Literarishe bleter · 1931-05-05 · 23 (5.5.1931) · p. Seite 450

ליטערארישע כלעטער נום. 23 (370) דיט 450 פ*ן ןןאך וואר םעאטער אץ קונסט ם׳*יז ניסס פרײלעך *ין *ונזער םע*סער• ם׳נייען *מת נ*נץ״פײנע *נ*נסן װעגן ״־?םיזרעם, װעגן נסססמסילן, *נער רער סףזז*ל *יזז ניסס גוס ז זינסונס סורק*װ ה*ס נעמ*ס * .נלענענריעע ירעסע׳ װעגן זײן .*נקעל ס*זעס'י *נער די ק*םע ה*ס זיך געסירס *יר *ײגענעס מסנון, נ*רניסס *ין *ײנקלזנג םים רי גוסע *סרוםן. *זוי *ויך דער .*ררס״. *יעס קיסם ןן *ין .סק*ל*״.םע*סער *ן *וערעסע סיס חנה לערנער *ון דװ ז״דערם*ן. .חנה לערנער — ססײס *יך *נ*נס — װעם *ייך *נעינדן מים *יר םל*ם־שײערריקן סעססערוסענס׳ *ון דוד זײוערפ*[ װעס *״ך ם*רניסופן םים וײן יננען׳• *ין .**לקם׳םעוסער׳ (םםןססע ג*ס) נײס .) חתונה *ץ ר*רף״ *ון *ץ ,מנסרןל״-סעוסער .* מויו םון יענער װעלס״. דער *רונער ײדיסער סע*סער *יז סוין .עליי הסלום״, *זוי זעס *וים דער סע*סער-סעז*ן *ץ װורסע — *ויסערלעך *ססר ניסקסה, *נער *ינעװײניק — יגין *ון *נחה: עזיגער *יז *ין דער *ר*װינץ. ײ ,װילנער םרי*ע' (ןנס. ם. מזוה) הןס נעסוילס *ץ קר*קע *ין *ץ נענדין. *ץ * סןנ *רוס הײנס זי ןן *ו ג*סס• רןלירן *ין ל*דזער ססןם־סעוסער. רוו*לף ז*ס• לוװסקי הןס געהוס ן סעוסער-סרווע, *ױ זי דערי װײל סונונדערנעלןזס. לידי* *ןסןנק■ הןס נעסוסן, נ*ך *יר זײן *ין דער .װילנער סרו*ע/ עםלענע װ*נן, *ן *ײגענעם *נסומנל. ערגעץ *ץ גןליעיע ססילס *. נורוסןװ, װןס הןס ססורק *ויסנענימען *ין לעםנערג. דוד הערסון סים זײן *נסיסנל (נריס סים י. קומען) סוילס *ין ל*וז. *ין װ״לנע ניססרןלירם קוםנער סיס *סרויע. * סך סרונעם- *ון װײניק דרנות, װײניק גליקי, הן סוסעדיעלע *ון הן קינםטלעריסע• רי ריגער ״ריסע נעועלסוסס *יז *ויסגע׳ םרןגן *ויף די *■וסרווסיס סונס ײדיסן םיעוסינ• סעוסער. דעי ה״־יןריקער סעזןן *יז נעװען זײער * םרײעריקער, הגם מ׳הןם נעורוװס ועקן די זינו מיםן *״נלודן גיסםרןליןין םיס * נעסזרן רעיעי- סוןר. ס. מווה הןס נעמונס * סןרסלןנ ןנעוםירן מיסן סעוסער *ץ ריגע. וי װןרסזװער קונסס-גזזעלסוסס ה*ס *ײנ• נעןרדנם *ין װורסע * ױגור״יײסססעלונג םון די װערק פון דעם יונג״ס*רסם*רנענעם קינםםלער םסה *סעלנויס. *ין ל*נד*ן ה״נן זיך *ן די גןםםסיילן םון מיסו סיסזןן, װ. זילנערנערג *ץ סוסנה. די לעעסע עײס הןס לןנדןן *יבערגעלענס * ססגרקן סעוסער״קייזיס. די סענםועיע *ץ ניו-יןרקער ״דיסן םעו• םזר-לענן: י. רוםסינסקי, װ*ס *ױ עסלענע י*ר נעװען סורנונדן מיס םולי *יק*ן *ון יעקנ קוליך, *לונס עו *רגוניזירן * םעוםער םיס *לו ליליח *ון װ. ג*דיק• סןלי *יקןן סןרס *רוים *ויף ■ םוי *ין דער װעלס. £ יעקנ רןסנוים, וער יונגער רעזסיסער, *ױ *ויך * םולענםסולער קיננםלער. ער ה*ס *יגס *״נניןרדנם *ין װילנע * נילוער**ויסססעלוננ, װןם ה*ם נרויס ערסןלנ• די װילנער *רעסע ה*ס ס*ר• עםנםלעסס נוסע >**וסן• י רעדאקסאר נחמן מײזיל ס׳אין אדיך ד* *ן ארס פ*ר שסענדיקע קונסס״ אויסשםעלונג. סיף״סיף הןנן די שרײנער און קינםס״ לער געשאסן סאר זיך ו הײם אין נוננןם״אײרנםק װןןס *םילו דער נױײןרקער ײדישער שרײנער הןס ניס כאװיזן נו ש*סן. סענ מען קעגן סלאסאצקע 13 הןבן װעלכע סענוח ם׳װיל, ןבער עיר״םקלס םאר ײדישן שרײבער איז עס געװיס, און ס׳אין געװענדס אן דעס שרײבער גוסא, אז דער עיר-מקלם זאל וײן אויך א ליטער&רישער נענסער. יעי ײװא אין װילנע הןןס באשלןסן נונו״ סדעסן נו א םאלקס-זאםלונג .ניגל סארן ײװן״בנק״. יעדעד *יגל — 5 גילדן. ס׳איז *ו דערװארםן/ אז די פרײגד םון ײװא װעלן םיס נאגײססערינג זיך נעמען *ו ואםלען ,*ינל״ פארן ײװא״בנין. ם׳איז אי*ס אין די הענס פון די ײװא״סיײנד, אז דער בנין זאל נאך הײנסיקן זוםער סארענדיקס װערן. חײקל לי־נםקי, דעד אויםזעער סון דער װיל• נער ססראשון״בינליאסעק, גיס אינם ארויס א נוך ,״גאונים און גדולים סון נאענסן עכר״, אץ װעלכן ם׳קומען ארײן ספוריס און אגדוח םון לעבן, שאסן און װירקן סון א רײ ײרישע גאוניס. ח. לונסקי נרײס אויך *ום דרוק א בוך םעשיוח און לזגגענרעם סונם װילנער גאון. שבת דעם 6סן יוגי אידנם אײן די אריזסא״ נעד אססײלוננ סון *. י. ש. א. אן אװנס לנכוד י. אפדסאשי. אסאסאשו װעס רײק װעגן דער ײדי• שער ליסעראסור אין אםעריקע און סארלײענען זײנע זאכן. דער װילנער ײדישער םוק און םפארס״סאר״ אײן ^םרני״ האס אי*ם געפײערס זײן אןיאריקן יובילײ. דער װילנער ,״מכגי״ איז* דאכם זיך, פון די געגײלסע .םבפי״-סאראײנען םיס א סאזיסיװער און סרײער בא*ײננ צו ײדיש. ש. גיגעד סרעס״אויף אין ביאליםסאקער נרויסן סעאסער מיס א סאדסראג װעגן דעם ײדישן לעכן אין אמעריקע. דער װארשעמער ײדישער סען״קלוב האס אפ״ געשיקס אין לאנדאנער סען״צענסער א געגויעס בא״ ריכס סץ זײן ארבעם, װי אדיך אן איבערבליק װעגן די מיכסיקע דערשײנונגען אין דער ײדישער ליסע״ ראסור אינם לעצסן יאר. די ײרישע םאװעסישע שרײכער פארענדיקן איצס סאלגנדיקע װערק: איציק סעסער גרײס *ו א באנד סאעמען, װאס זײנען פארבונדן מיס דער םאציאליםסישער אויסבוי״ ארבעס. ח. גילדין ארפעס איצס איבער די ס*עםען: ״דניעפר״םםראי/ .קאלעקםיװיזא*'*״, קלאפנקאסף״ אין א ײדיש שטעסל און ,סםאלין״. א. קושניעראװ גרײס *ו א ראםאן .די גענעראלע ליניע״ װענן דעם אנסײל סון דער ײדישער ױגנם אץ דער אויסבוי• ארבעס. חוץ דעם שרײנס א. קושניעראװ נאװעלן װעגן לעבן אץ דאנער באםײן. סרץ פארקיש נרײם *ו א נײע סאעמע, געמידםעם דעם דניעסראםםראי א״נ .םינף און סיר״. ם. םײםש שרײבס א רײ נאװעלן מעגן דער ײדישער ײגנס אין די קוילןי גרובן סון דאנבאם. א. מיװױרקא גרײס צו א ררא• פע מעגן קאלעקסימיזאציע און דעם קאםף צװישן רעכםע און לינקע םענרענצן. א באנד קינדער״דער• *ײלונגען סון חנה לעװין א״נ .ױנגע בויער״ מערס שיץ נעדרוקם ליטעראטור און קולטור אין נױ״יארק איז אינס געשסארבן אײנער פין די אנגעועענסםע און ענערגישססע ײדישע קול״ סור״םוער — ד״ר שמואל עלםבערג. זײענדיק אן איפערצײגסער ײדישיסס, האס ער זײער םיל אויסגעסאן פאר דער סראסאגאנדע און סארשסרײסינג פון ײדיש, סין דער ײדישער קולםוד אין אפעריקע. עד איז געמען אםאל רער ארויסגעבער סון דעם באװאוםםן חידש״זשורנאל ,דאס נײע לעבן״ (רעדאקציע ד״ר ח. זשיסלאװסקי און ש. ניגער), ער האס אויך םיס״ נעהאלשן דער אייםגאבע סון ד״ר ח. זשיסלאװםקים און אנדעדע מיכסיקע מערק. דער סא־שסארבענער איז געװען א סרײער, איבעדגעגעבענער סרײנד סץ א רײ אגגעזעענע ײרישע ש־יםסשסעלער און ער האם זײער םיל געסאן פאר זײ, ױי זאלן קאנען ארבעםן און ארויםגעבן זײעדע מערק. ד״ר שמדאל עלםבערג איז געװען דער פארזיצער פון דער קול״ םור״געזעלשאםס און םון רעם שלום״עליכם-אינםםיסוס. םיס זײן הילף און שסיצע זײנען אויסגעשסעלס און זענען אויפגעהאלסן געװארן סיל ליסעראסור און שול״אינססיסוציעס אין אמעריקע. זײן םדיצײסיקער םויס האס ארײכגערוםן א גרויסן סרויער בײ זײגע א-בערגקגעבענע סרײנד. עס איז אן אבידה םאר רע־ ײדישער קולסור אץ אמעריקע נ אין עלסעד םין עםלעכע און אכציק יאר איז אין זאפאשסש געשסארבז דער סאסולערער ד״ר יצחק געליבסער — דער יוגנס״חבר סון י. ל. סרץ. דער םארשסארבענער האס געלערנס כױס סרצן אץ אײן חדר, בײ די זעלנע מלםדים. אץ זײנע .זכרונוח״ מערם ד״ר געליבסער און זײן סאמער ר׳ םײכוש סיל מאל דערמאנס. די סרײנדשאפס צװישן ד״ר געליבםער אץ פרץ האס אסגעהאלםן ביז סרצעס סוים. אין ,ליס. בלעםער• נומ׳ 14 — 15 ה. י. זײנען אסגעדריקס ד״ר י. געליפסערם זכרובות איפער סרצעס קינדער״יארן. צװישן די פארשײרענע װיכסיקע םאםעריאלן, װאס געפינען אינם דינעזאן״ארכיװ, װעלכער א־ז איצס אריכער צ־ם ײװא, זײנען דא 142 נריװ ס־־ן שלים״עליכם. אין סאי״נומער ״ײמא״בלעסער״ קוםם אן ארסיקל װעגן די שלים״עליכם׳בריװ סון נ. םײזיל, און ס׳װערן געכראכס בריװ און אויםצוגן םון בדיװ סץ די יארן 1887—1888, װען ש״ע ייז ציגעטראסן ארויסצוגענן זײן ״די ײדישע כינליאמק״. אויף אײנע סון די לעזסע זיצוננען סץ װארשעװער ײדישן סען״קלוב איז אויפגעהײבן גע״ מארן די פראגע, װאס אייף א רײ איכעדגעזעצסע װערק םין ײדיש אויף אנדערע שסיאכן איז ניס אננעװיזן, אז דאם װערק איז איבערגעזעצס םון ײדיש. דער סען״קלוב האס באשלאםן אײםמערקזאם סאכן זײנע מיסגלידסר, אז זײ זאלן סארלאנגען סון זײערע איבערזעצער אץ ארויסגעבער, זײ זאלן אוס״ באיינגס אנגעבן, אז דאפ מערק איז אינערגעזעצס סון ײדיש. רער ארגענסינער נאפפערג״שרײבער״סאראײן אין בוענאס״אײרעס האס אײנגעארדנס אן אײגענעם קלוב אין א פײנעם לאקאל, װאס װעס זײן א צענ״ סער פאר א שסענדיקן צוזאמענקום סון אלע די, װעלכע ז׳ינען פארבינק מיס גײססיקער און קרלסור• ארבעס — שרײבער, שוישסילער, לערער א״ו• אין קליכ װערס געזזפנם א לײען״זאל *ון ביבליאסעל.