Literarishe bleter · 1931-02-13 · 7 (13.2.1931) · p. Seite 123

זײט 123 מירט ,־ײן םלאכנהיזטט ל׳״כט-נעצייכנטע שילועטן םון :נד״ קנ־ענ־״קע פרױען ,־עכטש און לינקט םון אםאלמע. ־טשעטער דא־.ט ער או־פ׳ צושטעלן דענקמאלן שױן ריטן;אנצן מענטשלעכן כעשטארט, קאר- פאזיצ־אנעל או־טי.עשםדאכענער און םרייער א־ן דער םא־ש, אכע־ ע־ טאר זיך נאך אלץ נישט דא־ו־ױן מ־ט יךן םרצוף-םנ־פ. ראך קלינט דך דא אטטזשענא אויף בל־המ־נ־ אוםנ־ט און ניט זיך טו־זנט עצות. עט קומט שוין ב~ א־ט אװ• אויט, אז דער ש־צנריקעד מלאך או־םן דענקמאל האלט ראט םנים םא־שטעלט מיט א־־נע ם־ן ז״נע פלינר, אדער די שלוכצנד־קע, ל״נענ־־קע, צ־ש שט״ן ז־ך טול־ענדיקע, דעט שטיין באפאלנדיקע קעדםע־ט באהאלטן ד־ פנ־מער א־ן די הענט. םיט רי קנאםטטע, ם־ניםאלטטע מיטלען םא־שט״ט ער לע- בעדיק צו מאכן ױ שט״נעד, און מען *.לויבט דא־ט צו ם־לן דאפ אדורכצוקן, אויפצאםלען און א דורכנענומענק״ט ם־ן שטאד קע אפעקטן, מען כלו־בט דארט צװ זען דאט ציטעק אין װיברק פון ל־בט און שאטן, מען;לויבט דארט צו הערן װ־ עט שלאכט דעד פולב םון לעבן. דע־ב״ זובט ער אויך צו װירקן מיט דעד אר- כ־טעקטוד פונט דענקמאי1 און עד באמ־ט זיץ ו.וט או־שצינוצן א־ן עטטעט־שעד הינז־בט די איהנשאםטן םונט מאטעד־אל. ז״ן דערפא־1; א־ז אויף אזו־ םיל שױן או־שו.עװאקטן, אז סען באכעכנט ־עצט פלאכ־אטאק, װאט מאבן א־פ נאך און שטעלן צו םאלט־ם־קאטן םון ז״נע װערק. דאס;יט א־פ אלע שיאנפן צי װערן נאך דע,־םאל־.ר״בער, װא־עפ דער אנשו־לעבעד םאתל״ך צװ־שן פארטאטשע, דעפ יעפעק;עשמאק באל״ריקנרקע נאכמאבע־י• און די װערק פון אקינפטלער א־בערצ־״ן באלד או־פן אדט, װאפ פיא־ז;וט און װאפ פיא־ו ש־־ן. בבלל א־ז סונדעטטװעכן שטאדק נ״טיק אכריפע פדאפאכאנדע לסובת דער עטטעט־שעד קולטור אויםן ב־ת-עולם. װ־ שװער א־ז דא־ט צו פארטרא־.ן דאפ שטענרקע שאבלאנ- מעסיקע קאם־רן פון נאבאנאנד ר זעלב־קע פט־ללאזע קונפט־^אוע, כעדאנקלאזע בעל-מלאכהשע טומבעס, פא־קאפאנן און קאטטנרק־ע מצכות, מ־ט װעלכע במעט דאפ;אנצע ב־ת-עולפ א־ז פול. אויף װ״טער האפט אפטזשענא צו א־כאניז־רן ז״ן טעט־ק״ט מיט מער פארנעם און;רנטלעכק״ט. ער האט זיך לעצטנפ םא־ב־נדן מ־טן מאלעד װ. װ״נטרויב, װאפ האט אנאמען אלפ אויפכעצ״כנטער דעקאראטאר, און מיט םארא״נ־קטע בוחות נעמען ז״ ז־ך אונטער א־ן דעד רענקמאל-קונםט סיפטעמאט־ש און םלאנמעפ־ק פארםלאנצן. אנטװיקלען, װי או־ך פ־אקט־ש צ־ ה־לף צו קומען ר בא־ער• פענ־שן םון דער עפטעט־שער קולטור. דוילנער פארלאג פון ני. קלעצקין עס װערט געדרוקט און די טעג דערשײנט: נ ח מ ן בל י י ז י ל ך ץ (לעבן און שאפן) ערשטער באנד אינהאלט : *ו״נסיד זםסןםסם; עישםע ליוןױ *ין ״וימ; רעניעיםע לױעד *ון ■*עמעס (יןי־ן 1875—8י18)ן עיב ,מ*ניסױ; ■יעעס ע-שסע קייסיקער; װ*ײ*נטך סון .מ*נים-; ערםסע יןרך איך װ*ישע; *ין וער סס*טיססישער עקםזזי־עיע! ״יך וער גסינע; וי ײוישע נינל־*טעק; ■רץ *ץ וינעזןן; •רץ *ון שלום-עלינם; •רץ *ון םריטסטן; םיוקײט *יז •*ר*ײנז*סק-ט (י*רן 1892—1894). צום בוך זענען גוגעגעבן 12 בילדער :: אױף באזונדערע זײטלעך :: *ײעס: קאאפ. ״ב ינעוי, װארשע, נאלעװקי *2 ליטערארישע בלעםער נו־םי 7 (54ס ״י :דרלעך, ר מ־נדפטע אנונ־.. אנטש״דנרק ז״נען א־ן רעם באל נישש אזױ ר האדבע רעל״״יעזע םא־שרםטן, װי דאפ םולשטענרקע פעלן ״ץ אװעלכער סיאיז פא־שטענדעניש םאר םלאבט־שער רן־נםט-װערטן ב״פ ״ד־שן עולם א־ן װאדשע, א־ן דאפ נישט בלױז צװישן יי פראפ- כאקעס, נא״ אר־לו צ״ישן ר העכפט םאדטכעשרטענע און געביל- ־עמע םענטשן. ר ״דישע קונפט דא־ף עדשט א״ננעמען דאפ ״אדשעװעד ב־ת- ע־לפ. דעם ״ױשץ ק־נםטלעד שט״ט נאך ־א פאר זיך או־פצ־- קעמםן אין שװערן קאמף ז״נע םאויצ־עפ. זאכן, זאס אכעװ״נלעבער בעל-מלאבה האט נעקאנט פועלן ע־;עבן ז״ דעפ ײרשן פרופען פדז< םון פוף;־בעצנטן יארד,־נ־עדט, און װ־ מען דא־ף םשעד ז״ן, אן שוט װידערשטאנד, םוז א״ױשער ק־נפטלער צװל־ב ז״ ע,־שט ס־ק לאנכר־ערנרקע מלו׳מות קענן ״־ן אינפ װעלטלעבן פארטכעשרטענעפ װאדשע םונם ס2פטן ־אד- שנדעדט ־ אזא םין קאמף םאר דעד פלאפט־שער קונפט;דיםן ״רשן :־ת-עולפ םון גענשע כאפ דא א־ן װארשע ם־רט שו־ן ז־נט ־אדן ־עד עדנפטעד און םא־ד־נפטפזלער סקולםטאר אברד,פ אפטזש־נכא. ר פאנאטיז־װטע אפ־.עשטאנענע םרמק״ט האט נ־שט או־ם-;עהערט ז־ך אקט־װ א־פ אנטקענן צו שטעלן און או־ף טױמ און צװ־ננען צו גאנץ עםפ־נדלעבע קאמםראמ־פן. םיהאט;עטדאםן, אז עד האט נישט א״נמאל םיט ז״נע א״כענע הענט;עמוזט צ־עשטעדן ״; א״כן װעדק, וױ אשטייגער, ב״ א״נע םון רנע םיכוװן אראם־ -,אקן דאפ סנים, ב״ אצװ״טעד אםפ״לן ט״לן פון ר;לידער אדעד ס״אטש־ק מאכן ר רונרגכ םון ר ש״נע לעבערקע םא״םען. ז״ :לע;ן שטודמען ז״נע װערק נישט ערכעד װי ר איקאנאקלאבטן אין ־עפ אמאל־קן ב־זאנץ ר װערק םון ר ביזאנטישע קינםטלע,־. נאך םד־עד פאד אסטזשעכאן האבן אין םא־שיידענע צי־טן צװ״ ױנ;ע ״ױשע סקולםטאדן, דער זי,ישטער הענרך קונא, א :־פל שםעטער שמעון ק,יאטקא, :עמאבט םתװן אוי־־ אט דעפ;עביט (פאדאן אויםן;ענשער ב־ת-עלמץ עטלעכע מצב־ת ז״ער אדבעס, ר תאבן אבער נישט רזיק־רט זיך אםציװענק פון יע״ כ־אדציע און דורכברעבן אנ״עט װעי״ אפטזשעכא האט ־א ױזיקי,־ט. און םון ־אר צי יאד װערן רדך ר נ״-צו;עקוםענע דענקמאלן םון ז״ן האנט אלץ מער אנ- ־עעװױקער ױ סימנים פון אן אנטש״דנדיקער ענתתנ; אינם נאנצן :א־אקטער םונם הין ״דישן ב־ת-החייפ. אלי־ן אמענטש פון אםראלןט־שעד א־ניצ־אטדו און מיט דעד ־א־טנעק־קער ענעתיע פון א ם־אנער;״ט אפטזשעכא לאננזאפ אבעד ״בעד פון דערםאל־. צו דעדםאלי״ װי אן אמתער רעםארמאטאר ה־ט ע־ זיך צװ מאבן ,־עװאלוציעפ. ת אידעען םון ז״נע דענקמאלן םירט ע־ תרך ז״עד םארזיכטיק. װען ער קאמפאנירט מיט דער הילף פון אנעשטאלם דעפ מאטיװ םון םא״צװ״םלונ;, דעט מאטיװ םון טרו־ער, ״עפ מאטיװ ט,־״פטלאזיק״ט, רעתצירט עד דעפ אױסדתק ביז צו ־ע־ ־1־ג־ע פון א קעדםער-באװעכונ;, אבו״., אװענתנג, אקנ״טש, ־־•פ װאפ ער ד״ט-אן ת אל־.עמ״נע קאנט־ק ס־נפ;עשטאלט, און ־־ קעיפער-פאדמען װעק צופ;רעפטן טי־ל מאפקירט, םארבארכן, ־• את־נכענדאבן אינפ דענקמאל. ער בא״וגנט ז־ך מ־טן אלנעמ״נעפ •■:״נדתק. א־ן א״נעם םון ז״נע ערשטע דענקמאלן;עליננט אים תרך -יכ־״עבע שטרבן פון אםאנטאפט־שן מאטיװ מיט ת בלוידע ל־- ׳״נפ אדו־סצובדענכען אן ענלעכק״מ, װאם גיט םארן או״ ר א־לו- ־־;• פי־ן קע־.נז״טיקע קד.ן אנאנד זיך בוקנרקע :עשטאלטן. װידער ׳ז:עלוננענעפ אויסטו װ״זט אונז דאן אםראכמענט פון ז״נם א ־ענהמאל. אדעקאראטיװע קאמפאזיצ״ע, אין װעלבער עם װעק טראק-