Literarishe bleter · 1931-04-01 · 14-15 (1.4.1931) · p. Seite 284

ליטעראי־ישע בלעטזד ניס. 15-14(361) זײט 284 דאם װאדט דזאט דעד לײענער! ז ז ץ ענטפערס אויף דער אנקעטע פון די *ליטערארישע בלעטער״ ז-נען װי די דעלדין םון בוך, אכעד זי״שטעלש םיט זיך םאר די דדנטיקע םדוי. פיסיירילי ױיםם א־אם דעם שלײעד און די םאד- פ,יצונגען םון דער ליבע. םיטיגױלי ױיםט אראפ דעם שלייער םין רער ליגנט אין דער ליבע. 24. משה־דוד זאק / איװעניעץ פון דער ייױשער ליטעדאטור: ״אן א ציל״ םו ן ח. דיישע־ דיק. אשטוםער טראגיזם םראגט זיך פון דעם בוך. אםענםש, אגאנץ געװי־נלעכער זובט עפעס, נישםערט, װיל געפינען עפעם װאם זאל דערקװיקן ז-ן נשמי״ װאם זאל ,־עגן דין לוםט צום לעבן; אט דאבט זיך נעפינט ער דעם ״עפעס״, אט דאבט זיך דאט ער אננעטראפן זיץ ױכטיקן װעג, אבער, ליידער - אנטטוישונג:... װי אשװארצע כסארע תקט ד דך פלוצלונג און גתיזאם םץ ערגעץ ארוים און םארדעקט פאק מיק װאנדערער אלץ. און וױםיל אזעלכע שטילע קױם*באםערקבארע װאנדעךער, א־• בעדד״ײםט צװישן אונז ״דן, דינק עם דא א־ן אונזער װעלשל! פון דער װעלט־ל־טעראטור: ״אויםן מערכ־םראנט - ק־ן ניפ״ סון רעמארק. ,זעלעכס װעדק דאט נאך באװ־זן אזוי ט־ף א־־נצודרינגען אץ אונזער דארץ אץ אזױ מוראױק עם אױפצוצאפלען? װעלעכם װערק דאט נאך אט אזי־ א־רב־חמנ־תדיק א טר־םל-געטאן ם־מן מענטנו- לעכן געװיסן װי אט דאס װעדק? אגעװאלדיקער װ־-געשד־, אשטאדקער פראטעסט םול מיט פארצװ־סלונג קעגן דער מענטשלעכער חידשק־ט, קעגן דעם װילדן װאנזין און פארבלענדעניש, - אםוף זאל זיץ צו ױ אלע מענטשן־ שװטות: סיאיז ק־ן װאונדער ניט, װאס אזא װערק םאכט אזא איינדױק. 25. צבי גאלדשטײן / פולטוםק. ״אויף אלטער ערד״ פון בנימין רעסלעד. דאס איז אסשר דאס אינטערעסאנטסטע װערק אץ דער ־ױשער ל*טע.־אטור פאר ױ לעצטע יארן. דער דעלד מאירל גזלן א־ז א נ־ער טיפ ־ד, א־ד, אשטאלצער, צוגעבונק צו ערר. דאם בוך ברענגט אױ־ן דעם ליענער אץ א נ־ער װעלס, - ױ ארץ־ישדאל־נאטור און דאס חברשע לעבן מיט אלע םרייק אץ ל־ידן. םון דער װעלמ-ליטעדאטור דאט אױף מיר געדאט גאר א שטארקע װירקוע ױ אזוי־געתפענע ״מלחמד־ליטעראטור״. עם דאט מיך אױעעשיידעדט דאס בוך ״אױםן םעדב־־סראנט קק נ־ם״. ״םייער״ םון בארבים, ...1902״ פון נלעזער א״א. גאר אנדערש דאט אױף מיר געװירקט ״זשאן קריםטאף״ םון ראםען ראלאן. אץ דעס געניאלן װערק שם־לט זיך אם דאם לעבן םון יעדער מענטש, עם לו־םט פאר א־ס פא־ב־ זק א־נן לעבן. ױ דאר שטעלן זיך קאפויעד, װען מק לייענט ״זוםפ״ פון א־םטאן ס־נקלער. עס װילט זיך מ־מ עםעם דעלפן דעם או־עםען ארגים. עס נעמט אן אגתיל צוליב דער עקםםלאאטאצ־ע פון ױ קאםיטאליסשן און שםעטעד ק־קט מק םיט םר־ד, װי אזדי סיאנט־ ריקלט זיד ױ סאציאליסטישע פאדט־, װי םוף־יל־םוף שװ־םט או־ף דער אםת... 21. פינטשע שנײדער / םטאשװו פ־ן ־ער ־ר־שער ל־טעראטור האט אױף מיר געםאכט דעס שטארקמםן א־ינדױק ״ר ע ר ג ל ג ו ל — םו ן ם. ב א ר ~ ש א. מ־ט בי־טע און עכם-ק־נסט־׳עױשע ם־טלען גיט אונז יאר־שא אבילד פינם ־ד־שן א־בעמער-לעבן. אין דעם בוך קוםמ צום אױםדרוק דעד ־ױש־דענקענױקעדי ארבעטס-םענטש. סין רער דעלט־דיטעראטור: ״ד ע •־ ב ר א װ ע,־ ס א ל ד א ט שװ״ק״ םון ־אראסלאד האשעק. שװ־ק םארקערפערט מ־ט ז־ך ױ טראנ־־קאם־־-ש ם־ג־- םון דער גתיסער װעלט־שח־םד. דא־ שעקס העל־ לאכט אפ פ׳־ן אלעםען, ע־ לו־םט נ־שט ם־טן גאנצן א־מםעט צד ״םא־ט־דיקן״ ־אפ פאטע־־׳אנד. א־ן ױ שרעקלעכסטע א־ן גת־זאםסטע םאםענםן ד־צלם ז־ך שװ־ק און זיגים, װ־ל װאס דען קען ער טאן? ער לאכט אפ פון ױ ד־סע און פאטױאט־שע רע- דעס פון ױ גענעראלן, ע־ שט־־מ אן אז־ט און לאכט... איז ־ען נ־שמ ש,ד־קס אםלאכן דער;,־עסטער פראטעסט קעגן דער םדחמר., קד״ן בת־עד־אץ םענטשן־מא־ד, קענן דער ה־נטי־ קער דו־ך-ױפלאםאט־ע א־ן ז־ערע דורא-געשױיען? דאס בוך א־ז, לויט מ״נונג, דאכ שטא־־סטע אנטי-םלחםה בוך. 22. װעלװל רײסער / ביאליםטןןק ז. סעגאלאװיטש - ״א־ב־ק א״נזאם״ (טרילאגיע•. עס איז א־ינס פון ױ אויפױכטיהסטע ביכדד, מיםילט עס את־ם םון יעדץ ז־סל. אמענטש האט געעםנט דץ האױן, אץ םיא־ז א־נ- גאנצץ מ־ט אים, םיאיז געצװאונגעז איס צו גלויבן, ניט קוקנױק או־ף דעם, װאכ מ־ר .ד־םן. אז נ־ט ־ע־יע פרוי איז אזױ, װי דער מחבר שילדערט ז־ אין ז־ן טױלאג־ע. אכער סעגאלאוױטש סיט ױן שטא־קן גלויבן א־ן םענטש און םיט ז־נע אנםט־־שונגען פיק אריין דעם לי־ענער אין ױן װדלט. ראמען דאלאן - זשאן קריסטאף. וױ אבל־יז א־ן ־ער פינסטערע־ נאכמ, אזױ האט אלייכט-גע- טאן <־־ א־נז אט דאס בוך. און א־נזער ,דעלט, ,דאו אל־ן א־ז אזױ ,ד־ט םון אםת, א־ץ אזױ םארקר־םלמ, אן ש־ס הארמאנ־ע, װערט א״־נז ־ײב א־ן ט־ער און עס גיט צד םום בעת םען נעם־נם כאטש א־ן אבוך אםענטש, ,דעלכער שמרעבט, קעםםמ. אםטםאל ביז צ־ס פאל;, פא־ אדארםאנ־שער, י־שרױקעד און ־נד־נער װעלט. 23. אהרון ארלעסקער / אלעםקא ״די כישופםאכע־־ן פ־ן קאסטילי־ען״ פון שלוס אש. א־ן אן עכט־קינםמלעױשעד פארס וױע־ט א־ן דעס כ־ך געש־לדערט רוים און ער קאםף צוױשן ״רנם־ם א־ן קױםטנמוס, צװישן א־ב־קז דער קױסטנ- שט בלו־ז קיץ װערטער־קאםף צוױשן ״תטום און לים. נ־ ־תשי קאם־ ם־ט באוױ־זן און קעגנבאװ־זן. ק״ן טעאלאג־שער טוכ, ״־<־ םאכט, כלי-דץ םון א־ן ז ער קאמ־• םץ פ־ז־־ז א'ל ד ־אס פץ דער אנרעתר. עס זיגט ױ צװ־טע פאסר״יטעכ אול ה״ליקיים ת■־ איבלד רױש. ־ ז־ג פון ־תשליס - דעי׳ םימ־גר־ל־ - ״דער מאן זוכט ליבע״. םיט־גױלי, דער םארערנער וױינינגע־ האט אונז באד־זן ראכ אםתע געשטאלט םון דער ה״נט־קער םתי. אםת, נישם אלע םתיען