Literarishe bleter · 1931-04-24 · 17 (24.4.1931) · p. [Seite]

דום נוסעו.• <*. מ. רעםאדקם *דמר װונג אױף *וריק״ - דאס דױסע העפס. - מיםז נומער **.!יגילדז 17יס■■■ אכטער יארגאננ פרײז 60 גר. 24 אפריי (193 דםהךאר יידלליז ילץייףףל ף■ אייזזסםו־ידיםמ — װאעשדיפמפאד יליסעראטוד 01 פארקאג 3.ק?עעק,וזארש<ג מןןאטגןדאוןקונספ! נ. פלודערטאכער / װילנע די ״דישע כןודטורידעמאקראטיע, איד אדגאני־ זאציע, מעגדעכק״טן און דערגר״כונגען ניט געםעען. עי פא־יט דע־ב- אבע־ ב״ דך נ־ש אראש, א־,־:ה עם טרם א־ב גדױם הנאד״ עד םאליט א~ן א־ן אזא גוטן ד״־מאד, אל ביא•; םמש םקנא צו ז״ן; עם א־ז םשוט צו באװאונדעדן דעם לײבמינקן, גראציעז־שםילעוח־יקן טאן, אין דעלכן עד באתאנדלט אזא אנ- געוױיטאגטע, אזא ברענענױקע סדאנע. ״די ייױשע דעמאק־אט־ע״, װיצלט זיך בםורנעד, ״איז אםין םאדבישוםטע םױנצעםין, װאם װאדט אויף איד באיטערטן, או־םן פױנץ, װאט זאל ז• ױדך אקוש איים־ ,דעקן םון שלאף״ און װ-טער םארזיבערם אונז י. במורנעד, אז ״ם׳דינען ׳טוין עטלעבע מאל נעקוסען םדינצן, װאם האבן געםרזװט אױסװעקן ױ םױנצעםין םון איר לעטא־כיע, נאר ז• ר.אט דך אױר נעטאן מיט אן עבר, און באלר רידעי םארזונקען א־ל שלאףי׳. לטו,? זאנט מיר ־. בסורנער אן אוז נאנ־ן עדנםט, איך זאל ניט ם״נען, אז ״ױ -ד״טע ־ע- מאקדאטיע שלאםט נא־ דעדםאר, װאש ױ שאדט״-ל־יט בדעקלען זיך און װילןי זי נ־ט ק-ן קוש טאז״. איצט איז שױן אל־ן געװארן קלא־ז דעד אויםנעהאלטענעד ד״ינדערט-םדאצענטיקער מארהסיםט י. במורגער א־ז נעװארן קאדנ- לעך אױף לאגישע ראױת און באנוננט ז־ך בלויז מיט ״שײנע״ םאעטישע םא־גל־יטנגען. דאם איז עםעם נא־ אמעשהלע םון טויזנט און אײן נאכמ. און באמת, צו װאש זיך נרעבן דעם קאם, זובן, גוײנלע־ן זיך, אנאליזירן? ביאיז דאך ־לא־. אז בײ אונז אד ב״ה ק-ן דע- מאקראטיע ניטא. װאדעם װען ז• װאלט נעװען, װאלט ז־ דאך געװען קאנטיק אױף אונזער םאליטישן יױר. ״םארװאט גײט זי ניט א־ויב״,. םרענט '. במורנער, ״םדן אי־ באהעלטעניש און מאנט נ־ט איר םלאץ אין גקזעלשאםטלעכן לעבן? םאדװאב ד,אט די ארטאדאקסיע ניט גע- װארט אױף בנוד און ד.אט דך מיט ױ עלנבױננב דודבנעשםא-ט א װענ און קעמפמ הארטנעקיק םאר אירע םאז־צ־עב? םארװאם זײנק ױ צױניםטן אנרעםיװ און קלאמעח דך תםיד אץ אומעט־ב םיט צ-ן און נעגל םאר *עדע נעזעלשאסטלעכע םלאצוװקע?״ איצט ה-בן מיד אן צו םארשט-ן. םאי בטורנערן װאלט ױ ײױשע דעםאקראט־ע עק- םיםטירט אין דער װירקלעכקײט, װען זי װאלט נעקומען םיט אירע אײנענע נאיוװקעם אויף װאל-מיט־נגען, װען זי װאלט געשילדערט און געליארעסט... און געשלאגן דך םיט ױ בונדיםטן, לםשל, א1-ן אויב ד װײזט ניט ארוים אזא בװנ א־ז דאך נ־טא װענן װאב צו ,~דן. םאר אונז איז קלאר, אז י. כמותער לײדט אױף אק־אנקה-ט, 1. אין מ-ן ארטיקל: ״ױ פארנעםענע צװאה״ (נעװידמעמ דעב אנדענק םון װ. מעדעם, ״ליט. .ילעטער־, נום. ״> האב איך אנגעװיזן או־םן געװאלדיקן תהום צװישן דעם ברײטן םא־נעב םון אונזער מא- דערנעד קולטור-באװעגוע, װי דאם האט אויםנעםאםט רעד םאר- שטארבענעו־ מעדעע און דעם קלאגעדיקן םך-הבל ם,ץ אונדערע ־עהנדיכועק אױםן קולמורעלן געבימ, צו װעלכן מיר זײנען נעקומען א•; פוילן הײנט צו טאג. נאך סז יאר ״אתאניזירטער־ ארבעמ. אױף מײן ארמ־קל האט דך אםגעחםן םימ אשארםן ־תזץ דער ה׳ י. כמותער. אים איז שטארג ניט צום הארצן, װאם איך הזר א־בער מײנע ״שפאנל-נײע טענות־־, װי ער חםמ זי אן. ער מאכט ז־ך אינגאנצן בלא-ידע, אז ױ זעלבע טענות האמ נאך מ־ט פ? יאר צוױק ארױםנעשמעלט דער םארשטאיבענער מעד־עם; נאר ־. בטותעד האלט ניט םא״ נײמיק צו תרמאנק װעגן תם כאםש מיט א-ן אײנציקן װארט, און דאב װאלמ גראד געװק זײעד ודכמיק צו װיםן, װי •ם־ינט •. כמור- נעי׳ תד איתאלאנ און אםיציעלער לידער פון תד מעתם-םראק- ציע אין תד ײדישער שול-אתאניזאציע: צ• האט דך בארעכםיקט מעדעםם םרןגנאז בנוגע צו אונזער קולטור״ארבעמ, אדער םיאיז אםשד דאס געװק םון דץ דיט אביטעתד טעות. נאר, וױיזט אוים ־אב נ״מ תם חי כםותער קנאפ װאם אן: צי מעדעם איז געװק געדעכט, צי נים. תרםאד האלט ער םאר דין ת־ב אםצותכענען זיך ייט מיר און אײנמאל םאר אלעמאל... םיט תד נאנצעו־ ײדישער ת׳ מאק־אםיע. איך גלױי, אז דער לקער װעט קיץ םאראיבל ניט האבן, ־אב כ׳װעל םײנע חשבונות מיט י. כםותערן אםלתן אן אזײמ און װעל אריבערגײן גלײך זגי תר םראגע װעגן תד -ױשער תםאקראטיע. י. כמותער האלט, אז קיץ ײדישע תםאקראטיע איז בכלל :אר ניטא, אז ד איז ניט בנמצא און אז תר נאנצער ענץ איז אן אויםנעטראכטע זאך. בלשון איראגיע בעט ער ב״ םיר, איך זאל אים אנװײזן תפ אדתס םון תר געהײמענישםולער תםאקראטיע. װי ־יאגענעס, תר גױכישער םילאסאף םון תר צינישער שטד״ סלענט ארוםגײן מיט דץ לאמטערן איבער די גאסן םץ אטק און נעהאלטן אין איין װכן דעם ״מענטשן״, אזױ בלאנקעט ארום שוין היםשע;־םלעכע יאר אץ תר ײדישער געזעלשאםטלעבקײט י. בטודנער און ׳ ״נט״ תם ארתס םוז תר ײױשער תמאקראטש אץ קען אים