א־ז אבעד נ־ט דעדגאנגען צו אזא מדתה םון ג־תױטלאננקי־פ און םון זעלבםטםאדל״קענונג, וױ ױ ארנאנ־זאצ־ע םון פארא״נ־קטן ״ױש-װעלטלעבן ־טוללעזן א־ן םרילן. םארקערט, דװקא ױ ־טויתרלעבע לאגע ם.ץ תר ״ד־־טעד ־טול