Literarishe bleter · 1931-07-24 · 30 (24.7.1931) · p. Seite 585

זײב 535 ליםערארישע בלעםער נום. 30 <377) וואך צ> וואר טעאטער און קונםט^ דער ײדישער ארסיסט אין *וילן ה$ט אויף זיך *רויםגעלײגס זײער א שװערע ל*סם— ד*ס םירן ד,ם ײדישן טעאסר אין *וילן• די דריםע סעסיע סוגס הוי*ס<8ס םונס ײדישן *רםיסטן-מאראײן אין *וילן ה*ס ןןגנענימען **לגענדיקע ר־<ז*לי1יע: *רויס״ גײענויק סון דער הגחה, *ז א) ס״זײבען גישם ס*• ר*ן אין נוילן קײן *גסשנרעכעגדיקע *ריװאס״ארנסער• געםער״ נ) ס׳איז, לײו־ער, נישם נום ם^ראייםזען, *ז שוין אין דער נ*ענטססער נוקונםט ז$לן די מלוכה *דער די שם*סזעלבססם*רװ*לסוגגען איבערי נעמען ד*ם ײרישע סע*סער-װעזן, ג) ס״איז נ*ך לעת״עהה נישס ס*ר*ן וער געזעלשמםסלעכער גוח אױף דער ײדישער גמם, װ*ס ז*ל ק*נען *נםירן םיםן ײרישן סעאםעריװעון, — ב*שליםס דער הוי*ס״ ר*ס, *ז דער ײדישער *קסי*ר און זײן *רגאגיז*• ניע םוזן אין ד*רסן איבערגעםען אין זײערע הענם ד*ס ײרישע סע*םער״װעון אין *וילן. — די רעז*י לוניע איז זײער * םײנע, *בער םים מעלכע מ*- סעריעלע און קינםטלערישע ניח ת װעס מען עס גײן בויען דעם םעססער? ס׳איז אויך ד* * רעז*״ לוניע, *ז #אינס סע*סער״םעז*ן 1931 — 1932 םוז אין ת*רשע זײן סעסיק * ײריש רר*ם*סיש סעאסער, תןס ז*ל ק*נען *גסשסרעכנד רע*רעזענסירן ד*ס ײדישע םע*סעריװעזן״. הלואיז די ג*עגםססע *רעמיערע סון די ״װילנער״ אין ל*דז איז שלוס״עליכםס 200.000, רעזשי י. ר*ס״ נױס, רעק*ר*ניעס — א• םר*נ*סק*, מוזיק — ה. ק*ן, לירער״סעקםסן — ם. כר*דערז*ן. ס*בס*ג דעם 20םן סײערלעכע ױבל״*ק*דעם-ע םון רער םרו*ע, מיםװ*ך — דקס 22םן — סײערלעכע ױבל״ם*רששעײגג. ויגםוגם סורק*װ ה*ם ם*דענריקס זײנע גאסששםילן אין געלגיע און ער קומם שסילן קײן ם*רױ. קײן נעלגיע ם*רס *רויס אויף ג*םסש*ילן איו* ק*מ נםק-. די שױשסילערין ס*גי רובין, װ*ם ם*עס אויף אין ממרשעװער .נענסר*ל־*״סע*סער אין ״בליגדן ■*י*ץ/ ה*ש באקיםען זײעי גיסע *םױםן אין דער װארשעװער ײדישער *רעסע. קײן *וילן איז געקוםען די *רםיססין געני* שלים, װעלכע ה*ט די לענסע נװײ סעז*נען גע״ ש*ילס םיס גרוים ערס*לג אין ריגער ײרישן סע״ *םער און געש*סן * רײ זײעריגעלונגענע ר*לן. ק*ין רינע איז די *רסיסםין געקומען םון ר*םל*נד. אין ריגע ה*ט שלים זיך גיך רערװ*רבן * נ*םען סון * סעלקער *רסיסםי,. ס׳אױ רערשיגען * ביכל #םשה *סעלבוים, זײן לעג, און ש*סן• םים סיל בילדער, נוז*םענ• געשםעלס דורך ח. ג*לרבערג. אין רעסערסו*ר סון עםסנישן סע*סער איז *רײנגענוםען געװ*רן שלום״עליכמם .200.000״. װי <*ק*נס, איז נוריק פיס 2 י*ר אויסגעסירס גע• וי*רן די *יעםע אין לעסישן מלוכה״סעאסער. אין ■*ריז ה*ם םען געסײעיס דעס 45״י*ריקן יוינלײ םון א. ק*מ**בעיענעם סעענישער סעסיקײס. רעדאקסןר נחמן מייזיל *״דרוקס זיך אינס רער סינססער כ*נד *ין ב. ק*ה*גס .בלעסער סון מײן לעבן״. די סיר כיז אינס דערשיגענע כענד הןנן געת*ס * גרויס ערס*לג• דער סינססער נ*נר ה*לס * 600 ז״סן. אץ ערשסן סײל קומען לענעדיקע שילרערונגען סון דער ײדישער *רנעםער״ב*װעגינג אין *סעריקע. רער נװײםער םײל גים איבער די סר*געדיע סין לען סדעג^ װ*ס נשעתה אויסגערירערס די װעלס און *יז בוקונס מיסן גןסען די 9ןמעריק*גער דרײםוס״געשיכסע״. אץ סןלין (עססלוגד) רערשײגס זינס * *ןר װןכן * נײסונג *אוגזער װןרס״ (*רבון ס־נם עסס״ נישן ײרנסוםו, װאו ס׳זעגען ר* יריעוד^ *רםיקלען װעגן דעם ײדישן קולסור״לעבן אין עםסלןגד. אץ סןרלןג ב. קלענקין דערשײנט אינס ו בוך 9ס*ר ײדישע קינדער״ (םעשהלעך סון שלמה הםלך) סון דעם ױנגן ץדישן דיכסער ירחםיאל שסײג• מ*ן. ד*ס בוך איז ז יער שײן א־לוססרירס ױרך דעם ײדישן מןלער א. גוםערםון. דןס בילדונבס״םיניססעריוס ר.*ס **געװןרסן דעס רעקורס, װןס רער נ. נ. ק. ה*ס *נגעגעכן קעגן שליסן דעם ײדישן לעראר״םעמינןר. נען י*ר ה*ם רער סעםינןר עקסיסםירם אין װילנ;, ארויסגעבגריק אץ 5 *רויסלןזן *ריבער הוגרערם לערער, און נױ הײגסיקן י*ר ה*ם די שול״מ&כם קײגע סןרװאורס, גיס געמאכס ניס דעם םעם נ*ר, גיס זײנע געװעזעגע תלפירים. די װױי• ס*ניעס און די מלוכה״עקזו&עגס הןכן תסיד געגעכן נמסריריקגדיקע רעזולסוסן, אייך ד*ם י*ר הןס די שוי-םןכס קײנע װןדענונגען רעס נ. נ. ק. ניס געסוכס. די הײדוםשישקער סןלקס״שול ה*ם זונםןג, דעם 28םן ױני, געסײערם דעם טױ^ריקן יובל• אין םורלוג יס*ם*ד״ גרײס זיך נים דרוק בולזןקס .די סןכסעד *ון קןרגן םיליןגער״. ד*ס בוך איז איבערגעזענס *ון סרןבנוױיש רורך א. י. גןלרשםירס. אין •*ריז עקםיםסירם * ײרישע נינליןסעק נײם ״*רנעםער הײם/ װןס ה*ס לענסנם ארײנ• געקריגן ן רײ גײע גיכער סון דער ײדישער און װעלסיליסעראסור, די ,ארבעםער הײם״ הןם געעסנס א קורס *ון לײעגען און שרײבן ײדיש ס*ר קינרער םון 7 גױ 14 י*ר. דער קורם איז סרײ *ץ *•נ*ל. עס אױ *•געדרוקם דער נװײסער נאגר סון דעם העברעלשעד ענניקלןםעריע *אשנול/ אין װעלכן עס קומען *רײן *רםיקלען סון ,אוריאל״ נױ י*נסי*סי. מי אין ערשסן נאנד זײבען אײן אין נװײסן בןנד דן סיל בילדער, נ*סן און לאנרקןרסן. פון די ברויסע ס*ג*גר*סישע אדסיקלען אין דעס באנד אױ נו דערםןנען: איםאליע, איגקוזױיניע, אישוח (סוםיליענרעכס/ נ*ס, אלכיסיע, *לף״בית, עםיגראניע, אםנית (קיגסס), אנוסיס (א סײל סין די םןנןגראסױנס זײנען געדרוקס נוערשם אין דער העכרעלשער אויםבאנע, נ*ך אײדער עס איז געקו• מען זײער רײ אץ דער דײסשער אויסגאכע). נוליב דעם שװערן קרױים אויף רעם העגרעלשן ביכער״פארק הןס .אשניל״ נאשלןסן **נוהןלסן ד*ם סןרקוי&ן סון נװײסן כאנר ניז נום הארנסם* ליטעח>טורו1 און קולטור, *ין ינןרלין געסינט דן *ינס ■3. ק,הון, ד*ר ד*ו*קס,ר סון .סןרװערםס״ *ון ד*ר מחנױ פון די 4 נקנד .נלקסער פון פיין לקנן• (רקר סינססער נונד דרוקס ויך *יעס *ון װעס נקרונ דערס״נען). *ב. קוהון נ*רם עו דעם םןנ־ןלי• ססיסן קיננרעם *ין װין, מ*ס קוםס ס*ר די סעג. *ין נערלין ה*ס *נ. ק*ה*ן נעמ*לסן * ס*רסר*נ וױן דעס סלום*עלינס־קלונ. םענלעך, *ז ונ■ קוהון ז*ל נוזוכן זײן *לסע הײם״סםןס װילנע• ק״ן װןרשע *יז נעקזםען *. הורקוװי, דער מוזבר םון 3 װערםערניבער. *ין לןדו הןס *ויפנעהערם עו דערסײנען די עלםססע ײדיסע םןנ-נ״סונג *ין דער .ויליסער סרןװינץ ,לןדזער ם*געבל*ם*, װ*ם *יז וינם םיל יןרן *רויסנענעבן געװןרן דורך דער ניסם-לונב סןרססןרנענעס ע. הוסנרדסקי. ניסס נעקוקס *ויף רי נוםלונבען םון די פיסנרנעסער בר*ס םיסן רעדןקסןר יסרול קוהון, הןס זיך ניסס *״נגע• נענן װײסער *רויסעוגענן די עײםונג. דער *ונ• סערנוננ סין דער *ײסונג דעױװעקס זײער םרויעריקע נעדונקען װעגן דעם *וססןנד סון יער ײייסער .רןודינץ-ירעםע *ון װענן ז״ערע יעיסיעקםימן *ניף װײםער. ס׳ויו נוװווסם, װי סװער עם *ױ דער קוםף ס*ר זײער עקםיססענץ. וי *ײםונגען װערן *רויסגענענן נײ די סומע *וםנינםםיקע מ*• םעריעלע נ*דיננוננען׳ *ון ז״ הולםן זיך גןר *ויף דער עקסנות *ון די מיס*ר*עסער *ון זע*ער. ו נײער *נגריף *ויף דעם ײויסן סול• װעזן. *ין לןוז זעגען װרנן *יגערן-םיניםםערױם געססרןכן געװןרן וי סזנסידיעם ס*ד װ נןרן• נןװ-*ון םערעם״סולן, װ״ל... װ וןזיקע סולן הןנן ניסס קײן עסנםלעכע רעכס, *ון די סול׳סוכס ה*ס סוין לוננ נעװןלס זײ סליסן• ס׳זענען *ויך גע• ססרןכן װ סונםיװעס ס*ר די ײדיסע *הנס-סולן, װײל די סילער קןנען זיך לערנען *ין װ סםן• סיסע ןװנס-סולן. הנלל׳ םען סרוכס װענן *וגז *ון םען נוװןרנס *זנז ו םען װןס סענומ *ום מענרעלסן סרײגער *ץ *רץ־יסרול ס*ר זײן סלעכסער נ**ײננ *ו ״װו, *דרנ*, נ*ס ל״ענם (>ין ,םווזנים•), װ*ס ס• *םה ה*ס גערעום *ויף דער העגרעלסער סרײ• *ער־קןנסערענץ *ינם נןםען סון *ענסרןל-קןםיסעס סון װ הענרעלסע סרײעער. רעדנװק װענן דער נרינװנג סונס הענרעלסן סע׳ן״קלונ, הןס ער גע• זןנסז .ןנער ויך דורף נוםערקן, *ו עס *ױ *רןסנענוםען נעװןרן סון *ונז די חר.ה, *ז ױ *ןרסס״ער סון דער ליסערוםור סון ײװסן םןלק זענען געװען נלוױ װ ײװס-סרײנער*. ם׳וורף דן *וגענן, וז װ .חױסה• — זענין סלום וס׳ י. ןווסןסי', װד סינסקי, יעקנ םינםנן, הלל *״סלין, *הרן *ײםלין *ון נןך *ון נןך *ויסע סרײנער, װעלנע זענען ןננעסלןסן *ין ײװסן סע״ן• קלונ. סוין עײס נעװען, *ז דער הענרעלסער *ע׳ן״קלונ זןל זיין לכל היהות וזױ לןיול *ו ״דיס *ון *ו דער ײװסער ליסערוסור *ון *ו ײדיסע סרײנער, װי דעד סויליסער, *וננ*ריסער *ון םסעכן־םלןװנקיסער ן *ון װ ,סוזניס• זןל זיך לערנען סין װ״• .װי*ד*ם*ס*י ליסער**קיע• *ון דערםןנען *םןל * ײװס גוך, * ײװסן סרײנער ו