Literarishe bleter · 1931-07-31 · 31 (31.7.1931) · p. Seite 605

זײט 1605 ליטער&רישע בלעםער נום• 31 (078 ןןאך ןןאך טעאטער און קרבםט׳ זו רי גװײ ײדיטזנ טמםערן, װ#ס ע#ילן אסערעטעם-םןוכארײקעם אין װוורםע, איז *יגעקוםען אינס דער דריטער, קאםינםקי סעאםער♦ װ#ס היינס ןון מיס... ״אונוער רבינײ״. ^ס די װ*זשנע םחורר ה*ס סען *וריק םיס עסלעכע מןנן נזוװיזן אין יסקאלא״״טעאםער. אינס גײט עם ״םים מ נײעס קנאק און ברען״ אין קאמינםקי״סעסםער. 8© אװי גײט עס מיסן ײרישן סעאסער אין װארשע הײנ״ סיקן זומער. — דעיװײל איז שיין אװגיםס. און װאס װעס זײן מיסן נײעס םעאסער״םעזןן ז ו םברא, אין ,עליזעום״ װעס שסילן ו דראמאםישער סעאסער, ןנגעסירס רורך מ. מזאה. ייער םעוסעי װעס סרןזגן דעם נןסען ״םוסםער״סעוסעד״ און װעס אייסער רי םיםגלירער מון .װילגער םריוע״ אויך הןןבן ו רײ בעסערע ײדישע אקםיןרן. — מיר װעלן לעבן װעלן מיר זען. — דערװײל װערם דורך דעם ײדישן סעא״ סער ולץ געטןן, ם׳ז^ל ןסגעװײגען דעם נושויער שיגס סעןסעד. אץ לןדז ויז די סןריקע װןך געװען א סײערלעכע — םען ה^ם געסײערס דעם ױבילײ םון די .װילנער״. מיס ברוים ערםןלנ איז ר*רם אײם״ געסר^םן א. סוםכערג אין זײן בןקןנםן רעסעסוןר. דיגסםןג דעם 28סן די ױכילײ״סרעמיערע, ו נײע אינסעענױירםע אויםסירוננ סוןשלים״עלגעמם ,200.000״, רעזשי י. רןםנוים. *שיסעלע סויןקער״ טסילט סםחה נןםןן. — לירער־סעקסםן — מ. ברןדערזןן, מודק — ה. קןן, םענץ — לאה רןטבוים, דעקןרן׳ *יעס — א. סרןנושקן. זיגםונס טורקןװ איז אץ סוריז איישגעםרןגן אין ,ןנקל ם־זזום/ .םןרשױם/ .שבתײנבי״. משמעית, דער קרײז סין די סעוסער״בןזוכער אץ ײדיטן סןריז איז נישם קײן גרויםער. ו סןרשםעלינג גײס 8 2—3 םןל נישס מער. אץ סוריז סרעם אויף בערסן גערסםץ אין מןרשײרענע ■יעםעם : ,מירעלע אםרת״, .קןמעליען״ דןמי</ .נןרו״ י. 8. קלײבם זיך בערסן גער״ םסץ קײן סױלן ז ליריו ס^סןגקן מוכס איגס ן סור אינקר דער סויליטער סרןװינץ. לעגםנם הןס זי נוװכם די נריםקער געגנס. אין ןגסװערסען איז נוגוגנען זעלנססמןרד די 31*יןריקנ ײדישע ןרםיסםין זשענין מענרעלע׳• װיסש. ־ םון ולע םעשױת קומט ןן * ידיעה סון נױ״יןרק, ןז מןריס שװורץ װעס רעם נןענםםםן סעזןן שסילן אין ,ומנןסןדןר״סעןסער/ װאו ער װעס אויםסרעסן אץ 8 ענגלישער איגערזעגונג אין שלום״עליכםם קןמעדיע ,שמער גו זײן ן ײד״. ער װעט אויך שיילן אויף ענגליש 8נדרעיעװם ,זיבן געהןנגענע״, קןרל שאקאס ״רער םןן מיסן •ןרסםעל״ און בערגעלסןנס ידי ברויס״מיל״. זןל עס זײן אםתז רןס כיכל, װןס איז רעדשינען גום ןנדענק סון קינסטלער משה וסעלנוים, איז װערט סןר״ שסרײם גו װערן. ס׳קןסט 1.50 גילרן. רעדאקסאר נחמן מייזיל םעמיםיםע נײגונגען. סיויז סוקע ,ן *נםירו ו ב,רים .ילניוק דער סיםער, םײנםויער םןןמעסישער שדײנער *ון ״רףהום 1 נ. סילניוק הןם נוזישן *נדערן נעזןנם : .נישס נ*ר, מ*ם *יך נין מײט םון *נסיסעמי• סיים, נ*ר *יך ה*נ וי גרעסםע בוגײםסערוננ פ*ר ועם ײדישן סןלק, מ*ם ה*ם *רויסגעגענן *זיי סיל געניולע םענטשן, *נהויננויק סדן קריםטוס גיי ק*רל מ*רקם• *ויסער דעם שםןם *יך *לײן םין ״דן, סײן נ*נע *יז געמען * ײדישע םרױ׳• יעקנ נ*ם*ש*נםקי, תןס *ױ םין װורשע *מעקגעםןרן קײן ומעריקע, הןס נעה*לםן *ין נױ• יןרק * רעםער*ט• ל, גןלוין ה#ם *ינערגעזענס, מים רער דער■ לוינעניש סונעפ מחבר, קלייס ניי קרוננם ,נ*ריק#דן *ין װעדינג־. ד#ם נוך וערשײנס דעם קוםענדיקן חורש. דעס מילנעד ײוישן םענניקיס נ״ .*וס׳ הןנן הײ־יןר נעענריקס 50 *ניםוריענםן, םון זײ 20 יי עלעקסרןסעננישע *•םײלונג ױן 30 די סע• כונישע. וער גרעםסער סײל םון וי *ניסוריענםן ה#נן נןקוסען ויםלןסען *לם געהילםם-אינישינערן, יו ן קענען זײן *נם-רער *ין קלענערע *ונסער• נעסוננען *דער געהילור-ןנםירער פ-ן גרעםערע מ#:ריקן. ל״וער, ה#ם דזר ײיישער םענניקום ג*ך *לץ ניס נןק־מען קײן ועכס• וי לײםונג נ*מיס זיך שיין מענן דעם םון ■ לענגעיער *״ט, *נער *לץ *וסייסם. וער ניםעיער מננ םין וי ײוישע *ינםםיםינ-עס, װ#ם סורנינון זײעי גורל םיס ײויש ו *ין קןמנע *•: דעדשינען * נוגד וע-*— לונגען םון נישטלוננ ם#ישס*רנענעם הומןדיסט ישריל םהײםית• רי סמענעיונער נינליןסעק נײ נילנעז ו#ס פ*רעםנםלענס * נוריכס, םון מעלנן ס׳*ױ נו זען, יז וי נינליןםעק ר*ם ם*רמ#גם *דיםן נסן י#נו*ר 1931 994( נינער (1724 ײוישע, 220 רוםישע *ין 50 ם ילישע). ם*רן יןר 1930 זײנען *רויםגענענן נעװןדן 3440 ניכער. םון דעם 3127 נעלעםריםס׳שנ (״דישע), 236 װיסנש*םסלענע (ײרישע) ױן 77 םוי■ לישע *ון רוםישע. לײענער הןמ די נינליןסעק געה*ם 131, םון ועם 42 םר#נ. (55) *רנעסער ױן *ננעשםעלסע, 19 םר#נ. (25) שילער, 8,4 *ר#נ. (11 נ*למעל*כעס, 9.1 *ר#*. (12) קיעםער *ין הענולער ױן 21,5 סר#נ. (28) נים נושסיםסע ירןםעםיעם. *ין רינע דערשיינם * *ילוםנרירסער םירער *ינער לעםלןנד *ין ײריש, געשרינן רירכן םרעםע• רעםעדענס פון *ויסעון-םיניםםערױס ינחק מ#יײן. דער םירער וערשײנס *ין סנ סױזנס עקז• *־ן װעם *#רשםרײס װעדן וורך וי לעםישע ק#נםײ'#םן *ון *םנ#ס*ועס *ין ועד נוננער װעלט. 3 דער ״וישער *ינסעלינענץ םון נערלין *ײ געלוננען מױער *מ#ל נו עסענען דעפ שלום־עלינם■ קלונ, מןס *ױ געװען געשלןםן *ינער ו יןר. וער נ״ער שלום-עלינם-קלונ געםינס זיך >ין נענםר פון נײעם בערלין (ליסער׳שםרוסע 48/49). וי פים• גלירער ױן זײערע געםם קןנען נ#קימען ניליקע מיסןגן *•׳ן *מנסנרײסן יין קלונ• *ין קלונ נע• םינם זיך *ויך * לײען-ז*ל סים * נינליןסעק• נו רער עסענוננ םון קלונ *יז געקוםען * נרוי■ םער עולם, די ײויש־וײסשע •רעסע ר,#ס די עפע• נוננ *ון שלום-עליבם־קלונ װ*רעס נ*גריםס. ליטעראטור און קולטור וי ײוישע םרעםע *ין ױילן, װי #לע ײרי• שע קולסור-*ינסםיסי*יעם, תי ד#ם נונעע ײײשע לענן •ץ ױילן, לונס *ינער * שװערע ע״ם• #נער #נשסןס *נױנעםען ערנססע מיסלען װי עו נןקיםםן דעם קריזים, מי עי ל-נדערן די נויט, לןזס זי זיך ױיסן מענ םין לײכססםן מױזרשסמנו #וער מןרםס זיך •ין די #רעסס סון סענםזניע, שונד *ון שלעים-םימ םיס זיך ױיך ועס לעזער• גרויםע ײוישע םןג-נײםונג םים ן גרויסן ״דישן שרײנער-קןלעקםיװ ה#ס נ#ר ןנגעהױנן •רויסנו• גענן * נײע םעגלעכע ײוישע עײםוננ םיםן נ*םען ,רןםון-נײסונג-. *ין *רןסועקס מעוס עיגעוןגס עו גענן םור 10 נדןשן ,ן נײסוננ, מןם מעס ויך ל״ענען מי * ר*ם#ן, * נײםונג סון * ג*נץ ג״עם םיי *ון כ#ר*קסער, ו *ײסונג ןן ניליקע סענםוניעס ױן ילױדער״ען*, — ד#ס *יז דער נישם-ורןנרום. ױן וערװײל נים מען שוין •* עמײ שיונענוע, *נניענוע ר#פ#נען ױן וער ,הײומ-נמעק ױז עו גענן ועם לעזער יעדן ס#נ *ו לײענען דעם שענםסן רןמון, די שענססע נ#- מעלע, די שענססע ועדנײלוננ, וי#ם... סירס װ״ן (דעם לעזער) *ין נרײםן שםוןם סון מענסשלעכן קומף םין לינע, לײונשוסס, הוס *רן נעװננל םים נויס *:ן הוננער*. שוין *ין ורןםיעקם *יז נענעםן * ,הענסס-םענםוניןנעלער ױן שוונענוער רןםון*—,ו#ם געשרײ סון נלוס*. איז וןס רער מעג םון כןקעםסן ועם קייזיס סון דער ײרישער *רעםע *ץ *וילן ז נײס לןנדןנזר *רנעםערױיננ עקסיסםירמ * ײוישע מנלםלעכע סול-ןרנוניזוניע, װןם הןם זיך נעשסעלס ס*ר * *יל נו עסענען *ין לןניזן ו ײוישע שול, די *רנונױןניע הןם *ינט נ#• *רנעס *ן *זקעסע *ו די עלשערן װעגן זײער נועלוננ עו דער ײדישער שרל *ין ני זײ מילן שיקן זײערע קינרער *ין וער שול. *ין .םןרמעיסם״ לײענען מיר מעגן דער םעטיקײם םון נ. גערגעל *ין * רײ שסעם *ץ *סעריקע לםונת וער ײדישער ענניקלןעעדיע־ £ עס ה#נן #ננעהיינן *ו ד*רשײנען *ץ רו• מעניע ״סןרמןרןשער נלעסער״, ןדנון ם#ר ליםע• רןםור, קונסס ױן מיםנשנםס *ונסער דער רעדוק• ניע םון ר״ר נ. שםערננערג ױן ד*ר יעקנ דער• םער. די ,בלעסעד* דערשײנען *ײן םןל ■ חודש, 5 *ין שליחות פון ״ד. חיסנ. *ינססיסוס גע■ *ינס זיך *יום *•ן ליםע נ. קלענקין, מעלנער *יז לויס * םעעניעלער דעדלױנניש ןרינער די ועמןרק־ליניע *ון מילנע קײן קןמנע• נ• קלענקין *יז נעםןרן סורענדיקן וי *ק*יע, װןם ער הןס עיוומען סים ד*ר ם. מײנרײך ןננעהיינן *ין מודש ס•'. 5 *ץ ניױיןרק *יז םןרנעקוםען *ץ ז״ער * געהױנענער שסיםוננ רער ם־ום ױן ײרישן לע- רער־םעםיניר ױן *רבעםער־רינג-לערער-קורםן. ס׳הןנן נערעדש 8. גערשוי, ש. ז*קס, חײם שויס, ). גלינץ, יעק* פילך. ם׳הןנן נןגריסס װ. געלנןרו (ײויש• נ#*י#נ#לער *רנעםער־םורנונו), י. העםלין (ױעלי• *ױן), דוד *יגסק• (קולסור-נעזעלשוסס ױן *ע׳ן• קלונ^ ס׳הןבן נוקיםען רױלןסען 14 כעםינוריססן. 5 נןרים *ילניוק לײקנם די ױיעה, *ו *ץ זײוע װערק זןלן זיך נעםינען *#רשײרענע ונםי■