Literarishe bleter · 1931-04-17 · 16 (17.4.1931) · p. Seite 304

ליטערארישע בלעטער נומ. 16 (363) זײט 304 וו־אך וואך . םעאטער אץ קונםט ן *ין קוסינםקי-טעוםער הןפ די נײפ דירעק• עיע (*ידן ק*מינםק*) ןנגעהויבן פיס ן נייעד *יעסע םון דײםפישן דר*ס*םורג דיעען פמידם .וןם הײז םון םנרברעכן/ רעזשי — זיגפונס םורקןװ. וי ייעםע *יז געגונגען *ין בערלינער ,שסוסם• סעוסער׳ * לעננערע בײס. *ין ,םק*ל**<סע*םער *יז ױס״םונ גענוננען ד״ר ה*לפס ,ניונקולי׳ — רעזשי משה ליפספי. אין ,פ*לקם־סע*םער' — .םון װײםן םיניר״, *ין ,בענסרןל—סעעסעי. _װ*ו ס׳איז געג*נגען עסלענע װ*ק ,יעס םןםנם זונדל/ װערס גענעבן * נײע *ויםסירוננ םון הערספן םעניגשסײן .םון קוסרילעװקע ניז נױ-יןרק/ *ין דעם 5סן נײ-געעפנסן ײוישן טעוסער *ין נרגנע װערס *וים• געפירם סיםן *נסײל םון בעסי קעניג ,חהניס םון *מעריקע״. יום־טונ*בײם ה*נן .געקלןםס״ *לע 5 סעוםערן *ין װןרשע. ס׳הןס נ*ך ניס בםװיזן בו ס*דענויקן וי יוניל״׳פײערונגען בײ דער .װילנער סרוםע׳ (*נפ• מ• םזאה), און — * נ״ע רעװןלוביע (רע*רג*ני• זוביע *ויםן *ײועלערן לשוןז). ם׳*ױ *װעק פון דער סרופע ד*ם .יונגװ*רג״; ם*נםד*רף׳ הירשםעלד, קורלענדער, נירננוים, ס׳*יז *ויך *װעק דוו שן• סיר*, װ*ם הןס ם*רנוסען * נכנודיקן *רס דעם לעבסן י*ר *ין דעד סרוםע. דערםןר ז״נען אץ דער סרוםע *ר״נגעםרןסן לידי* םןסןבק*, הנל בוזנ*ן׳ יעקנ שיג*רין. דער נ״.רע*רג*ניזירםער *נ• ם*םנל סים די סריערדיקע םרים *רלעםק*, יעקנ װײםליץ, שפהה נוסון און *םחר גןלוננערג ה*נן געגענן * נײע אויסידונג אין װילנע דער ,הײליקער סל*ם/ דרוםע *ין 3 וקסן םון םוםערםעס ס*העם׳ רעזשי י• שיגןרין. ם*נסןנ דעם 6סן ה״ה *יז םןרנעקוסען *•[ װורשע די םײערלענע יוגילײ-*ויםשםעלוגג םון נוװאוססן ײדישן קינססלער ם• סרעםנוםש. ה״*ר װערס 55 י*ר זינם ס. םיעםנוסש ה*ס *ויםגע• שסעלס ז״נע ערשםע *רבעםן. ם׳זײנען איבס *ויס• געשםעלם 85 סןרשײוענע נילדער. בו דער סײער• לינער עפענונג ז״נען געקופען די .םני׳ םון װ*ר• שע. ם׳איז מערקװערויקז די ײדישע סןלערײ ק*ן זיך, לײדער, נ*ך נים נוםר״ען םון די *סיפילירסע און הולנ־וסיפילירסע קרײזן, *ון די סײערונג סון ו ײדישן קינססלעד איז *דורך (אויםער דער ״די• שעד רעדע פון ד״ר לײםונער) *ין *ײלישן. די סוילישק״ם סון די ײדישע רעדנער ה*ס *נגעסר*םן * װידעדשס*נד סון געװ. קונםס ■ מיניםםער י*ן סקןסניבק/ װעלכער ה*ס גערעדס *ץ *ננעװיזן אויף ד• דערגר״כוננען סון דער ײוישער קולםור *ון *יר *ײגנןרסיקן ײוישן נ*ר*קסעד• *ין גרןדנער שםןם־סעוסער װערס דעם דזםן ד. ם. **רקומען די םרעסיערע *ץ שלוס־עליכסס .גןלד• גרענעד״ *ין דער םוילישער נ**רנעסונג סון ם*רק *רנשס״ן• אין װילנער שסןס־םעוםער סירס מןרק *רנשםײן *ויף דעם צנססן ד. ם. זײן ,װילנער נ*לענעסל״ *ין * ג*נץ נײער *וילישער װערסיע *. נ. ,די זינגער סון דער געס*'. נײדע םיעםן ג״ען *ונםער דעד םערזענליכער רעזשי םון סןרק *ינשםײן. . רעדאקםןר נחמן מייזיל איז נ*של*םן נעװןרן *םבולײגן די קןנסערענץ אויף דעם 22—3נםן ם*י (שנועוח) אין װילנע• — ד*ם בװײםע זוסלניך .דער אײנהײסלעכעד ײוישעי אויס• לײג׳ װערם געזעבס• די װורשעװער םדײנד *ון ײװ״* ז״נען בו• געסרןסן בו * נרויסער *קביע לסונח ײװ׳* *ין װ*רשע• ם׳*יז סיןקלםםירס * ײװ״ן-הודש, ס׳װעלן געםןנס װערן זופלונגען, *רויםסרעםונגען׳ װ*ס ד*רםן ם*רשס*רקן די ניםסוםיעס *ון נעלס־פןנדן סון ײװ׳*. * רײ סרײנד סון ײדיש ה*נן זיך גע• שסעלס אין וינסס און זײנען גר״ם סיםבוהעלםן דער *קביע■ דוד נערגעלסןן איז אײסנעםרןסן אין קןװנע און םון ד*רס בוריקנעםןרן קײן בערלין. ש. נינער *ון ו. סש*רני ה*נן נןװכס קןװנע *ון נעקומען קײן רינע• פון ריגע װעם ש• נינער םןרן קײן װילנע *ון וערנןך ק״ן װןרשע. ס׳ויז *ק*רשס דערשינען וער דויסער נ*נד פון ד׳ר י■ ביננערגס ,וי נעשינטע םון דער ליםע• רןםור נײ ײון/ דער נ*נד נושס״ס סון בװײ ניכער, *ין װעלכע ם׳װערס נ*ה*נולם דער ק*פף פ־ן קנלה *ץ פםורה קענן סילןסןפישן ר*בי*נ*ליזם. ד*ס בװײם נוך װערם פורענויקם בײס י*ר 1492.— וער נונד הןלס 432 זײסן. — דער סערםער כןנד סונם װערסםולן װערק *יז *ינערגענן געװןרן בום ז*ץ. — די סרײנד סון דער ײדישער ליטערןםור װ*רםן *וסגעדולדיק *ויף דעם דערשײנען פון די װײםערדיקע נענד. דערשינען ד*ס וריםע םערץ־העסס פון די .ײװ־ןינלעסער״ םיס ז״ער * רײנן *ינה*לם. ןןן *ין דעבעסנער 1930 *יז געװןרן 15 י*ר זינם ם׳הןס זיך געגרינדעם די ײנגל-ש־ל .םםיני• השכלה״ אין װילנע. דער 15י*ריקער יונל *יז * װינםיקע ד*סע *ין לענן פון דעם ײויש־װעלם• לענן שול״װעק *ון װעס ס*רש*םן םרײד *לע םרײנד סון דער ײוישער קולסור. עס ה*ס זיך נענילדעס * יונל<ק*סיסעם פון פןרשס״ער םון בנ־ק, סעדןג• ר*ס׳ עלס. קןםיסעס, שול-ק*מיםעם׳ *ניםוריענסן *ון נןענסםסע םריינד פון דער שול• עס װערם *רויםנעלןזס ו יובל-העסס מיס *ר• םיקלען װענן וער געשינסע *ון סעםיקײם פון דער שול און זנרונות. איניק םםננער איז *ויםגעטרןסן *ין ריגע מים * ר״ פ*רטר*נן• * גרויםן ערםןלנ ה*ט *רויס• גערוםן זײן רעפער*ם .נ*כם׳ םױס *ון שגעון אין שסיגל פון דע־ װעלט׳ליםערןטור/ * סול נעסוקסן זול ה*ס בונויםנעקלינן דער סרץ־ןװנס *ין װורשעװער ליםער*םן.ם*רײן. ם׳הןנן נערעדם נ• קןרלינסק/ *הרן בײסלין, ג. פײזיל, ד״ר / שי*ער׳ נח *רילובק/ ם• ק*ג*נ*װםק/ בום סוף ה*ס רעביסירס פץ *רבעס װערק *. םוסנערג. לוזור ק*ה*ן איז *רויםגעפןרן אױף * לענ• גערער שטודיע-רײזע קײן ל*נד*ן׳ ס*ריז■ ער װעס *ויםטדעסן פים פ*רסר*גן װענן דעם ײדישן לעבן *ין *וילן. סשה ליםשיץ *יז *רויסגעסר*סן םים רעםע• רןסן װעגן םעוםער און געלײענס פרוגמענסן םון זײנע דדוםען אין װורשע און *ין װילנע• ם• ליס• שיץ ה*ס **רענריקס * נײ דרומוסיש װערק ,גזרת ח״ח/ װןס די ,הנימה׳ גרײם זיך עם *ויםנוםירן. ליטעראטור אוז קולטור א חשובער אץ סעערער גאסס — י. #■י׳■ ט#שד איז געקומן *ו סארן אויף עסלעכע חמױם קײן אײראסע, אין בעיקר — קיין ױילן• י. ןןאא׳ סאשו איז *סענדיק בײ אונז דער *נגעלײגטעי גאסס, — ער איז געװען סון די ערעטע, דער ערשםער, װןןס האס געשאםן די ענגערע פארבינדונג, די נאענסע פרײנדשאסס פינם אםעריקינער און אוי״ לישן ײדישן שרײבער. י. אואסאשו אינ איעס דער פארזיבער סון נײ״יארקער ײדישן פע״ףקלוב, ער איז אויסגעקליבן אלס דעלעגאס צום יע״ן״קאנגרעס, װזןס קוםס ם$ר אין ױני חודש אין אםסםערדאם. קײן װארשע קימס י. אם*סאשו אין א ג װאכן אי־וד. א גרופע ײדישע שריםטשסעלער אין װגרשע ה$בן אויף זיך גענוםען די איניאיאסיװ אײנ*ואדדענען די פײערונג סין א יובילײ פון נח סרילוצקים 30״ יןריקער ליסערארישער און װיכגשאססלעכער ארבעס. אין לןקאל סון ליטעראטן״סאראײן זײנען פארגעקופען עטלעכע זיאובגען סון דעס ױבילײ״קאסיםעסק אין װע־יכן ס׳זײנען םארםרןןסן א רײ שריססשסעלער און פןןרשסײער סון םארשײדענע ײדישע שרײבער און קילסוריאיבסםימואיעס. ם׳װערט געפלאנם אײנבוזןר״ דענען אין אנהייפ םאי א גרויםע ױבילײ״סײערונג און א באנקעס. ס׳װעם אויך גו דער צײס ארוים״ געגענן װערן א שריםס# װאו ם׳װעס געגעבן װערן אן *סשאבונג םון נח פרילונקים סארדינססן םאר דער ײדישער שסראך״פ$רשינג און ליסעראס־ר. ס׳איז אויסגעקליבן גןמןרן א עקזעקוסיװ״ — אין װעלכן ס׳גײען ארײן מ. װײכערס, א. סארעװסקי, ס. לע״ רער, נ. פײזיל, י. סערלע, ל. סינקעלשםײן און אלחנן אײםלין, װעלכער דארף אדורכסירן די ױבי״ ל״״סײערונג. אין בוזאסענהאנג םים םאני לײבס 25י$ריקן ױבילײ זײנען אי,־ םארשײדענע נײסשריםסן סאר״ עםנסלעכט ארסיקלען װעגן דעם שאסן סונם דיכסער. אין מערץ״בומער נױ״יארקער ,נוקונפס״ איז אפגע״ דרוקס א גיױיהער ארסיקל סון ש. ניגער — װעגן מאני לײב. אויף דעם 3—5סן איז אין בױ״יארק נונויס״ גערוסן דורך דעם סרץ״שרײבער םאראיץ א קולסור״ קאגםערענץ. די קאנסערעבץ דארף באהאנדלען די דערגרײכיבגען סון דער ײדישער קולסור אין אסע״ דיקע, אין משך םון די 50 יאר םין דער ײדישער דאסן״עםיגראציע אין די סאראײניקסע״שסאסן, אויסן געביס סון דער ײרישער ליסעראסור, סרעםע, םעא״ טער אאז״װ. אין משך פין דער קאנםערענץ װעלן ס$רקופען אויםשםעלונגען סון ײדישן בוך אץ סון ײדישע קונסס״שאסיגגען. די קןןנםעיענץ װעס געעפנס װערן דירך א רעדע סון ד״ר חײם זשיטלאװסקי װעגן דער נאביאנאלער באדײטונג סון ײדיש םאר די אמעריקאנער ײױשע םאסן, רעסעראסן װעגן דער ײדישער םרעסע װעלן האלםן ד״ר א. ק$ראלניק און ב. װלאדעק, װעגן ײדישן םעאסער — ד״ר א. מוקדיג/ װעגן ײדישער ליטעראטור — דוד סינסקי און װעגן די ײדישע שולן אין אםעריקע — ל. יערעד. אין דער קאנסערענץ זאלן זיך באסײליקן אן ערך 200 דעלעגאסן סון גאגץ אמעריקע. אוליב דער גרויסער סאראינסערעסירונג און אסקלאנג, װאס די ארסאגראסישע קאנפערענץ סון ײװ״א האט ארויסגערוסן בײ סארשײדענע *ענסראלע אינססיטוניעם אין ױילן, לעסלאנר, רומעניע, ליטע