Literarishe bleter · 1931-03-13 · 11 (13.3.1931) · p. Seite 214

ל׳יטעיאײשע בלעםןןר ני£ 11 י358) ךיט 214 ־׳יו 13] חאך ||אר טעאטער אץ קונםט װןרנונגקנע װןך *יז םזרגעקוסען *ין װילנע ן זינונג סינם *רעזידיום םון קןםיםעס נו םײערן דעפ צז־יןדיקן ױנילײ םון דעד ,װילנעד םרוםע*. עם *•ז םעםםנעםם.לם נעװןרן דער נעםסענד םון דעם נר״םן געזעלםוםם־עםן יונל - קןםיםעם, *ץ װעלנן עם גײען *ריץ םעיםםײער ם־ן די ןנגע■ זעענםםע ײדיםע געזעלםעפסלעםע *ינסםיםועיעם םון װילנע *ון פון גענען ל*נד• עס *־ז *ויסנע*רנ;ם געזןרן די *רןגרעם ם־ן די םייערונגען, װעלנע חןנן זיך עןדןרסם ןנװײנן *ין װילנע םןײקן םנת• עינינם פים ■ םײערלעכע ו־עונג פון דעם יונל• קןםיסעם. *ריף וינםןנ דעם וםן ח. ח. *ױ נוססימם נע• װןרן דער םײערלענער וקם םון *ינערנענן דעם *רניװ םון דער װילנער םרו*ע *ץ דעם םעוסער• םוזײ *״נ םון *םתר-רחל קוםינםקי נ״ם יידיסן װיםגסוםםלעק *־נסםיםוס. מןנסןג זןל *ין די ײדיסע סולן ו סםעניעלע סעח ןנגעגענן העין *ויף *ויסנוקלעין די תלפייים װעגן די סורוינססן םון דער װ־לנעי סרו*ע פור דעד ״דיסעד קולםור. דינםסןג דעם סזםן םערץ װערם נעגענן די םײערלענע יונילײ םןרסםעלוננ ם־ן דער ,װילנער םדווע*, *ײף װעלכער פןרסטײער םון דעם יונ־לײ־קןסיסעס װעלן ויויססרעסן םים גוגריסונגען• דןנעיססןג — ■ נונקעס לננוד דער .װילנער םרו*ע'. סנת — *רעמיערע סץ דוד נער• נעלסןנס דרנםע .רי נױיםםיל*. ס׳*יז םןרנעקוםען די יערלענע *גרזופלונג *ין די םיסגלידער סון ועי װורסעװער םעןםעי• נעזעלסגםם. נןנן *ויסחערן דעם נורינס *יז םןרגעקיםען * לענגערע דיסקוסיע *ון ס׳*יז *וים• נעקלינן געװןרן * נײ *•רװןלםונג *ון ר*ס, *ץ װעלנע ם׳נ״ען *רײן די ןנגעזעענםסע קילסװ־םוער *ון װנרסע. ס׳װערם 25 יןד זינם מ-ס* םיסזןן *יז *ויםגעסרןסן *ין װןרסע *ין ״דיסן םענסער. *ײ• נ־קע םרײנו סון *רםיסס *רדענען *ײן לננוד *ים *ן ןװנס• ,סןלקס-סעוטער׳ *ין װורסע חןם נעסײעים דעם יונילײ םון דער 100 סער םןרססעלוננ ,*ויון װעג קײן נועגןס.*ײרעס•. *ינס װעים *ויסגעםירס ,זון װײסן סיניר• (רעזס• י. גןזסיק). קלןר■ יןנג סרעס *־ננינן *ויף *ץ לןנדן• נער ײדיסן •*יויליןףםענםער. וננו יוקונןװיםס הןס םןרלןזס *ױלן נןן דעס נרױסן ע־סןלג, װןס זי הןס נעוזוס. זי םרעם *ויף *ינניק *ין ריגע. יונוס סירקןװ הןם נוקוםען דןס *ויססליס• לענע רענם *ויםנופירן *ױף יעי ײדיסעד נינע ד• גןקננשע *יעסע סון מןרנעלױס סיסער ,וען יןר *ון *ײן סעקינוע*. די *יעסע װעס *ץ דער *ינערזענונג םץ י. םורקןװ קירנלעך *־יסגעסירט װערן. *ין ורײ סםעס *ין גןליניע גוססרןלירס *ינם די דוד חערמון-סרו*ע פים י. קוםען *ון רינה קענ־ג *ץ דער סויץ. ס׳װעים *־יונזסירס די ,רוסע• וון ל. *ונײניוס (יעזסי יוי הערםנן). רעד*קס$ר נחמץ מײזיל װ. לו*קי*געדסןלרי הןס ם8רכר*כם אין תילנע מי דער גאסס מון ■*ן-קלוב. קר איז •רויס״ געסרןסן אײף ן גרויסער *?•*קןדעסיע, נעה*לסן * רעסזנרןס מעגן בעל״םחשבות. יי מילנקר ליסע• ר*רישע גלשסתה הןס *ײנגעןןרדנס לכבור אים ן חכרישן שסועם, אדיף װעלכן ס׳זײגען גןהןנדלס געװארן * רײ *קסועלע ליסערןץרישע •רןבלעמען. אין קוםענדיקן ־גיםער ,ליס. בלעסער״ מעלן קומען ,*•ען-נײם״/ ידיעית פון ײדישן •ען״קלוב — גןשיבן, רעזןץלוע עס/ ידיעית פון דער ײדישער פען״ בןתעגינג. — די ״יען״נײס״ מערן *ונויפגעשסעלס רורכן װןרשעװער ײדישן יען״קלינ. א*ן פןרלונ שלםה גאלרסארב דערשײנס כקרוב דןס ב*'יםם״געװ$רענע בוך פין דער שריפסשסעלערין אדריאן ס#ם*ס א״ג ,קןסערי־נע װערם * זעלנער״, איבערגעזענס פון דײםש דירך ש. י. ז*רןסנ. ס׳איז סגרענדיקס אין ואץ און דערשײגס אינניכן אין פ*רלאב *סאםאר״ דער דריסער ב*גד פון ד״ר ישי*ל *יגבערגם ,געשיכםע פון דער ליםע״ ראשור בײ ײדן״. אין דעסזעלבן סארל*נ זעבם ויך נחים ביבבינרערס ,געשיבסע סון דער ײיישער *רבעסער״ב*װעגינג״. עס תערם בוגעגרײם בים ז*ץ דער םערםער באנד סון ביגבערגס געשיכסע. אין ניו״יארק גרײם םען זיך בו סײערן דעם 25יי#ריקן ױבילײ פון בי־ואוססן ײדישן דיכםער ס*ני לײב. ס־איז *דבאניזירס געװארן א יובילײ״ קאסיכעס, אין װעלכן ס׳גײען ארײן א רײ שריסס״ שסעלער מים ד״ר ח. זשיסלאװסקי* אכ. ק*ה*ן א״א. דעס 22סן מערץ קיםס סאר א גדויסע ױבידײ״פײע״ רונג אין נױ״יארק. ןןן אין פ*רלאג *נוחות״ װערס געזעכס דאס נאקאנסע בוך סון רוסישן שרײבער מאלאשקין ״יי לכנה םי־ן דער רעכסער זײס״, ײדיש ש• שײנבעייג. אין דעםזבלנן פארל*ג דערשײנס אינגיק אגרעסערע דערבײלינג סין ם. בוישסין — .אויף די חורבוח סון פלויגע״. עס װערס אויך געזעבס א נוך סון נעגער״לעבן סון סראגבויזישן ראמאגיסס פאל רעבו א״נ ,״די ליבע סץ א געגער״. דער באקאנסער סילאלאנ און געלערגסער מתתיהו פיזעס ארבעס איבס אייף א גרויס װערק, װאס איו אויסבערעכנס אויף עכלעכע בענד: אן ,עגביקלא״ פעדיע סון דער ײדישער רעליגיע״געשיכסע״. עסלעכע קבסישלען פין יעס װערק זי׳־נען ס*רעפנסלעכס גע״ װארן אץ רער #סאגאסשריפס פיר געש כסע איגד װיסענשאפס דעם ױדענס־פס״ אין ברעסלוי• ס״דרוקם זיך און עס דעיישײנס איגגיכן אין װארשע א ביך סין א. אלםי-״ליסער*רישע נסיעות/ א. אלפ־ גרײס <ו ו נ*נד עסיזאדן און דערבײלונגק ,ע־זישן חלוס און װאר״. די עסיזאדן זײנען פון די קיניזני״יירן אין װארשע. =' ס׳איז דערשינען דאס דריםע העסס סין דער ײדיש״■ ילישער בײסשריסם אינםער דער רעײקעיע סץ ד״ר ז. עלעננערג. איעיק סאננער דאס בוגעגרײס א נאנד נײע באלאדעס ״לזוכס;רן אין װינס״, דאס ביך װעס דערשײנען אין קלעעקץ״אארלזג. 5 דער הונפװערקער״סאיאײן *ידיחרוביס״ הןס אריפגענייס אין ססאגיסלוװ אין דעס אײגעבעס ואל א נינע אין איבערגעגעבן זלסן שװאיק אגבוסירן סי• דער ״ײדישער סאלקס״כינע״ אין ססןגיסלאװ• ליטעראטור אוך קולטור אין װילבע א״ז געשסארבן ד״ר חײם קריס״ נאסעלסקי אין עלםער ס־ן 49 יאר. *וריק פיס 3 יא• האס ער פארעסנםלעכס א בוך עראינעדדנגען .דאס איבערגעלעננחנ״-בלום־קע בלעסלעך, געשיכסע םון אוקראינע״. אין ברך קיםען ארײן ק?י*סלען װעגן די הײמלאזע םון פוילן אין אוקראיגע, עישםע פאגראס״־דאלקנס, אנק־נמן פון רי דײםשן, פעסלױרעס מקיסר,, די סדרה דעניקין, די םםשלה סין םאכנא אאז״װ. ער איז געװען א סיסגליד סץ ײדישן ליסע״ ראסן״פאראײן אין װילנע און איו גע־רען זײער נעוכס אין די געזעלש*סםלעכע קרײזן אין װילנע. פראפ׳ י. ס־״סיס, דעײ היסםאריקער, דער פיס״ גליד סדן רער װײסרוסישעד סלרכה״ןקןדעסיע, דער מתבר סץ * רײ געשיכסלעכע ארנעסן, װעלכער איז, אגב, לעבסנם זײער ש*רף ארײכגבסראסן קעגן דעם ײדישן ודיסנשאפשלעכן אינססיסיס אין װילנע, איו אויכגעשלאםן געײ>ח סץ דעי־ קאםלניססישער ■#רסײ *ייס .איםם יןדריכסבארער ג*ביאנ#ל*א£ארסוניסס״. פיסס׳ סאסיס װערס באשולדיקם אין ם^לבגדיקע תטאיב: .אידעאליזירוננ סין ״בונר״ אין זײבע לעקי *יעס אין שײיםם^ אנהוןלסן סרײנדלעכע בונױנגען סיסן ײװ״א, לײבן ײײשיבירזשוןזע היססאריקער און אײנלאדן זײ בי מיסארכעס, ם*רם״דיקן די װ־יס״ רוסישע סאביאל״דעםאקי־אסן. סי־נס׳ סאסיס האס קאנססױיייס א סע*ריע, אז דאם ײרישע פאלק האס ג־שס *זן קלוסן״סאדטײל־נג װי אנדערע סעלקער אין האס איננארירס זײ לערע פון לענין און םסאלץ״. סאר זײן *ייססלום סון דער סארסײ האס סראפ׳ סאסיס באקוםען א שארזע װארנינג, ער זאל ענדעין די סאלשע פאליסישע און עקאנאסישע ריכסליניעס סין וײנע לעקביעם. װי ששײס דארס געשריבן: ״על דאססת אססוך״ — דע־־סןד דאס דו האסס יענעם דערםרונקען, דער״ נרינקש םען דיךז ס׳איז אקא שס דערש־נען אין ני־ײארק דער ערשססר ב*נד #לעקסיקאן סין ײדישן סעאסע<*״,— געזאמלס *וו רעדןקס־רם סון זלמן זילבערנװײג, בײ דער נאענסססער םיסארבעם סון יעקב םעססעל. *רויסגענעפן אונסער דעי־ השגחה םון דער ײדישזזר אקסיאין ״ ױגיע אין אםעריקע. אץ ערשםן בונד קיםען ארײן ביאגראסיעם םדז ײדישע איסיססן, דראסןסורגן, קייסיקער, מאלער אויף רי אותױח א-ח. װעגן די װיכסיקסםע ארשיססן און דראסא״ סורגן זײנען געגעכן אייססירליכע, אויסשעסנדיקע יײעית, בילדער, װי אויך א רײכע בינליאגראסיע. דער באגד איו רײך ארויסגעגעבן, אויף גיסן סוסיר, סיס סיל בילדער. דעם ײדישן סעוסעײ, דעס ײדישן לײענער איז *וגעסראגן געװןדן א אינסער,סא:סע װערק. אן אויספירלעכע אסהאנדלונג העם קוסען. דער באקאגסעד שרי.זסשסעלעײ יעקב כאסא״ שונסקי סון בוענאס״אײרעס האם אין בע־לץ ס*ר א קיײז ריסגלירער אץ סרײבר סון ײװא געהולםן * רעסעראס װעגן יעם ײדישן געזעלשאסםלעכן און קולסורן לעבן אין איי־גענסינע. ער ה^ם זיך גבנוי אסגעשסעלס אויף די ליסערןרישע דערשײנינגען אין ארגענ ינע. אין ניאליסטאק איז געגרינדעס געװארן א ײדי״ שע קולםור־געזעלשאסס. ס׳איז אויסנעקליבן געמארן אן ארגאביזיר״קאפיםעם סון עסלעכע סעיזןן. ס׳איז אנגעסערקס א סל*ן סון *רבעס.