Literarishe bleter · 1931-03-27 · 13 (27.3.1931) · p. Seite 254

ליטערארישע בלעטער נוים• 13 (360) 254 ׳י זײט וו־אך צ1 וואר טעאטער און קונסט אין תןרסעװער יידיסן סע*םער ,ייקס זין *ױס״ עועס נײס, *ין קוסינסקייסעוסער, װ*ס ווױ ו װןך נעסלןסן, זןל ןנהיינן עו סיילן ו סרוסע פון *ידו קזוםינםקי, זיגםונם סורקןװ *ין *נדערע. עװיסן ןס וי .*נועיע׳ רופס פען ןן די נעםען פון לידין פןסןןעק*. *. סוסנערנ *ון םגמס רונץ. דערװייל ה*לם עם *ין דער סםודיע םון .םען זןנם ז׳ םיס• םיסזןן הןס לנניד זײן לגיןריקן ײנל גע• נענן יעקנ נןרדינס ,עץ הדעת״, *ין װעלנער ער ספילס די רןלע סון םןסי ססרןסון דעם ססןליער. עולינ די נפססספילן הןס ,םק*ל*״ ןונעליינס *ױף ו װןך די פיעםע .ניפנקולי*. *ץ .פןלקם-םעןסער־ גײס פיס גרויס ערפןלג ,פון װײםן סיניר*, *ין .עענםרןל״־מעןסער — .דעם םעוםער זינדל*. — די סעפסער נעזעלסןםם װיל *רןפנרענגען *ויף עםלענע גוססספילן די .װילנער סרופע״ *ון פײערן דעם יונילײ פון די ,װילנער* *ץ װורסע. נןך * נ״ם: *ין פרוגע זןל פען עפענען * נײעם ײדיסן םעןסער — דער *יניניוםןר — ח״ם סונדלער. ס׳*יז *וריקנעקוסען פון ריגע *. סוסנעינ, װעלנער *יז *ויפנעסרןסן *ין נען פןרס״דענע פיעםעס פים *ן *ויסערנעװײנלענו דערפןלנ• זײנע גוסםספילן הןנן נעדויערם יינער *װײ הדסים עײס. .די דןזיקע עײס — סרײנס דער .פריסןרגן״ — קןן נערעננם װערן ס*ר די נעלוננענססע ניס נןר *ץ דעם *ינסיקן סעזןן, נןר *ױך *ץ *נדערע סעזןנען זינס עם עקםיםםירם דער סונם-דירסער םעוסער״• פ*ר זײן ןפפןרן זײנען *ײננעןרדנס גע• װןרן נונקעםן, זײ-געזונס״ןװנםן פ*ר דעם קינססלער. ס׳זױז געסופן געװןרן ו נײער דרוםוסיסער *נסוסנל נר*ס םיס רודןלף ווסלוװסקי *ון קלורו םענזלןװיסס. *ץ דער םרופע נײען *ויך *רײן סלםה נוומןװ, יהודית פלום, י■ *ינװענסוזס *ון *נדערע. *ין רעפערםוור — *. הירסנ״נם — דער לענםער, ל• סןלססןי — קדײעער״םןנוסע, ר. לײװיקס — נונקרןם, װ• גןםעםסעלד — *רנסה, סמסון *ון דלילה סון סװען לפנגע, םניה דער סיל• ניקער — פץ סלום עלינם• דער סןרסרום פץ דער םרופע — קוליס, לונלץ, ססענםםןנןװ. דערװײ• ליקזנר בריד-אדרזם ־ ילוץ םירןװסקי 10, קלןרן סעגןןלןװיסע. אין יוריז װערס געעםנס ו ײדישע דר1כ*• סישע סםודיע אונסזנר דער ןנםירונג סין ײדיסן *רסיסם ױליום *דלזנר. אין װארשע איז געעסנס געװןרן די נילדער״ אויסשסעלונג םין באנקאנסן ײײשן פןלער אםרים םאנדעלבוים. ש. קוסנער און סייאניע װינםער סרעסן אינס אײף אץ לןדזער ײד־שן סעןםער. אץ נױײןרק זײגען םארגעקיםען עקזנפענעם בײם ײדישן *קסיןרן״יוניןן. ס׳זײנען ןננעגופען גע• װ*רן *לם סיםגלידער יוסף נולןװ# נעסי סירןנאףק ש*רל*ס ג*לדשםײן און ם*רםי נ*י*ץ. פיר װ*רסן םון ס*ײס שװןרק ב*שסע• סיקונג סון דער ידיעה, *ז עי םיס זײן סרוםע קומען אײף גאסטשפילן קײן סרילן. רעדאקםןר נחמן מייזיל לנבור דעם סזי*ריקן ױבילײ םון דער ״די• שער םןלקם״ביבליןסעק אין לעבעדןװע איז םןרגע• קימען * אימ5*ז*נסע םײערונג׳ אין װעלבער ס׳הןנן זיך ב*סײליקס ס*רשםײער סין םוישײדענע אינססי• םיניעם. מען ה*ס זיך געסײלס פיס ערינערינגען װענן דעם שװערן םארםירעריװעג פון די קולסור״סוער אין בעיקר װעגן דעם ענערגישן סוער ד. לעװץ• ס׳איז דערשינען דער נװײטער נוםער סון די ,״ײװן׳נלעםזני׳־' םים * רײכן פארשײדנורםיקן אינהנלס. ד״ר א. א. רןניק ה*ס דעם 4םן םערץ ןנגעהדינן א נײעם קדרם סון יעקניעס איבער ײדי• שער םןעזיע און דר*םע. די לעקניעס װערן גע• הןלסן יץ לעקניע״זאל פון דער ב*סס*ן ס*כליק לײברעדי• די לןנדןנער סןג״נײסונג ״די פ*סס״ (רע״ דאקסןר י. ש*י*ק) איז נוגעסרןסן נוגושסעלן ם*ר אירע לעזער ײדישע ניכער *ו זײער ביליקע פרײזן. ד*ם ערשםע בוך — רעםןרקם .אויסן םעדב-סר*נם קײן נײם•—איז סארשסרײט נעװןרן קרוב נו 1.000 עקז. ,די פ*סס״ ה*ס זיך נו דעם נװעק פארבונדן מיםן ק**ס. ^פיכער״. די ,ס*סס״״לײענער ה*נן *רײגגעשיקם דער נײסונג סיל דןנק״בריװ ם*ר דער פיכער״פרעמיע. די װארשעװער פרײנד פון ײװ* ה*בן *ײנ• גע*רדנם * ײװ*״*װנס, אויף װעלכן ס׳זענען געהאלסן געװןרן ם*לגנדיקע רעפעראסן: ד״ר ע. ריננעלבלום— פ*רב*ם םון דער פויל שער רעגירונג נו עםינרירן קײן ארץ״ישראל אין 18סן י״ה ן נ. םײדל — די קןלןניע אץ כערס*נער גובערניע יסה״נוהר/ גאשריבן דורך * פדױ םים 108 י*ר *וריק ן י. יאשונסקי — װעגן דער ײדישער ענניקל*םעדיע. — ל. קוהאן הןס איפערגעגעבן * באריכם װעגן דער סעסיקײם םון די װארשעװער ײװן״פרײנס. יין נױ״יןרק איז איפם *רויס םון דרוק * נײ ביך פון ל. שאםיר* — נױ״י*רקיש און *נדערע ז*כן. פ*רל*ג .*לײן״. אויםער דער דער״ *ײלוננ נױ״יןרקיש זײנען ארײן אײך םןלגנדיקע נןװעלן: פםה נםשך, נסיעה דורק מילכװעג, געגע• סענע םע^ ד*ך. ס׳איז געקיםען קײן װ*רשע םשה ליפשיץ, דער מחכר סון ״* מעשה םיס העדשעלע *םסר***לעד״. אין מןסקװער ,עםעס״ איז *סנעדרוקט *ן *רסיקל סון ש. *גלרסקי קעגן * רײ זןפלניכער און װערק, װ*ס זײנען לעגסנם דערשינען אין ר*םנ• ם*יכ*נד, אין װעלכע ,עס װערס אידעאליזירס די ם*רג*נגענהײט סון ,״בונד״ און עס װעדס ס*ידעקס זײן נ*צי*נ*ליסנױשער און קלײננירגערלעכער כ*• רןקסער״. ער רוסס נו ״םירן * קןפיאניע נװישן די ײדישע *רבעסער, נןקענען זײ פיםן קלײנביד• גערלעק סענשעװיסםישן און ק*נסר״דעװ*לי*י*נערן כןראקשעד פונם בונדיזס״. #םיר םוזן—ענדיקס עי זײן *רםיקל — םיס די *נסשײדנססע סיסלען * סוף מ*כן *ו די סרוװן *ו אידע*ליזירן דעם כונדיזם אין דער היססןייםער ליםעראסור״. ער *סלס אויך *זעלכע װערק, װןם זײנען *ײיסגעגעבן דורך *נגע• זעענע קןםוניססישע סירער אין דורך די מלוכהים**״ לאגן. ם׳קןן פאמת נישם װיםן הײנס, װער װעס מןיגן דן־־ס װעין קלײנבירגערלעך, נ**י*נ*ליססיש, ײדי• שיססיש ן *ז *לע זײנען ״נעכ**ט אץ דער מעשה ז״ ליטעראטור און ןקולטור אין *וז*מענה*נג מיסן ײבל פין דער ״װיל• נער סרו*ע- איז אץ ײװ* (װילנע) זונסןג דעם 8סן פערץ פןרגעקיפחנן דער פײערלעכעד *קס סין יינערגעבן דורך דער דירעק*יע סין דער *וױלנער סרוםע״ איר *רכיװ אין דעם סענטער״םוזײ אויסן נןמען *ון אסתי־״רתל ק*מינסקי. אץ סעיסער״םוזײ ה*ם זיך ס*רז*םלם די ,״וױלנער סרוסע״ אץ איר ג*נ*ן פ*שס*נד, די מיסגלידער פון ױבל״קןמיסעס םיס ד״ר יעקב װיגןדסקי בראש, די ס*רװ*לסונג סון דער געזעלש*פם ,כרײנד *ין ײװ* אין װילנע״, די םיסא־־כעשער פון אינססיסוס, וױ אויך * רײ *ײגגעלןדענע *עיזןנען. דעי סײערלעכער *קס ה*ס זיך געעסנס פים די רעדעס סון ז. רײזען, ד״ר ם• װײנרײך, י. סשערניכןװ, ר״ר *. ש*ב*ד. רירנד איז געװען די רעדע פון *נפירער סון .װילגער סרוסע״ ם. מזאה. די *לבןמען פון דער ״װילנער טרויע״ זײבען שײן, םיפטעמיסיש *רזאםענגעשטעלס דורך מ. םזאה. *זוי *דום איז דער סעאסער״םוזײ בײ ײװ* כ*• רײכערס געװןרן ם*ס נײע װיכסיק עס*סערי*לן. *ום זעכ*נטן י*ר*ײס םון י. ל. *רץ *רדנס איץ דער ױ*רשעװער ײדישער *ען״קלוב זינסןג דעס 5טן **ריל * *רץ״ןװנט, װ*ס װעס כ*שסײן סון דרײ םײלן: דעפער*סן איבער *רצעם ש*סן, זכרונות און ב*געגענישן מיס ■ר*ן, * קןננערס• *פםײלונג—רע*ים**יעס פון *ר*עס װערק. ס״זײנען *ײנגעל*דן געװןרן *בסײל *י נעםען אץ *װנס: אהרן *ײם1ין, כ. קירלינסקי, ד״ר י. שי*ער, פ. װײכערם, נ. םײױל, ד״ר ג. לעװין, נ. *ריליגקי, א. ק*ג*נ*װסקי, און די *יסיססן םרים שיק און א. סיספערנ. דוד בערגעלםןן סרעס אי*ס אויף אין לעס״ ל*נד אין רע*יס**יע״*װנסן סון זײנע אײגענע װערק. *ר*גי*ס: משה גרײײים (םון בוך ,״שסירעמ• סעג״^ כירגער װ*לי *רענער (סון פיך ,װעלם אוים װעלס *יץ״), נ*סע *יןססןק (*ון נוך ,װעלס א*יס ײעלס *ײן״), הערשל ליגנער, *רים בעל״םלאכישן סיש, *עטריק דער לסדן (םון נײעם ר*ם*ן ,אײפן סיןקס״). ש. ניגער ס*רס *דויס פים זײן בי־ודער דניאל סשארני קײן קןװנע, װאו ער װעט ה*לסן * דײ רעסעריסן אויף ליסערארישע און געזעלשוסס• לעכע סעםעס• םון קןװנע װעס גיגער פ*רן קײן ריגע, פין דןייס קײן װילנע. אץ בערלין איז סןי• געקיםען לכבוד ש. ניגער * פאנקעס, אין װעלכן ס׳הןפן *נסײל גענוםען די שייססשםעלער אץ סיער םון *ערלין. די לװיה סינס פןרשםןדכענעס שריפסשסע• לער פ. פ. ד*לי*קי אץ שיקאג* איז םןרגעקיסען פױס גרויס ■*ר*ד. עסלעכע סייזנס םענםשן ה*פן איס נ*גלײס *ו זײן אײפיקער רו. אץ *יז*מעגה*נג כדסן *עניןריקן יובל סץ דעם ס*רב*נד פון די ײדישע ק***. געזעלש*ססן אין ■זילן דערשײגס דער **ריל״נומער סון דער *ק**£. נאװעגונג״ אץ * סןסעלער **ל זײסן, װ*ס איז כעיקר געװידםעם דער געשיכסע סדן סארכאגד איי זײנע *קטועלע *רןכלעפען. אין נײ״יןרקער *אייסקים״ איז *•געדרוקם * רײ נןסיגן און *רסיקלק װעגן ם*ני לײג און וײן ש*פן אין *יז*םענה*נג מים זײן מיעײקן יובילײ םון זײן ש*סן.