Literarishe bleter · 1931-04-24 · 17 (24.4.1931) · p. Seite 326

ליטערארישע בלעטער נומ. 17 (364) ־יױ דיט 326 43ן ןןאך וואר טעאטער און קונםם *ץ עלםןר םון 23 יןר *יו נעשסןרנן *ין װילנע דער קינסשלער'םקול1סןר םינװל קןיעלןװיסם. דער ױננ-סןרססןרנענער קינססלער *יז געװען •ון רי סעטיקסםע *ון בקליבסםסע ױננע קינססלער *ץ װילנע. זײן סויס הןס בעס*כם *ויף דער ײדיסער װילנע * סװערן *ײנדרוק. * <ר*נדיעזע סעוסער-וקב־ע הןס םןרגענו• םען דער ײדיסער *רםיססףס*ר*ײן *ין *וילן םים דער ײדיסער םעסםער נעזעלסוסס *ץ װ*רסע: * זןמלוננ סון 10 גר*סן סון יעדן בילעס *ץ די ײריסע סעססערן *ץ סױלן, װ*ס װעם גײן *ויף * ס*נד *ו נויען * גרויסע םע*םער<גענײדע מיס *ן *רסיססן-הויז. *ין לויף סון * י*ר קןן *ויס• געז*מלם װערן 80 םויזנם גילדן. נןך 5 י*ר װעס געסןפן װערן * קוויסול, װןס װעס םענלעך מ*נן בוסרעםן *ום בנץ. — ס׳זײנען סןרנעקומען * ריי קןנסערענבן, נעװידפעם דעם ענץ. ס׳*יז בוססע• סיקס געװןרן * ססןסוס ס*ר ןס דעס סעוסער• סןנד• די *קביע הןם יץ סוין *נגעהוינן. *ין די קוםענדיקע נוסערן .לים• נלעםער• װעלן םיר *רוס• רײדן נענויער דעם *ינסערעםונםן סרןיעקם ,*ררם/ װןס הןס ביז *הער םיס גיויס עדסןלנ געססילם *ין לןדז, היינם *ן זײנע נ*םס• ססילן *ץ װןרסע. װי בוקונס, איז דעי יוננער םעוםעי נעגיינדעם יורך םסה נרןדערז*[ *ון װערם דורך *ים *נגעסירם. ז*ל ער געגריסס זײן בו ז״ן קומען קײן װורסע ז *ץ *רנענסינע הןנן זיך נעעסנס בוס נײעס םע*סער־םעז*ן דרײ ײדיסע סעוסערן: 1) ,ןסבו• (םים *סהר *ערעלםון *לס הויסם־ויםיםםין■ *ון יבחק דײסס — *לם דעזסיםער); 2) ,סןליסיוםעי (סיס סײוי סענגןלד *ון סעם *ויערנ*ך *ין דער סויץ); 3) נועװו (פיס דער סוםיליע ססרוםער).— נעװײנלעך עסענען זיך *ום סעז*ן נןר 2 ײדיסע סעוםערן, הײנסיקם י*ר עסענען זץ דרײ סעססערן, *ץ ס׳*יז נד*י בובוגעבן, *ז 2 סון זײ געסינען *ין די סענםםע םעוסער־נעכײדעם, װ*ס נוענןם• *ײרעס סארםןגס• ניז *וריק סים * ס*ר י*ר ה*ם קײנער נןרניסס געחלוםס, *ז ם׳װעם ןס די גענײ• דעס ןסנענן ס*ר * ײדיס םעוסעי• ד*ס *יז דער רעזולםוסן סון די גרויסע ק*םע-ערס*לגן פון םןריס סװ*רץ, ס. גןלדינבורג *ון נעלי קעםםון. *ס די *לע 3 סעוםערן װעלן ססילן *עיקר *סערעםעם *ון םעלןדרןםעס סון געװײנלעק סןרם, הגם ס׳ויז דן *ן *רס *ון *ן עולס סןר * גוסן, ערנססן קינסםלעריסן סע*סער. דעם 20סן ה״מ *יז סןרגעקופען *ין רינע די עוענונג סון * ״דיסער טעזסער־סםודיע, קינסס• לעריסע *נסירונג סון םינאל גןר. *ץ *רןגרום: *ין קעלעריסםינ, םוסר, דער סנה״גוי, װןס די לננה םארבײלס סון י. ל. סרץ.— פיר סיקן *ונזער נרנה דער נײעי סע>סער-*ינססיסוביע *ין לעםלאנד. דער נ*װ*וםסער *רסיםס ליינ סייםסזעבער (סון װילנע) *יז *ויסגעסרןםן *ין װורסע םים *װנסן סון ״דיסן קלוסיסן היפןר. יןנום סורקןװ הןס *נגעהוינן ו״ן םורנע *ינעד דעד *רןװינץ םים דער נוקונסעד *יעםע , סון םורבעליוס ס-סער .בען י*ר *ין *ײן סעקונדע״-י רעד*קס$ר נחמן מײזיל נײסנערוםן סון ריגער ײדיסן דעפןקרןסיסן לערער• ס*ר*ײן *ין סרילינג 21*1, *יז געװען די גרינדוננס• קןנסערענץ סון דער בענסרןלער ײדיסער סול• *רנוניזאביע *ץ לעטלונד, װ*ס ס*ר*ײניקם די ײדיסע-װעלסלעכע סולן סון *ונזער לונד. * גרויסע װינסיקע *רנעס הןס די *יס•* *ױס• נעסןן ס*ר די בען יןר• נײ ג*ר סװעדע נודינ• נוננען *יז דער ביס״ן *ויסגעקופען בו סירן די *חריותדיקע *רנעס סור דער ײויסער סול• ד*ס ז״נזק נעװען בען יןר פון *ויםנוי *ון קוםף. ם*ר די *ען יןר הןם די ביס** *ויםגענויס דעם ״ױס׳ װעלםלעכן ס־ל-װעזן *ץ לעםלונד. *ין די ס*ר• סײדנסםע ססעס סון לעסלונד הןט די *יס׳* גע• גרינדעם *ין *ייסגעהולםן * גןנבע רײ לערנ• *נססןלסן. די ביס״* הןס נעזןרגם פ*ר דער זעדןגןניסער *ױסבילדונג סץ ״דיסן לערער, *רג*• ניוירנדיק יןריקע, בװײ״יןריקע *ץ קורבסערםיניקע לערעי-קורסן. די ביס״ן ה*ס *וסאויסהעילעך נוםים ז־ך *ויפבוהײנן ד• *ינערלעגע סול״ורנעס *ון ה*ם נםסך סון די *ען י*ר *ונויסגערוסן סילבןליקע פעדוגןניסע לערער-קןנסערענבן, ב*ר*סונגען, ה*ס *רױסגעגעבן פרןגרומעם *ויף סןרסײדענע לימודים. די *יס״ן ה*ם געסירס די *ײםקלער-ורנעם *ין װןרס *ון סריפס ס*ר דעי ײדיסער סול םײ *ין דער ײדישער סײ *ין דער נים־ײדיסעי געזעלסוסס. דער םורסרוס סון יוסף *ווסןסו: סוריז, נעילין, ק*װנע, ריגע, װ*רסע. — *וםעסום װעלן *ײננעןרדנס װערן *װנסן לננוד י. *ס*ם*סו, *ויף װעלכער דער קינסםלער װעס ןונענן * לעבעדיקן גרום ןון דער ײדיסער שופנדיקער *מעריקע. יעקנ נאסססונסקי נרײס *יבס בו בום דרוק *ן *ויסג*נע סון זײנע נעקלינענע װערק *ין עס• לעכע נענד — דערבײלונגען, דרוםען, רײזע**ײנ• דרוקן *ון עסײען• דער ערשםער נונד װעם דער• סײנען הײנסיקן זומער. די *ײסנונע װעס *רוים *ין סןרלוג נ. קלעבקין• *ין קןװנע *יז סןרגעקוםען * ס*רנדײםערסע נורוסונג םון דער ײדיסער בילרונגס •נעזעלסןסס *ין קןװנע. בו דער נןרוסונג זײנען נעקוסען דע• לענוסן סון קןװנע *ון סון דער ליםװיסער 1ר*װינץ, װי *ויך נוקונסע קולםור-סוער. נײ * סול געסוקסן זול סון װורשעװער ססןס-רןס *יז סוף םערץ סןרגעקוסען * סססם *ינער סלום אס• * סססז *רנעסער זײנען געקוםען בו די ,נערינס־פןרהןנדלונגען״. דער פןרזיבער ח׳ ז*ג*ן עסנס דעם .מססס״• ס׳הולסן נוסולדיקונגם• רעדעם קעגן שלוס *ס דעם קינססלער זרונבל, יעקנ בןסןסונסקי• נ. םײזיל *ון קודיע פ*ל*ד*װסקי סארםײדיקן *סן. ס׳װערם *ויסנעחערם די רעדעם םון עקסעערס לען סינקלסםיץ, סון דעם עדות םינו *נעלםון. לסוף נוקוםען װערסעי נ• םײזיל *ון זרוננל, *ון דערסיס װערס סורענדיקס דער ,םסוס״, װ*ס ה*ס געדויערס *ינער בװײ סעה נײ * ססונענדיקער ססיםונג סונס גונבן עולס. דער *ינסטיטוס ס*י ײדיסער קולסור *ין מןסקװע הןס בונויפגער םן 2 ײדיס׳װיםנסאםסלענע קאנםערענבן, װעלנע װעלן פןרקוםען *ץ קיעװ. *ײן קןנפערענץ, װ*ס װעם געעםנס װערן דעם 20טן *•ריל, װעס זײן געװידםעס עקןנןם־סע ■רןנלעסען, די בװײםע—ליסערור־סע *ון װיסנשוססלענע סרןגן• ליטעראטור און קולטור עס קיסזז קײן יוילן חײם נחםן ביאליק. ער קיםם נןך א הםםקה םון פיל יןין. געװען 1ײסן, װען ביאליק איז געװען ענג סארבינין מים דער ײדיעער שפראך, מיס; ײריסן עאבן. ער ה*ס גע״ סריכן םי־אכספולע ײדישע לידער און פןזעםעם, ער הןס אױך איבערגעזעצט (עוזאםען םיס מענדעלען און י. ח. ראװניעקין) דעם סשר נראשית און אויך די ײדיעע אגדות. די לעעםע י*רן ה$ס זיך ח. נ. ביאליק ןפגעקערט סרן דעד ײדישער ליסעראסיר, *נעי־ די ײדישע ליסעראטור װײסס װײםער װי עו שװ*ן דעס גרייםן דיכסער, װ#ס האס גרויסע סןזר• דיבססן סאר דעס ײדישן שאסן, אויך םאר דער ײײשער ליסעראסור. ח. נ. ביאליק איז אינס דעד ערנסןרזיעער פון העכרעלשן פען״קלונ אין ארץ״ ישי־אל. אין װארשע װע־ס ארגאניזירס דורך דעס העכרעלשן פען״קליב 8 קןמיסעס םון פןרשײדענע שרישסשסעלעד אויפבינעמען דזס דיכסער. דער ײדי• שער פען-קלוב הןס אויף 8 סזןרװאלטוננ״זיגונג ןןרומ• גערעדס דעם איפן װי םקבל״פנים *ו זײן ח. נ. ני*ליקן. — ל*מיר הןשן, *ז מיס דעד ענגער בא• ריײנג פון דעס דיכסער פיס די ברײסע, לעכעדיקע ײדישע פ#לקסם*סן װעט זיך בײם דיכסער דער• װעקן זײן אםןןליקע ליבע, סיעסעס *ו דער ײדישעד ש*ד*ך׳ *ו דעם ײדישן שאפן, אין ער ז$ל װי *ם$ל אויך איבס זיך *קסיװ באסײליקן אין דער ײיישער ליםעראסיר. אץ דער ערשסער קןןנסעיענץ םארן ײדישן װ*רם, *ינײפגערוסן דורך דעם שרײבער-פרץ-סאראײן אין נױ״י*רק, ה$בן זיך באסײליקס ס*רשסײער סין ילע ײדישע צײסונגען און זשורנ*לן, דער *רסיםטן־פןר• אײן און אײנצלנע סעאסערן, די שול״ארג*ניז*1יעם און קולסור״אינסםיסיביעס, םןרשסײער םין פען• קלוב, איבעסער״רמג, ײדישע קילםור״געזעלשאסס, ײװ״ן, דד*ם*סורגן״ליגע און אנדערע. די ק*נסע• רענץ ה*ס געדױערס דרײ סעג. עס איז בװישן *נדערן ב*שלאסן געװןרן *ו עסענען * ק*מסײן בו ש*םן * ם*נד סץ 50 סויזבס ד$ל*ר אײף שםיגן *דכעטשל$זע ײדישע שרײנער און שסיען ײדיש• װיםנשאפסלעכע פ*דשונגען. אין * ב*זינדערער רע• זןליניע װעדס איניציאירס *ן *קניע פ*ר ס*ױ• לאדיזירן און סארביליקערן ד*ס ײדישע נוך. די ק*נשערענץ הןןס *רױסגעשיקם ב*גריםונג״דעסעשן צי פ*ישײדענע ײדישע שול״*רג*ניז*ניעס אין * רײ לענדער, ענהנריק זײ שסײן *װישן זיך אץ *ן ענגן ק*נם*קט. דער ײדישער שרײבער״קלוב איז ב*אײס• דר*גט בעװ*רן אײסני*רבעסן נוז*מען מיסן ײדישן *רסיססן״ש*רפ*נד * סל*ן װעגן אײסהויבן דעם ײדישן טע*סעד אויף ן העכערן קולשור׳ניװ*. די ײוישע פיעסע װערס אין אײנער סון די רעזןלו• ניעס גערוםן צו ז*רגן ס*ר דער *גםױיקלינג םון די ײדיש״לײענענדיקע מ*סן• עס איז שײן די העכססע צײם, *ז *זו םין ק*נםערענץ ז*ל נונייסגעריסן װערן אײך אין װןרשע. ס׳װןלס געװען * ס#;יםעסס*ניע פ*ר דעם ײײשן װןרס, ס*ר דעם ײדיסן נוך, ם#ר דעם ײדישן סעןסער1 ד*ס ײדישע שול״װעזן אין לעסלןנד םײערם אינס דעם 10י*דיקן ױפילײ. די ערשםע ק*נפערענץ םץ ײדישע לערעד, *י״