Literarishe bleter · 1931-05-01 · 24 (1.5.1931) · p. Seite 470

זײט 470 ליטערארישע בלעטער נו־ם. 24 (71□ פ*ו וואך וואר טעאטער און קונםט זיגמונם םורקןװ #*רןנדיקס זײנז ג*סםש8ילן *י,י װ*רסעװער קספינםקי-םעזםער. זײנז נײוע *ויםםרונגען — .דןם הויז םון םזיערעבן״ *ון .זנקל מיזזעש־ — הןבן נ*װױן, *ז זיגםונם םור• ק>װ םײ *לם *רםיםס *ון םײ *לם רעזםיםער ה*ס ג־ויםע מזגלענקײםן *ון ק*ן זײער םיל נ־עיק זײן ם*רן ײדיםן סעיסעי *ין ײילן *ין נייקי — *ין װ*רשע. לײדעי, זײנען די נ*וינגוננען ם*י דעם קױם *ון *נסזיקלונג םונם ײדישן*טע*םער *ין ײ־לן זײער שװערע, *ון ז-גמונם םורק*װ ם*רזנ• ויקם זײנע נ*ססר*לן *ון ם*־ם *• קײן ײיסלםנד, *יערשט קײן נעלגיע. ער װעס גיװ־ס *ויפגענומען װערן יו־ך ד.ם נעםערן עלם *ויך *ין ײיסלגנד מיס לינע *ין פ*רערונג. מיט דנםונס סויק*זן ם)רן פ־ס די יוננע נ*ג*נסע *רםיסםן די*נ* נלו■ סענפעלר *ון ינחק גױדנערג. — װ*ס ם׳װעט זײן *ין ק*םינפק-םע*סעי, *יז נ*ך נישם קל*ר• ם*י• שײוענע קלזננען, פר*יעקםן. *ם *זוי ג״ם *ינזיר םע*םער *לז נ*רני*ר1#. נעװען *ון געזען די .םוזיק*לישע ק*סעויע- .* מו־ו פ־ן יענער װ;לם• (*ויםניעיים דורך ה. פעניגשטײן *ין ם. װםרשםזםקי) *ין װ*רשעװער .יענםי#ל'־סע*סער, װײ חנה גי*סנ*רם טרעס *ויף *ין וער הוי*ס-ר*לע פים ער.ז#י'ג. *לץ די זעלני םעל ת *וןחםרונות: סעמ*ער*מענט, לינעדיק, *נעי נישס געהזמעװעס. ת*ײל נ*מת *ױ גע־וען *ינזער לײנ װינער *ין דעי ר#לע םון מיקיםק*. עס ש*-לן• מים *. ר*סמ#ן, ד. לידערםםן, *. װ#לפשם*ם םון .ײנים• *ין .נ#װ#שיי'. *ין עס *יז נעװ#ין סרײע• ריק *#ר ז״ *ון םםי דים ערנססן ײוישן םע#• סעי... שוין זשע ק*ן װ#־שע נים הילסן ק־ן קינםםלעײשן ײוישן םע*םע־ז *ין קעשעניזעי *ײסיננ .ײנזער *ײם• ה#נן מיר * גרײטן *ינסערװיו םיסן ס־רער סון דער .װילנער םײ*ע־, װ#ם *יז *הין *ר#*געקוםען *ו שיילן• ס׳זײנען געקוסען םים #ס דער .װילנעי סרו*ע• *ויך װ*לסער, קןװ*לםקי, ד#מנ, מ*לי ײקיס *ין * נ־ע *רםיסעין םיים-הירװיץ םין *רץ• ישר*לדיקן .*הל*. מ#ריס ל#ם*ע ה#ס נענעבן *ין בי#ל-םם#ק עסלענע פ#ישסעלינגען. עי ה#ס *ויםנעפ־רם םיס זײן סרייע: _# ה*רץ װ#ס בענקםי, *ון .שםערל וער נע*ם#ן״. * ננר*ס#װ ה#ם #נגיהײנן יו ש*־לן *ין קייקע• י#נ*ס סורק#װ *יז װידער *ײיסגע*#רן םיס ז״ן *נם#םנל *ין דער *ר#װינץ• מיש# םישז#ן ה#ס נעשײלס *ין •*ריז *ון ער קיםס קײן ל#נו#ן• חיהלע גר#נעי *יז *ויםנעסרעסן *ין ■*ר-ז• שלפה ק־סנעי *#רענדיקס זײנע גםססשײלן *ין װילנע מיס * *יעסע .קײסן םון געזעץ•. *ין וער *יעסע זײנען םםרעםנםלענס *רסיק• לען װענן דעם םדינײםיק־םםרשםןרנענעם קינםסלעי םשה *יעלנוים, װ#ם זײן ױנור״*ויםשסעלונג קוםס ם#ר *ין ל*ק#ל םון וער קונסס-געזעלש#םס *ין װםרשע. *ץ װילנע >ין גזעזגט * נילרער-ײיסזסע״ לוננ *זנם ק־נםסלער שלום נ־#ל#גורסקי. רעיאקס^ר נסמן מייזיל און סין רפם םין ײ,:$, סןןי־פםײער פרן די געזזנל״ מאפטן ״םרײנס סין ײויפ״ און ײרימע לערער. די ײריעע קולסור״געועלמאסש אין *מעריקע קאס כםשסיםם *רויסצופיקן סאי־ די פכמנענםן פון ביכער־קלור סןלגנויקע נײע ביכער ס*רן זוםער• קװ*רםאל: ו״ר י. עיסעיפ ,ײ ״ױמ װירסמאפסס״ נעשיכסע״;4 כענר), םנזזס כארײ׳םא — ,י1ספוך דוד״;דראמאסישע סןעמע), ה. לײװיקס ,״קײםן״ (דר*םע פון סינידער לעכן). דער םילאדעלםיער נװײג פון ײד• קילסור• געזעלשאםס גיט >רוים י. י. עװןורץ — איכערזע״ נינגען סון דער מ-טל*לסערלעכער העברעלשער ם^• עזיע (לירער סין אכן-גבידול/אבן״עזרא אץיהויה הלוי). די ײרישע ק־לםור-;.זעלש*סט הןס באשסימם *ו ןרגוניזיר; * בגזונדערן ביכער״קלוכ פ*ר דער יוגנם, ם*ר די ת־־ימײים םין די ײדישע מיסל״שולן. עם װערס געיל*נעװעס *ײיסעוגענן, ססעניעל סאר דעכ ױגנשלעכן ביכער״קלוב, * כיכלי*סעק םון גע״ קליבענע װערק סון דער ײדישעי ליםעראסור, סין די קל*ס-קער# םין םןדעינע, און ס־ן *םעריקנגעי־ שרײפעי. די ייד. ק. ג װעס זיך שסעלן אין ס*ר• כינדונג מיס די נענסראלעם םון די ײדיש-װעלסלעכע ש׳־־לן אין םימ די לערער״ם*רכ*נדן םכוח פןןשסיםען ו ■*םיקע רער*ק*יע און אויך נוגרײסן די סןכנישע *רכעס. אץ האדבסס ז*ל דער ײננס״כיכער״קלוב שײן סינקניןנירן. ניס 15״י*ריקן יופילײ םין ײדיש״װעלסלעכן שול״װעזן אין כי*לישם*ק ה*ס אץ ״אונזער לעכן״ זיך *נגעהײכן ניען ן .הילף״קײס״ לסובת די ײדישע שולן אץ בי*לים:*ק. ס׳איז פ*רגעקיבען די *לגעמײנע ס*רז*מלונג סון פע״,״קלוב אין װןישע. ס׳איז אויםגעהערט גע״ װןרן *ן אויספירלעכעי• בןריכס ם־ן דער סארװןלשונג א־נם סןרגונגענעם י*ר. קײן שים *נדערע םע״ן״ םורװןלסינג הןס נישם *נםװיקלס וזן ברײם״םןר״ נװײגסע *רכעם. ס׳זײנען אין לײף פון י*ר *■גע״ הןלםן געװןרן בײ 60 זינונגען, ס׳זײנען *דררכגעסירס נעװןרן * רײ אוגםעי־נעםונגען/ לם־ף זײנען ם*רגע• קומען ה*לן. ס׳איז אײפגעקליבן געװןרן די זעלכע םןרװאלסונג: א. נײסלין (ס*רז.)״ מ. װײכערמ, י. י. סרונק, נ. סײזיל, ם. רןװיטש. אין ריגע איז קןנםסרילרס געװןרן *ן *ייגאניזיר״קןמיסעס םון .שול״און קילסור״סןרבאנד״ אין לעכל*נד. ס׳איז סןרגעקומען א פןויןסונב און ס׳זײנען אייםגעארבעם געװןרן די גי־ונס״יסוײת פון זײער סוי־בונד. יין לןנדןן איז *ונויסגערוסן געװןרן * ק$נ• סערענץ װעגן שיל״אץ״קיגדער״ז־ערנױננ. די קןגסערענץ איז גערוסן ם*ן שיל״קןגדסעם םון לןנדןבער *רבעסער״רינג מיס דעס *װעק *ו בן״ סר*כםן װעגן אין םיסלען א*ן אויםזוכן םעגלעכקײםן, װ$ס זןלן אימשםאנד זײן *ו בוםעכסיקן ו שול אין ײדיש אין יןניאן. די סוירוסער אין זײערע א-נ״ לןדװגם־בריװ ה*פן *רויסגעששעלש די םרןגע פון ייױש ג*נץ עי־נסם. זײ שרײכן: #די ק־ניער װערן םןרסרעםדס אין פיר םוזן זײ *וריקנרעננען״• יעקב רןסבוים, דער ײנבער רעזשיסעד און קיבססל<ר, הןס געשענקש ס*ר דעם סדאסער״מוזײ א״נ םין אשתר״רחל קומיגסקי כײם ײװ$ אץ װילוע דעם פ*רסרעס״שםוד*ום סין אברהם.מ*רעװסקי — א װערק, װןס הןס אויף דער רןסבוים״אויםשסעלינג געמוכס ו שסןרקן רושס. ליטעראטור און קולטור ד$ס קןנגרעכ״כײרן אץ *מכסע־ר*ם ה$ם סונןדערגעש קס דעם סדר״הױם פון 9סן פע״ן״קןנ• גרעם, װןס קימס סןר ם ן 21סן כיזן 26ססן ײגיי 1) *דםיניסםרןסיװער און גײכסיקער ב*ריכס (ה׳ הערמןן אולד —■׳םון דעם ענגלישן סע״ן״גענסער); 2) בןריכס װענן דעם סיןיעקס סיך ן רעגילןסין פ*ד דער םע״ן״םעדערוגיע (ה׳ בנימין קיעםיע — פין דעם פרןנגײזיש^פען״קלוב) 5 3) בגרינס װעגן * ליסערןרישער סרעמיע סין דעי ■ע״ן״םעדעיןגיע (ה׳ האנם לײס — סץ דײסשן פען); 4) בןייכס פ*ן 5 דעלעגוזיעס (לויטן *לף״כית) װעגן דעי לןגע סון רעי ליםערןכור אץ זײערע לענדער און דער אויכלעגדישער ליסערןסור אין זײערע לע;דער (אירלןנדי איסלונד, איסוליע, לעס״ לונד אץ סןלעסםיבע); 5) די סןרשלןגן סין די סע״ן״גזנסע^ס: א) םןר״ של?ג סין עסטןנישן *ענס ד: יער קןנגרעס בעסס ןן *לס * װאמסש,?ז *לע פע״,״*ענםערס, כסרס די ■עין״1ע;סעיס םין די קלײגע סעלקעי/ זן^ן סןרשסי־ײסן *לע י*ר בשעת יעם פעץ״לןנגרעס * בױלעםען װעגן דער קעגנז״םיקער ליםעיןרישער סעסיקײס פון זײעיע לענדער (געשייכן אץ א-נעי סין די דייפס״שפיןכן;) פ) םןישלןג פין עננלישן *ענסער: װעגן סןריםישע אין רעליגיעוע *רעבסירסע; ג) ס^רשלןג פץ אינגןריען *ענסער: >.ז דעי \״סער ק*נגיעס סין ד• סע״ן״קיובן לןל פןיקימען אין ביד**עשס אץ יןר 1932. אץ כ רקןװ איז געשסןרבן די בןק־ינסע םוערץ זל*םע ליסװןקןװ*, יי שידעכפער סין מ:ה ליסװןקןװ. די פןרשםארבענע איז ■ דרײסיק יןר ג<ײען אן איכערגעגעבענע *רבעסער״שוערין, פריער אץ ם. ס., דעינןך בײ די *פןראײניקסע״. םון 1921 איז זי *יײבגעכדןסן אין ר. ק. •. די־ לע*םע יןרן רןס זי געןרבעס אין *נעזערר״. *י ױןס ארנז־זר דלות דע־פירס: דןס קול״ סור״הויז אין וױלבע אויף גרויס״סןהילונקע 18, — אץ װעלכן עס געםינען זיך דפר *. ב. ק., די *. י. ש. א. פ*ר דער װילגער •רןװינץ, די װילנ. בילד־נגם״געזעלשןסד, סןיאײן סין די לעיער סין די ײדישע װעלסלעכע שולן אץ דעי ניויסער זןל סין קילםי־־״הויז, אין װעלכן ס׳קומען םןר רעפערוס/ קןנסערענזן אןז״װ — גײס *רײם סץ ישות סון די ײדישע קרלסור״ןרגןגיזןציעס און קימס ןן *ו דער קיוגקען״קעכע. ןס *זן װיכסיקע קולסור*סןױ1יע װערס *װעקגעגעכן ןן ו שסרײש. װאו זײנען זײ, די סײזנםער םרײנם סון ײרישער קילסור אין װילנע? ד״ר מ. װײנרײך איז ןסגעסןרן קײן שװײץ אין שליחית סון ײװן. לױם רעם קןפוניקןס סון דעי סילןלןגישער סעק*יע סין *־חן װעגן דזנר אויםלײג״קןנסערענץ אין רילנע, הןנן זין אץ דער קןנםערענץ בןםײ• ליקס מים שס*ס״יעכס 56 דעלעגוםן. סון זײ םים״ גלידער סון דע־ םילןלןגישער סעק*יע — 5, לעיער אץ שול םוער — 26, סורסרעסער סין *ײסונגען און םןרלןגן — 13, סון דרוקער״שןראי־ן איו קייזנק״ סןרן — 4, שריפםשםעלעי — 2, םין ןרסיססן״ םויאײן—2, סץ געזעלשגםס^עכע ןיגןניזיגיעס—4. ס׳הןכן זיך חוגדעם בןסײליקס אין דעי קןנםע־ענץ כױס ב*ר*ס״רעכםן בדםגלידער םין אויםסיר״בײרן