Literarishe bleter · 1931-04-17 · 16 (17.4.1931) · p. Seite 295

זײם 295 װי שלום-עליכם האט איש אין אבריזד אנגערוםן. פון אלע װעלט- בײלן האנן זיך כעצױכן נ,־י.ז צו דעם ־•':־א־צ־קן םאמעד, אין װעלכע מיהאט אייםדעדצײלט ײאנ •כזלעדע האדין, זיך כעװענדט כא־ עצות, אםכעכעבן אדין-וחשבון םון אדבעט, פאדטתיט םודות, זיך געקלאגמ םאר עװלות אאדװ. שוין די נריל צי י. דינעזאן םון גאידםאדן, םרץ, צעדעדנוים סענדעלע, אנשקי, װאם ז״כען לעצטנם פארעפגמלענט נעװאדן, האנן נאװיזן די קאלאםאלע נאדײטונג שון די בריװ צו ד/עזאנק פאװ דער נעשיכטע םון דעד ״ד״כדער לי- טעראטור און קולטור. מיר האנן דא װיכטיקע כאדאקטער-שטת:; םון םיל ײדיכדע יטדינער, אינטעדעםאנטע פרטים װעכן םארשײדענע ליםערארישע און קויטיר<עשעענישן, או־ככאנן, שתװן םון די לעצ׳ טע צענדליקער יאדן. הנלל - עם זײכען שליםלען צו ־יעם לפכי• ולםנים םון דעד ״דשער ליטערארישע־ װעלט, אנכעה״נן םון יאר 1888 (א״ניקיע ב״װ זײנען נאך םון םדײעדדיקע צ״טן:) ניז נאך די מלחטד,'יאדן. טיר האנן דא םיל בדל נין אינער הונדעדט ײדישע שדײבער, װעלכע האנן פארנומיען און םארנעטען עד-ה־ום דעם אנ- געזעענסטן א״ט א־נם ײדשן שאםן. עם זײנעז אויך דא .װיכמיק־ע מאמעדאלן צו דער נעש־כטע םוז דער שו־׳׳באװײגינו. אין לארשע און אין פוילן נעת ד מלהטה־יא־ן, װעז דינעזאן איז נעשטאנען אין דער שםײן ם־ן דעײ ע־שט׳אויפגעקור־ענע־ טא־ע־נער ײדישעד שול. םיר האנן דא אויך אן אשיעוד מאטעדאלן צו דער נעשיכטע םון דער ײדשער פדעסע, צו ד באציינכען פין ארויפכ־ענער צו מחברים. אגאר נאזונדעק ארט םארנעמיען א־ן דעם דנ־עזאן׳ארכיװ ד מאטיעדאלן, װעלכע האנן אש־יכות צו םרצן. ד־נ־עזאן, װי נא< װאוםט, אױ געװק אין לויף םון עטלעכע א־ן צװאנצ־ק ־אר םרצ־עם םארטרעמער אין אלע ענינים. און אין םיל נדװ צו דנעזאנען וװעדן נארירט, נאהאנרלט, דערוױעקט און דערמאנט זאכן, װאם האנן מ־ער שײכות צו פרצן װי צו ד־עם אררעםאט רינעזאן. םאר רער םולשטענ׳ דיקער םדץ-מאנאכראםי־ע ,־װעט מען אין די נדװ צו דינ־עזאנ־ען קא׳ נק שעפן אן אש״עור טאטע״א־1. דער ײדשיער װ־םנשאםט־׳עכער אינםטיטוט, װ־עלכ־ער איז ליעצטנם באיײגעדט געװא־ן מיט אזע־^כע ד־כע, אומנ־עד־יערע װיכטיק־ע אוצ׳ רות, נעמט אויף זיך נרױסע התחײנותן: ער דא־ף בדענג־ען ־י א־׳ ניװן אין ארדענוננ, סיםט־עמאט־זירן זײ און װאם נ־כ־ער םונל־קידן װאס סאמע װיכטיקםמע, װאס זײ םאימאנן. דאם ,װעט ז״ן די נאיענטםט־ע אויםגאבע םון דעם ײװא - ד פונליקאצייעם םון זײנע א־יגענע ארכיװן, מיט װעלכע ער איז דעצטנם בא־ײכערט געװארן. םיט אט ד רײכע או־כיװ׳אוצתת נײט א־ײן רער ױנכ־ער ײװא אין אנײער הקופה םון אנמװיקלונג און ארביעט. דער ײװא איז איצט געװא־ן דער אײנציקער ד־כטיקער ארר־עם פאר ײדשע קולטור־כעשיכטלעכ־ע טאטעדאלן, - דאם כוםא איז אזאך םון כתיםע־ ק־לטיריכ־עװװכטלעכיער באדיטונכ. גאר װאס דערשינען אין מיסטישן ליכט לידער סון אלעקםאבדער לעװינסאן ם־ײ: 30 םע:ט ■* £קסז§ >וססס §יא^משט81 1)חססם5 182 .5 .(1 >1זס¥ ליטײרארישע בלעטער נימ• 16 (363) ׳^■■■ פון ד אלע װיפנשאםט׳&ענטשן אין ד װיםנשאםטלעכע סעקציעס םאר ג־עטײנזאמעד ארבעט, - אפגעדען םון דעם אלעם איז װיכטיק םאר אונז ד אינסטיטוציע פון ייװא גוםא װי דעװ דענטראלער אדדעפ, װי דער זאםל׳סונקט סאר ד װיכטיקםטע״ליטעראר־װיסנשאםטלעכע מא׳ טעױאלן אויף ד פאו־שיידענע געביטן םון דער ײדשער שאםנדקער קולםור. אינפ אלגע־מ״נעם דערדדקטן צושטאנד, אין װעלכן ־עם קומט א־יס צו פירן איצט ד ארנעט םון ד ײדשע קולםור׳אנשטאלטן, און בתוכב אויך םון ײװא״ - האבן םיר גארנישט באװיזן אםצושאצן די ג־עװאלדיק־ע כא־״כ־עתנגען םון ײװ?ג װאס ז״נען פארגעקומ־ען די ל־עצמע פאד װאכן. פאד אונז זײנען אומכעהייעד װ־כטיק ד רײכע :יאט־עדאלן גופא, װעלכע ד,אבן א קאלאםאלן װערט, װאס אדאנק ז״ ״אקםט דער ײװא אוים אין אן אוים־ערג־עװײנלעכן ר״כן זאמלונג׳אוצ־. נאר אונז איז אױך טײער ױער פאקט גוםא, װאס דער ײװא אױ אין אז־א ק־רצער צײמ בײ אלעמ־ען אין ד אויגן אױסג־עװאקסן א־ן אזא א־נ׳ םטיטוצ־ע, װאס דער,װעקט שדיז כײ קײנעס נישט ק״ן םםקות. א־ן ״עס לינט ד שטארקע ערבות פאר אװײטערדיקן װאוקס. אונזערע לעזער װײסן פון אונזערע קורצע כראניק׳ידעות, או אכאנצער דיכער שלום׳עלינס׳ארכיװ, - װאס כאשטײמ םון מאנוס׳ ק״פטן, בילד־ער, בריװ, אלבאמק, אדרעסן, טעאט־ער׳אםישן; ר־ע• צענזיעס, קו־יטיק, כלערלײ אנדערע װיכטיקע דאהומענטן, - איז אדי׳ נעד אין רשות פינם ײװא. אויך דער רײכער ארכיװ םון דער ״װילנעד טרופיע״, װאס א־ז ־ארגעװױק נעזאמלט געװארן ד לעצטע יארן תרך מ. מואד״ א־ז א־ב־עת־עגעבן געװארן דעס ײװא אין װילנע און דעתאנצט, דעדםולמ ד־עם אײנאײנציקן טעאט־ער-מוזײ (א״נ פון אסתר׳דחל קאמ־נםקי). צום ײװא אין װילנע איז הײאר אויך אריבער דער :־ײכער ראט־־עדאל, װאס עם האט זיך אויםנעסליבן בײ זלמן דײזען נ״ם גרײטן ־עם ״לעקםיקאז פון דער ײדישער ליטיעראטו,־, םרעם־ע און םילאלא׳ כ־־ע־׳. אין דעם רײכן אוצר זײנען דא עטלעכע ה־נדעדט אײטאכ־אנרא׳ נ״עס, אויטאכאראקטעריםטיקעס ,װעלכיע האבן גאר אגרויםן װערט פאד דעד געשיכטע און כאדאקפעדסמיק םון דער איצטיקער ־דשעד ־1יטעראטור אין אלע װעלט-טײלז, - אויך םון ד ײױשע שדיבער א־ן ראטנפאו־באנד, װאם באמיען זיך איצט אויםרײםן אלע בריקן, װעלכע פאראײניקן זײ טימ דער ײױשער ל־טעראטור אין אנדע,־ע ״ענדעד אויםער תםלאנד. אויך םראפ. ש. דובנאװ האט יײד גאנצץ ר״כן געשיכטע׳ ארכיװ, װעלכן ער האט געואמלט אינער סס ־אר, אפגעשדבן דעס ־װא אין װילנע. אויםער ױ אנכערוםענע גרױםע ױ־כע א־צרות זײנען דעס לעצטן ־א־ ארײנגעפלאםן אין ײװא באדיטנױקע מאטעױאלן םון םארש־׳ ־ענע שדײבער, א־ט־סטן און װיסנשאפט-מענטשן, װאם האבן אײנ׳ געםונען, אז דאס אײנציקע זיכערע או־ט אױ דער ײװא. עס דנען לעצטנס גע־.עבן געװאדן פארזיכערונגען מצד םאר׳ •:דדענע שד־נער און טוער, אז זײ נרענגען אין אדדענונג זײעת נ־־״אטע ארכיװן און זאםלונגק, װעלכע זײ גיבן איבער דעם ״װא. אזוי, לרשל, גיט אװעק דעם ײוןא נח םדלוצקי, ר־ר גרשון לעװין, ־• י. פראםוס זײער אינטעדעםאנטע ארכיװן םון בדװ און מאטעריאלן. איצט זײנק מיר זײעד צוםריק אנצוזאגן ד םרײנד םון ״װא ־־ נ־גװרד״ אז דער רײכער דנעזאן׳אדכיװ איז אויך אריבער צוס ״־־א. א־ן דעם דעחמאנמן ארטיקל (״ליט. בלעטער״ 5י־ס1 נומ. 78> ־אנן מיר איבעתעגעבן אײניקע פרטים ,װעגן דעם ארכיװ. עס א־ז נע־נוכ צו זאגן, אז אשט־ק געשיכטע פ־ן דער ײדישער ליטעראטור ניא־ ד לעצמע סג יאר געםינט זיך אין אט דעם דנעזאן-ארכיװ. יעקב ד־נעזאן איז געװען דער ״אני׳היתוםים פון אלע ײדשע שדיבער״,