Literarishe bleter · 1931-04-17 · 16 (17.4.1931) · p. Seite 290

״יט 290 ■1■^ ליטערארישע בלעטער נלם• 16 (363> עגגל איז ױ שילד שטארק געסעלן געװען. איז איינמאל אץ א בייטאנ האפ דער טאטע גענוסען דין עלטםטן עלסיאר־קן ילנגל סאר א הענטל, אים אװעקנעםירם צו דעפ קאמאשן-שטעסער א־ן איכ דא־טן א־בעהגעלאום אײף צוױי טיט א האלב יאר, ער זאל דך דארטן אויסלערנען שטעסן אױף יענער טאשין מיט ױ צזד• םלעשער און װערן א ליסג דאכ ערשטע, זזאם דאם ילנגל ד.אט אנגע־־־בן לעתען ב״ם שכעפער, איז געװען װי אזױ עו שלעפן םאר דער באלעבאםםע ױ שזדעדע קזישן םין טארק, וױגן אירע רינדער, מראנן װאסער םון בתנען, קעק דאם הױז אץ לױפן אינטיטן נאכט דכן דעפ באלעבאם, װאס האט דך עתעץ בײ א 6ר־נט םארשםילפ א־ן קארט;. דער באלעבאם האט אױך ליב געהאט צז לײענען ביכלעך. בײ דך אין הױז האם ער טאק־ע געהאט שטיץ גאנצע שאםעם טיט ני־ כער. און אזױ ד,אט זיך דאם ״ננל אין ױ צחױ אזן א האלב יאר אויםגעלעתט םון דץ באילעבאם דױי זאכ;: שטעסן קאטאשן. לײ׳ענען ביכלעך און ױ סיאוםע טבע - שידלן א־ן קאדטן. דעם ארד, געזאנט, האט דך דאס ץנגל דא־מן או־סנעלערנט נאך צודי זאכן: - גגנענען ברױט ב״ דער באלעבאםטע, װאם איז געװען א קארגע, און םון נאלעבאם - ױידן א־ן יראמען. וד־ל װאכ■ דער באלעבאס םלעגט נישט רידן, םלעגמ ער עפ תםיד מוזן זאגן אין גדאמק. צוױקנערעדט דינען אייגנטלעך גראמען םאר דעם ײנגל קיין נ״ם נישט געװען. םץ גראמען האט עד גע- װאוםט נאך םון דער ה״נב װארעם ױ: מאמע האט אױך אמאל ל־נ געהאט צו ר״זץ אזעלכענע װערטלעך אין גראמען. אירע גרא- מען ױנען געװען איידעלער װי ױ סץ דין באלעבאמ םון דעד מאמעס װעדטלעך אין גדאמק סלעגט מען לאכן אץ אלע האנן זי טאקע לב געהאט דערםאר. דעם באלעבאם גראמען אבעד םלעגן אפט באלייױקן, אױםמאטערן אוז דעדעםן. דאס ילנגל האמ דך אבער סון דץ באלעבאפ אפגעלעתט שטענדיק צו ױידן אץ גר־א- מען. מיט ױ עלפעדע באלמעלאנעס, מיט דער באלעבאםטע, מ־ט ױ ק־נק-שוםמער, ,װאם סלעגן ברענגען שטעפן קאסאשן, טיט ױנע ברידערלעך, מיט אלעמען, נאר נישט מיט דץ טאטן. מיט דעד מאמען םלעגט מרעסן, אז ױ םלעגן אין א םו״יער שעה דך אנ- הױבן איבערװאדסן טיט װעדטלעך אין נראמען, אװ• אז דאם נאנצע שטיבל םלעגט קייכן םון געלעכטער. אבער אנמקעגן דער מאמען םלעגט דאם ילנגד בל״בן הינםערשטעליק װײל דער מאמעם װערטלעך םלעגן דך גאו־ קיינמאל נישט אויםשעםן. דערםאר אנעד האם דך שוין דאם ײנגל אױםגעלעתט צו םארשד״נן אץ נראנע העםטן אלע ױנע אייגענע גראסען א״םגעל״גט אין לױעד, אץ האט עפ געהיט וד ױן אױג אין קאס אזד האם געלענט דאם יןנגל בױ עם אױ אלט געװארן פוםצן יאר. צו םוםצן יאד האמ דאס ץגגל שוין געהאם תרב- געלייענט א םך ביכלעך, ״דישע און ח־םישע. א באלסעלאכע אױ עד געװען א נוטער, האט געשסט אין שטאט סא־ אן א״דעלן בח־ר, םאר א בריה און האפ דך שויז געחברפ ס־ט ױ נעלעדנטע יונגעל״ט סון שטאט. * * * האט געטראסן, אז דץ באלעבאם טום דער באלעבאםטע ױ- נען איינסאל אין א נאבמ אגטלאםן קיץ אמערקע מיט געלט, װאם ױ האבן סארכאסט אין שטאט. אץ ױ גאנצע שטעםער״ מיט ױ מאשינק און בלדע שילך ױגק געבליבן אויף הםקר. האט דאם אלץ אונזער ײגגלם מאטע א־בעתענומק און געװאלם, אז ױן װן, דץ געףאטן נחורל, זאל װעק א סאלנער באלעבאס. דאס בחורד האט דשט געװאלט, נאד דער טאםע האט איס געבן םעטש, אױ עד נעװאדן א באלעבאם סים מאשינען און םיט אז טאט<־מאמ,ע ג״ען אװעק םון שטינל או־ף גאנצע טעג, א־ז װער-זשע;־ם אכםונג אײף ר ק־נדעד? ק״נער גים;ישט אכטונג א״ף ױ קיגדעד. האבן ױ אזיף דך אל״ן אנטוגג געגעבן. די גדעשעדע אױף ױ קלענערע, ױ קלעגעדע א״ף ױ נאך-קלענערע, און ק״ן ב״ז אױי־ האפ ז״ חלילד״ נישט געשאדמ. ז״ ױנק געװאקםן גע- ראטענע, האבן געהאט גוטע קעפלעך און ז״נק געװען ױ בעסטע ־למ־ױפ א־ן ח־ר . מען דארף אבער זאגן ־עם אמה, אז ױ ז״- נק אדך געװען ױ נרעםטע ק־נדכים או; שטיפעדם אין שטאט. ג״ט מען שװימען, א־ז םימ ז״ ס־ל דער ט״ך. ג״ט מען ,־י־פן עפל א־ן סדעמדע סערער, דינען ז״ ד• ערשטע צז הלעטערן א־בער ױ םלז־מן, אזן ױ םאדםיק געשלעגן מיט שקצים, ג־בן קלעפ און כאםן קלעפ, אז; ױ שטאט איז םול םיט ז״ ראם א־ז זומער-לעב. װינמעדצ״ט ױנק ױ ױ ערשטע גליטשעד אױםן אייז, ױ בעםםע םעטער׳שנ״ער-סאבער, ױ גרעםטע בדאטן באת־׳אראפ• ם־״ע־ אז־ף של־טלעך, אדער א־־ף שמיקער א״ז אנשטאט שליט• לעך. ױ קינדעד ױכען א״ך געװען גרזיםע בריזה צז ד״טז א־ף םע־־. אז״ כ-א־ן ר״טנדיק א״ף םערד װ־ ױ - האט ק״ן שום יןנגל אין שטאט נישט געקענט. דאמ האבן ױ געהאט צו םאר- ױאנקען ױער ז״ק ר׳ אש־ װאם אױ געװען א םע־ד-הענדלער צ־ ױ אלע סעלוה ז״נען ־י קינדער;אך געװען גוטע דנ• גערם, ױ בעסטע משזדרים ב״ ױ שמאפ׳חזנ־ם. דנגען האבן ז״ זיך או־םנעלערנט ב״ דך אין שט־בל, וױד סץ דנט ז״ האבן גערענקט, האט ראם שמ־בל געזזנגען. א־ן א שב־, ארע־ר א דם־ט־ב, װען דיער מאמע האט גאד געקענט אן אויםגעדזטע זיך אװעקזעצן אויף א שעד״ האט ד דך באלר םונאנדעתעױונגק. דער טאטע, װאם אל״ן האט ער דך געשעמט צו דנגען, סלעגט רא לאזן אםן דאם בס־, דאם איז געלעגן םאר א־ם א־יסן ט־ש, אנשםא־ן דע,־ױף ױן עלנבויגן, אץ רעם קאם או־ף דער ־,אנט, און שמ״נד׳ק א גליק- לעכער און צוסרידעגער. אץ אז דעך טאטע האמ געשטױכלט, האכן דך ױ קינרעד רערפילם ם־י־ און גדינג אץ װאדעם אץ דך באלד אזדעקנעלאזט זינגען אינא״נעם םיט דע־ מאםען. ױ גאנצע גאם פלעגטן דעײאלט קומען צולדפן און ז־ך שטעלן הינ- טעד ױער םענסטער. און אז דעד שבת איז אװעק, און ם׳איז געקומען דער שנת- צונאכט, ד.אבן דך צו ױ אין שט־בל■ םאדקל־בן טרינקק ט״ אלע גוטע ס־יינט דעם טאמנם: ױ ששנ־ם, קצכיס ״ באלעגאלעה, סע־ד- העגדלעד און בעטלעד. םלעגט מעז דך זיק ב״ם קאכעױקן םאמא- װאר, ט־ינקען ט״ און דע.־צ״לן זיך שרעקלענע מעשױת םץ גזלנים, װעלף, מהיס מכשפ־ם, מכשם־ת און יתוטות. ר קינדעד םלעגן דצן סיט אםענע מיילער, איינזאסן אין דך ױ אלע שרעק- לעכע טעשױת, דערב״ ציטערן און דאך האבן א װלדע הנאה א־ן נישט װעלן ג״ן שלאםן ביז שםעט אץ דער נאכט אר״ן. * * * אזוי האנן געלענט דער ״ד מים דער ״רענע, א־ן אזױ ז״- נען געװאקםן ױערע קינדער. אוז אז ז״ער בחזד, דאם עלטםטע ץננל ױערס, אױ אלט געװארן עלף יאר. האבן טאטע-מאטע אנ- געדױבן טראכטן װענן א תכלית םאר ױנעטװעגן. דער טאטע האט געװאלט נישט אנתרש, נאר אז ז״נע קינדער זאלן װערן כאלמעלאכעם. ״אין מלאכה איז ױ םזל*ברכד,״, םלעשט עד זאגן, א־ן אזױ וױ ער האט געװאלט, אזױ איז געװק. אינמיטן ס־<ק האט געװאױנמ א קאמאעץ-שפעםער, װאם םאר ױן שטוב איז כעהאנגען א ג־דיםע בלד־ע שילד מיט אגעמאלעכץ ס־ן א רא- שין, ־־אס האט אױסגעזען, װי צװ״ םלעש־ג־. רעכטם א נדאבע סלאש און לינקם גאר א ױן םלעשל, און אױםן ױנעם פלעשל א־ז גע,זען אננעטאן א קאמאש אן זױלן און אן אםצאם;. דעם