Literarishe bleter · 1931-07-10 · 28 (10.7.1931) · p. Seite 545

זײט 545 ליטערארישע בלעטער נום• 28 י375) פ>ו וו?אך וואר טעאםער און קונםטי סרויעריק איו אין ײדימן םעאסער אין װ*ר״ און סרויעריק איז בו סרײבן די בןוריכסן סון װןך עו װ$ך אין ײרישן סעאםער. פון די 5 עקסיססירנדיקע ײרישע םעאסערן זײנען סארבלינן אסן *װײ—דעי .,סקאלא״״סעאםער מיםן .עענסראל״- סעאסער, און בײדע מוזן קריכן םון דער הויס, שסעלן זיך אויםן ק$*, ם*כן מסדנהדיקע האװאיעס אני *יעיען דעס עולם. קאמינםקי - טעאסער איז לעעסנס אויך םארמאכס. עם זאלן קוםען לײסישע גאססראלערן/ װוןלס םען אםשי ארײנגעסראנן אן אױםםונסערונג אין ײדישן סןאסער. דערװײל איז זיך די ײדישע םרעסע אין װארשע ״מ**שב•/ און נעמם ארײן אונסער דעם סלית ,״סון ײדישע םעא- סערן״ רי אוילישע #אערעסע אין נאװאשני״, די אוילישע גאססשאילן אין אדװעגם$װיסש און ,קװי• ארן־קװ?״ אין עאעס ססתמא א ש?ימ;לדיקע אוים״ םירונג םון גאלראאינס .שולםית״ אויף אויליש אין װארשעװער *ירק. דער ,״עקסארעס״ (סרײס$ג דעם 3סן ױלי) שרײנס װעגן דער אוילישער ,שולכױת״: .מען דארף האסן, *ז דער ײדישעד םעאסער-עולם װעס װיסן װי אאגושאגן די ארבעם םון די אירע• אלע (?ן) רעזשיסערן און ױגנסלעכע (?0 קינסס• לער״ (???).—אפת, די נאסיען זײנען זגינעשיקסע, — אנער אן אויג םון דער רעדאקציע דארף דא זײן, און א האנס, װאס זאל עס נ י ם גענן. אין װילנער ״אװנט קוריער״ געםינען םיר א נאסיץ, אז אינער די מילנער הויסן גײען ארום *װײ יונגעלײס/ װאס האנן געשאילם אין א ײױשער קינססלערישער סריאע, און זיגגען לידער. די ײנגע ארטיםםן האבן געהאלסן רא נים לאנג דעם עקזאמען אין ארםיסםן-םאראײן, ם׳האם זײ אלם מיסגלידער ניס אנגענומען, האם םען זײ פאזײסיקס םון דער סרואע. כאץ-ברירה גײען זײ ארום איבער די רויסן מים א ניסארע און םארדינען אזוי-ארום אויף חױנה. סםתמא םיל ארםיםסן אין םרוםעם איז זײ םקנא. די ״װילנער סרואע״ (אנם. מ. מזאה) אגאגסירס אי*ס א נײע אויםםירונג: שלוס-עליכמם ,200.000״- רעזשי — י. ראסכוים, דעקארא*יעס — א. םרא- גאשקא. דאס איז שוין די דריסע אויםירונג םון דעם ױנגען, באגאפסן רעזשיסער י• ראםבוים בײ ױ .װילנער״ די ײדישע סעאםער״םסוריע נײ דער געז. ,״קולסיר״לינע• אינטער דער אנםירונג און ד״ר ס. װײכערם האס םארענדיקס דעם 4םן םעםעסםער םון איר באנײסער סעםיקײס, ײ ססידיע *ײלם איבער 30 מיסגלידער; 16 םענער און 14 םרייען. נאך די םעריען סרעם *ו רי ססיױע *ים *וגרײםן עםגסלעכע ארויםםרעסונגען. יעקב בן״עמי איז אויםגעםראסן כדס גרײס ערםאלג אין בוענאס״אײרעס אין דער איעםע סון סװען לאננע *שמשון און דלילה״. די צװײסע ארעמ״ יערע א. הירשפײנס .גרינע םעלרער״, דעי־נאך סראנץ מאלנארס ,ליליאם״, װאס איז געגאנגען לע*טנם מיס גײיס ערםאלג אין א נײער באא^נעטדנג אין דעד דײםשישעױ פאלקם״ביגע אין בערלין מים האנס אל״ פערס אין דער הויאס״^אלע. רעדאקםאר נחמן מייזיל ווץ ססרי (נ*ל'1-ע) איז ןוס 50 י')ןו״ק נענוירנסןג סון סלוס <ס גענדינדעס געװזח^* קיל■ סור-נעזעלספסס *ויםן נןסען פץ ס. יוש• די נע• זעלשפסם *יז!וגעםרןםן זו שפפן . ײדישע פ,לקם• בינליפסעק, דער קולסור-װיסנשפפסלעבער ר*פ גרײס די אויסנפפע סון .פ זושםייער פו דער געשיבסע ם'ו ״ח פץ םםרי׳• דעם מסן ױני איז פין דער װפרשעװער שול פון .שול־קולם• *״נ םון שלום פש פארגעקומען פ םײערלעכע פ*רז*סלוננ *ין עיזפמענוזאננ מ־םן סיום סון לערניןר. ס׳הןנן געדעדם װעגן רער *רפעט פון רער שול *ון װעגן ,שול׳קולט• ם• י. פרײד (פ*רזינער פון נ.*פ./ י. פעםשענ־ (םעקרע• טפר םין ,שוליקולט״) *ון דער לערער לןפפסשינםקי. נ*כן *ינערגענן די ז״גענישן די שילער *•ז ןפבעי שיקם געװ*רן פ!*נײיסוננ-דעפעש נו שלום *ש. דעי יונגער• שרײנער ש. *יזנ*ן, פחנר סון ר*מ*ן ,פ*סן*, װעלנער האזינס זינס •*וץ אין תל• *ניב, ה*ט םארענדיקם * סלחםיז־ר*מ*ן *״נ .*ויף קרײנװעגן״. £ *ויף הײנסיקן סינוח װערם נונויסגערוסן *ין װ*רשע * קולסור״ק*נגרעס — ו*ס *יז דער גסער נוז*מענפ*ר *ון דער געו. *װנם-קירסן ש*ר *רנע• םער. *ץ ש״נוח מיס ועם סארשםײענויקן נוז*• מענפןןר *יז **רגעקוםען *ין װפרשע פ **רפמוננ, *ץ װעלנער סיה*נן זיך נפםײליקם די הויפס־פפר• װפלםונגען *ון ,געז. *װנס-קירסן פ*ר *רנעסער״, ,ײ ײדישע נינע״, ,שסערן/ *קפו. קרײז ,יוגנם״ *״*. ןןן ײ סעג רערשײנס *ץ ירץ-ישר*ל ד*ס ז*םל• פוך ,ררײ״. ד*ם נוך גײם *רויס מיס * פורשפע• םיקוננ, װײל *ץ חל־פנינ ה*ם זיך ניס נעפינען קײן ררוקערײ, װ*ם ז*ל ,װ*נן• נו זע*ן * ײדיש נוך. ה*ס מען ד*ס פוך נעדרוקם *ץ ירושליס. ירושליס *יז ד*ך נ*נניניקער *ו ײײש — עס ם*ר• ם*גס נים *זײ פיל שרײפער, װ*ס שרײנן *םטם*ל.< ײײש יין *ויסלענײשע *ײסונגען >ון *ײםשריפסן. *ין '*הפנעסנורגער ,ײ ײײשע סדיבינע• *יז **רעסנסלעכס *ן *רסיקל ,פפר פ שסענײקן ײײשן סע*סער >ין דרוס-*סריקע'. *הרן *ײסלין ה*ם ס*רענריקם * נײע דר*• םע *׳נ .שפיל פון װײנ *ון סוים *דער דער םל.ך-הםיח *ין ודילשנע׳, ) סעשה *ין 8 פילדער• חײם ליבערם*ן׳ דער נ*ק*נםער שריססשםעלער, *י. אינם געקיםען פון ניו*י*רק קײן >ײר**ע. נײ.י*רקער ,ס*ג״ *ון ,ם*רנע;־זשורנ*ל״ זײנען זײער ש**־ו*ם. זײ שיקן *ונז נים ײ נײ־ סוננען, דעריפער *עלן *וים *ין ,לים. נלעטער׳ *פםם*ל יײעוח, װ#ס מ׳ק*ן שעפן פון זײ װענן יעס ײײשן קולםור׳לענן *ין *םעריקע. * ײדיש גחורל פץ װילנע, *ון * ססודענס רערנו, םיםן נ#םען יפראל קלויזנער ה#ס *ץ היסס#רישן סעסיניר בײם װילנער *וניװערםיםעס בעלי־ענם זײנע *ן *רנעס װעגן חברפ״קײש*, >ון װ*ו פ׳פיז געװען *ו וערס#נען װפגן ם#סעריפלן, נעדרוקם *ץ ײײש, ה#ס דער קלויזניק־קלויזנער געשרינן נסדר זש*רנ*ן. ד#ם ה#ס *רויםגערוסן *ויסרעגונג נײ *נדערע סיסגלירער פון סעמ־נפר, *ון *ויך דער *ר#פ. ק#שעי#לק#װסקי׳ דער םירער פין סעםינפר, ה#ם *ו׳םסערקז*□ געס#נס דעס *על■ ונר, פז ד ײײשע שפראך װעדם נים *יזס *נגע• רופן סיסן נ*סען זשפרנ*ן. ליםער&טור און קולטור דער *פעננר נריז פון ײ ,לים• פלעסער• *ו ײ *ינליןםעקן *ין *וילן *ון *ין *ייסל*נר, װי *ויך פו ײ *רײנד פון ײדישן װ*רם, װ*ס *ױ נעדרוקס געװען *ין נוס. 25, ה*ס *רויסגעריפן *ץ דער *רעסע *ן *פקל*ננ. *ין .װילנער ם#נ״, *ין קעשענעװער .*ונזזור *״ם״, *ין װזרשעװער ,הײנם• זײנען *#דעפנסלענס *דםיקלען װעגן דעס שמערן קריזיס פונם ײײשן בוך. *ונזערע ביבליןסעק-שפר־ װ*לםונג*ן ה*נן דערװײל נ#ך ניפ *ײיסגעװיזן ר<ס *ינסערעם *ון ײ *ו'*םערקז*םקײס, מ#ס ײ *ר#נע *#רדינס. דירװײל פין ײ הונדערסער נינ• ליןסעקן ה*נן זיך *פנערופן נ*ד גענ״לםע. יםח, ם׳*ח זוםער, *פרו.*ײם, *ורלויפ׳חוש״ם, *נער מ׳ק*ן זיך *#רנינען *ין *ן עת**רח *רויסװײזן פיסנעש-ל, פיסהילף. דער ײדיסער **רלעגער, דער *ענםר*לער *ינער־ל*גער װיל װיסן װער *ון װיפל זײנען זײנע *#רנינדעםע *ץ דער שװער*ר קריזיס-*ײם. — םיר װ#ו־םן *ויף ײ נפרינסן פון ײ 3יבלי#םעק״ם*ר• װ#לסונגען װעגן דעם נינער־קריזיס. *ין נײ*י#רק *יז **רנעקופען רי *סע יער• לענע קןנפערענץ פון ײ שלום־עלינס״שולן *ין *םעריקע. *ין רער ק#נ*ערענץ ה#נן זיך נ#םײ• ליקם העכער ססנ דעלעגזםן, װעלנע ה#נן רעפרע• וענסירפ 24 עלעסענס#ר־שולן, 2 םיםל-שולן, ) ר״ פרענל־שולן *ק *נדערע *ינסםיםועיעם. ײ שלום• עלינס־*ינססיסו*יעס *נסװיקלען ויך נוס. , ס׳ייז #ק#רשס דערשינען * ו#מלונג .ײני*, װןס ס׳גים *רויס דער פ#רל*נ ,עין *וים״, רעד. *, נלײ. *ין דער וןפלוננ מערס *•* דערעײלס, *ז .ײ דרוקערײ .עחרות• *ץ וזל-יניב, װ*ו ס׳האס זיך געדרוקס ד#ס חעפם .ם#י״, מןם ב#קופען # דרןזננ פון ןן ןנגעזעענער קרעײס-פינסםיםוניע, *ז פויפ וי װעם דרוקן .זשארגןן״, װעם וי ספרלירן ײ *רנעס פון דער ד#זיקער *ינססיםונױ/ ײ נוכ״ מנדלוננען, װ*ס חןפן נעװ*נס *רויסנושםעלן רןס העפס ,ם#י• עום **ו־קוין/ ה*נן נ*קוםען םינדלענע דראוננען, *ו .*דינ וײ װילן ד.#נן ג*נ*ע שויפן• זןלן זײ ד#ס העפס נים **רקויפן, ײ העפסן זײנען *וריקנענענן געװ*רן דעס *וױלוג. װ*פ ז*גס דערמף דער הענרעלשער פע־ן-קלובז ךי ,פרײנו *ון דער הענדעלשער *וניװער• סיסעס *ין ירישלים״ *ין װ#רשע ה*נן *ײנגעארונס >ץ װ*דשע *ן *װנס, נעװידםעם דעם *נדינק *ון ד״ר ינחק בעלינםער, װעלבער *יז ניײק מיס עסלענע װןכן געשס*ינן *ין רין ח״סשסןס *ץ ו*ם*שסש• ס׳ח*בן נערעדס װעגן פןרשס*דנענעם ד׳ר ם• בזלננפן *ון ר-ר י• שיפזר. *ין פ*רל#נ .*ין *וים• (*ל״יניב) ועיש-נש .# חתונה *ין קפסרע• *ון יעקב שםןל. ײ נ#ר#נ#װ-נינלי#סעק *ץ ל*דז ה#ם םונ• םידידם רער רוופינער בינליןסעק, װ#ם *יז חרוב געװןרן דורך יער ננבה, 25 גילדן *ויף *ײנקויפן נינער. ײ בינליןסעק רופם #רויס ײ פנרלזגן .ניכער׳, ,נײע קולםור״, װי *ויך ײ *לז ניבלי*• םעקן נײ דער נעו■ ןװנס-קורםן פ#ד *רנעםער עי סובם״ײח ײ רוזשונער בינליןםעק. * נרמסןרםיקער *ײערלענער םײם הןם *ײנ■ געןרדנס ײ װילנעד ײדישע ײקלפםיקע שול פץ .שול־קולס• פון נסן *ין |*ן *רױסלןז.