Literarishe bleter · 1931-08-07 · 32 (7.8.1931) · p. Seite 625

זײמ 625 ליטערארישע בלעםער נום. 32 (379) ״י פ>ו וואך וואר טעאטער און קונםט אין װ>רםע ה*ם ש*'1י>וכט ) גװײ סעג וער נזײעוססער דעזםיםער *ון *רסיסם פון ועױ .װילנער סרויע״ לײ1 ק*ויס*ן, װעלכער ײ*וינס זינם עםלענע י*ר *ין *מעריקע *ון *יעם ססילס ער ײויס סע*םער מים ױסף נול*װ, ליונע ק*וי• ס*ן, *ננ* מ*געל *ין נוקזרעסס. ל. ק*ויס*ן ה*ם *ונז וערגײלס װענן ועם גרויסן ערס*לג, װ*ס וי נול*ד-ק*ויס*ן-םרופע ה*ם *יעס *ין נוק*רעסט• *ין ק־םענויקן נומער װעלן סיר *•פערגענן *ויס• םירלעך ועם סרײלעכן ניוס װעגן וער נעװ*לריקער ם*ר*-נסערעסירונג, װ*ס ס׳*יז ו* 1• *ס ועס סע*םער *ין רומעניע• װי ס׳װעס זיך *ויסנעסם*לסינן ועי נײער םע*סער־סעז*ן *ין ױילן, *יז סװער *ו ז*נן• *ין .עליזעוס״, װורסע, װעם געװיס זײן * ור*מ*םיש םע*םער• װעד, װי *זוי—װעס קל*ר װעין. ס׳ה*לם נ*ך וי ק*נ*עס1יע ו קינסםלערישע סרוסע, װ*ס וי .װילנער״ (פין מ. סז*ה) װעס זײן וער װ׳נ• ט־קססער קערן. *־ן וי *ינעריקע סע*םערן װעט םען מסהם* *סערעסעװען• *ץ *ונזער זינסונס סורק*װ *יז *ין פוריז. סירם *ײף *ון ססילם יעוע פ*ר םענ * נײע פיעסע. .פןריוער הײנס״ סרײפסז ו*ס סעוםער, 1׳ *ונזער נרויסעי פ־ײו, *יז געװען םעי װי סיל. *ון ו*ס *ונליקום * נײע. * יונג פונלי• קיס, װ*ס הןלם זיך װײם פון ײויסן םע*םער. *ין *רנענסינע ספילן *לץ יעקנ נן־עםי, *ילי *ולער *ון ה״םי וזס״ק*נס*ן *ין ורײ ס*ר• סײוענע םעוסערן. וי רעעענזיעס, *רסיקלען װענן יעקנ נן-עםי זענען סול םיס נזגײססער־נג. וי רינער *רסיססין גענ•* סליס ה*ט, לײ• רעי, נישם נעהוס ק־ין םעגלעכקײם *ויסנוסרעסן יין װורסע. *ז םע שסילם נ*י *פערעסקעס: יין ל*נו#ן זעם עס סיין *ויס לײסישער װי נײ *ונז• וער רירעקס#ר םון וןרטיקן ײויסן סעוםער םןריס *םיססענם ה#ס נעה*לסן ס#ר וער וןרקער ײויסער פרעסע ו עקספןזע *ון *ינער• געגענן זײנע פלענער *ויפן קומענויקן סעז#ן. ער ה#ם *נגוזסירם סורן סע#סער וי *רםיסםן נעניו שליס, סוניע רוױן, ינװק נ#זסיק, ניסע נ#זשיק, חנה לעװין. ס׳װעלן נײ *ים *ויך װײםער ספילן װ#לף זילפערפערנ, סרהלע ל#נר#. *ון ועל נולס— מנחס רובין, װ#ם איז גום כוקונם ועם ריגער *ון װןרשעװער עולם• *ייו קומינסקי ה*ם ג#ססר#לירם *ץ םעץ *ון נונסי• יוליוס *ולער, װעלנער ה#ם לעעסנס גע• סנילס *ין פ#ריז, ס#רס #• קײן *מעריקע• מיס• װ#ך ועם 29סן יולי *יז ס#רנעקומען וער *פסײו• #װנט. מ׳ה#ם *ויסנעסירם .ס#ס*״ םון יעקנ ג#ר• וץ מים נערםי גערססין. וננו יוקונןװיםס שפ־לט *ינם *ין ק*װנע, זי סרעם וןרם *ויף *ץ ק*לפ#נ*װיססעס .וי *ײניקע םוםע״. דעזסי הײמון י#קופ#װיסש. םים ליויו וןםןנק*, װעלנע ג*סםר#לױס *ין וער פויליסער *ר*װינץ, ספילן *ויך ח. נוז■ ג#ן, ר• סגפיר*, י. סלױם, ה• ה#רם *. *. רעדאקםאר נחמן מייזיל סליס *סן *ינגןננן *ויסנודרײען. *ין זינן גר־יסע קוייםלען סל#גס ער #סן סון #לע ז״סן, ער ל#זס קײן סריו ופלים ניסס סון *ים• קײן *ײן גוט װ#רם, קײן *ײן ##זיסיװער ססייך• נלויז סלענס *ון שעולעך. .*ן *ייסגעספר#נן״רע#קניןנערער סיײנער׳, ,ענוגילסיקע סושייירונג סון ׳וזם סוסן״, .יעי הילנער פון דער יאה־וישע־, נרויספורזסו• *זער *יוי#ל#גיע״. .סינערויק קלײנס *ש *ינער נום נעססן *לטע *ון נ״ע ססות *ון סלעפם *רויס ולםן, פורזסוװערסן נעװער׳. ס#ר די סנ י#ר ס#פן, *ון וי עםלעכע *ון נװונניק נענועי ק־ן *ײן סינק נישם... * .נעסרײע׳, .ערלענע״ *רנעט, מוקס עריק! ם׳ייז נ*מח *ו נוװיונדערן, װי סנעל די *יפערװונילונג סון גערונקען, *פסונונ■ גען, נונלינגען קופט ס#ר ו#רם ו *מתע קסינת• הורך! *ץ *רגענםינע װעיס געסירס ו גױיסע *קניע לםנת דעי ײויס־װעלסלענער סול יין יײלן. װי נ*ק#נס, געסינס זיך זינם עםלעכע װ#נן *ין נוענ#ס־*״רעס ב. סונוסש־נסקי. סוף יוני *יז ס#רנעקימען * ועלענ#ס[־ס#יז#םלוננ סון דער הילסס-וקניע, *ױ געקומען *ן עילם סין * ססנ סיײנס סון די ײויסע סולן *ון 44 ועלעגוםן סון סורסײרענע קולס־ר־יינסם םוג־עס. נןך *ײניקע רע• דעס *יז *ײסגעקלינן געװ#רן * ק#מיםעס סין וי סרײנס: פ• װ#לי, װ. רינג, פ. קוץ, ו׳ר סריו• מ#ן, קודלוםס, ס. סרײלעך, נ. קנןפל, ניסערס*ן, סזײזער, ם. עים*', *. פיידםון, װוסערמון, י• ססרײנעד, ס• נרוין, *. *ײזנססײן, ב• ל#קס, ם. עלנויס, ס. נערלינער, זולנססײ;, סש#לק#װ, ם. סוסיוש. מיר הןנן נוקוםען נוגעסיקם פון רוד ױנסקי * ועינײלונג ,זי ייז געװען העםלעך״, ספעניעל ס#ר וי ,ליס. נלעםער׳. זי קומס *ץ *װײסן נוםער. סיר הןנן *ויך נוקיסען סון בו• װי־ססן דינסער יוסף רןלניק נען נ״ע לידעי ס#ר די .ליס• נלעסער׳• זײ װעלן געדרוקס זײן *ץ וי נןענםססע נוםערן. םיר הערן ניסם *ויף ױ נוקומען נריװ סון ײדיסע נינליןסעקן, *לס ענםפער יויף *ינזער װענוונג נו זײ. *ין הענרעישן ססינעל-סורלזוג ה#ס ןנגע• הוינן נו וערש״נען ו גרויס װעיק סון ס. *. הןיןוענקי .די םיססיק נײ וי ײון״, *ויסגערעננס *ויף סיר גרויסע נענו. דער ערסםער נונד .וער *מןליקער םיסםיניזם׳ *יו סוין *רויס, — ער *ױ געװידסעס וער תקוסה סון תנ״ך ניז די נײםן סון תלםוד יון םורס■ װ. נוסונסןן סון סיקוגן, װעלכער *ױ ם־ס זײן סרוי *ון זון סורװױנועס נעװןרן סון *ן *ויס#״ק#ס#סםר*סע נוריק סים עסלענע װןנן, *ױ סוין געװנס ױן ה#ם זיך *ומנעקערס נו זײן סריססססעלעריסער *ון קולסור-*רנעס. ז״ן פוך .*ינסעליגענם, קונסס *ון קינססלער׳ *וז סיין ןס• נעורוקם ױן נקרונ וערסײנס עס *ין סןרקויף■ עס ה#לם *ינער סס5 זײםן. דער נוײינםער הענרעיסער סריסםשסעלער נתן ניסםרינקי, וער מחבר סון .יפים ולילות׳ *ון דער דרןמע .יהודח *יס-קרױת׳, ה#ם *ינס ס#ר■ עסנסלענס * ורוםע *ין 4 *קםן .סנתי נני׳. ליטעראטור און קולטור | מרדכי ערליו וי סורגונגענע װ#ך *יז *•[ קיןקע יין עלסער ױן 57 יןר נעסםןרבן וער ײויסער סריפם• סםעלער מרוני ערליך. גענײרן *ץ װעסקע. ה#ס• לער געננס, נעלערנם *ין חדר, יסינה, *ויך *ין װןלןזשינער יסינה• נעװען עקסםערן *ין װ#דשע, געוינם *ץ םיליםער *ין וןםפרןחע, דערנןך גע• װען לערער סון הענרעןס יין װורסע. ועניוםירם *ין ,ױו• (1902) םיס * סקינע, וערנןך סורעסנם• לענס דערנײלונגען *ין סורסײוענע זסורנולן *ון נ״סוננען. זינם סון יןרן געװױינם *ין קרןקע, נעסרינן נום .ס#רװערםס״ ױן נוליניע. רעווגירס *ין קר#קע עםלעכע י#ר .ד#ס װןנננלוס׳. .* לי• נער, *ױעולעד מענסס, — סרײנם ס. ס. לןזער יין ,מןםענם״, — *יז ד#ס נעװען• נולינס *ון נעסענס נײ *לע נוקונסע נולינ זײן קלונסופם *ון גוםע סידות... סיס עסלענע יןר נוריק הןס ער ןנגעהײנן נו לײזץ *ויף * סװערן *רסרעסיזס. ער הןס זץ ניסס נעקןנס נוװענן *ון נעליסן סװערע יסורים, ניז דער סוים רןס *ים ס־ן זײ *ויסנעליױס״. וי נוענןס״ןײרעסער סןגנײסונג .די פרעסע׳ ה#ס זיך געסעוערם *ון *רינער נו וער .נײער׳ ןרס#גר#סיע — העכרעיסע װערסער *ין ײזײשער *ויסלײנענץ. *ין די ערסס-ןנגעקופענע נוסערן סץ .דער *רעסע׳ סון םיסן ױני זענען סוין די הענרעיסע װערםער נוסורוליזירס *ץ זײער ױיס• לײגענץ. ם'װ#לס געװען *ינםערעסונס נו װיסן, ני *יז דער םירנזס סון דער נ״םוננ געסולן נו• לינ ועמ ױן ו#ך זעס *ויס פןדנע, װען ם׳סרײנם .ק*ב#לעספ#נים לקןװעד יונקעװ נענוםי״. *ײדער ם׳הןם #דורנגעפירם די פרןגע *ץ די ײויסע קולסור-ױנסם־םוגיעס *ון #נגענוםען נוסלוסן — ה#ם פען ניסס נווורסס *לײן, גלײך *רינער נו ןס וער װינסיקער רעסןרס• *ץ לענסן נוסער סונם תל-ינינער ,פױניס״ זענען ון נןסינן װעגן די ױםןליענער, ספוניסער, *ונגןריסער, םסענןסלןװוקיסער, וײםסער, ענגליסער יון פויליסער ליםערןסורן. װעגן דער ײדישער ליםערוסור *ון ײדיסע סר״נער *לץ קײן װןים ניסם■ םיר זענען *נער נםוה, ןז די ײון *ין *רץ־יסריל װײסן וןך װענן דער עקסיסםענץ סין דער ײדיסער ליםערוסוד ױיסער דער ,םױניס״״. סען פןרגינס ניסס וער ײדיסער סול *ץ ױילן ױד זים לענן *ון ם׳םעקס די ניססיקע סונ• סידיעס *ויף װ#ס די װעלם ססײס. יעון סןג ק־פען ןן נײע יײעוח װעגן ססרײנן די סונסי• דיעס : לןדז, בריסק, ױעסריקןװ, קוליס, ססענססן• נ#װ, נןװידװןר, ניעסװיזס. די סןלקס-סול *ין ניעסװיזס הןס געזןלס נוקוםען סססנ גילדן, *ױ עס דורן דעם ניעסװיזסעד סםןרןססע ױיסנע• ססו־ןכן.— *יז * סיםסעם ז סוקס עריק *רנעס ,םרײ *ון ערלעך׳, ער #נםסויסס ניס די .הןסענוננען״, װ#ס מ׳הןס *ויף ױס דןרס געלײנם• דןסםןל ה*ס עו עס נוװױן ױיף סלום *סן. *ין ועם נוך װענן .סלום *ס״, װןס *יז ןקןרסס *רײס *ץ םינסק, םוכס ער