Literarishe bleter · 1931-01-23 · 4 (23.1.1931) · p. [Seite]

$נטער יארגאנג פרײז 60 גר. 23 יאנואר 1931 ידלדיז א־קוסמדירטע דססהאו 7ג!ביגיה^ װאעשריפמ פאו ־יפלעדאפיוך טעאמעדאוןקונםט פאריקאג כ.7קעעיןין,ױארשע נ ר ש ו ן פ ל ו ד ע ר מ א כ ע י / װ י ל נ ע א פארגעםענע צ ו ו א ה וצום גייגטן יארצײט פון װלאױמיו מעדעםו "-זא^ו יכד, צ,, אז;עז״"גע־, ק"א״ רעבנג, ***** .ו -1 -1. 1-^< װעדן דעי מעגלעכרךמ אן דער ה*רף פ-ן דער מל: עםעס גרױסעס, עסעפ עײנד, עפע־ היסטארײט״גאד״:: אריין א־ן א קלאמ םון אונזערע שרלן, עפ;מ די א־ד ארױ: א־ן א־,, די איינ: אבאנ״טער, א געזונטער: די נאנצע שור* ר׳עבט, רער דער לערער זובט און שטרעבט, ־טאפט, מ־ען קעמםט מנ־עור״, די זאך ג״ט פאררערטט... א־ך ב־ן ניט רךן מענט־ט, וואט װערט :ד־נג :תםעל, איך םוז זיך מודד, ז״ן: א־ך ב־ן א־ו־ט פון רער שרל אן וזעדטער. מען האט דעם א״נר־וק םון אן אמתן נט; ־ו־ ־טטארק דאב א־ך מקנא :ערען אט ד־ ץנגלעך און מ״דלעך, ו־אט האבי כעהאט די זב־ה צז לעדנען ז־ך א־ן ־ער דאז־קעד ־טולי׳. םול מ־ה ל־בע און א־בע־עבנק־יט צו ־ער ־טול, םלענט ז־ך מעדעט ניט אםזאגן םון דער ׳טרארצער טןט־טענלעבער א־בעט לטוב־ דעד שול, םלעגט אל־־ן אז־םזזבן א םאט־קן לאקאר םאר א־ר. א־ב האט א־נטע,־עשי,״ט יעדער םרט, ־עטר־רער קל״נ־ק״ט, און דעריבער האט ער זיך באצויגן מים דעד גרעםטער אנערקענונג םאר דעד ם־אקט״נרגר ארבעט פון דער יטול. װי וױיט איז מעדעס גערען םון די םאדט״-ל״ט, רעלכע בא־ מו־אבטן די יידישע שול בלויז וױ אמיטל צו אװ״טן אבסטראקטן ציל, םון די םאל־ט־קער, רעלכע באנוגענען ז־ך דערס־ט, ראס מען שטעלט אדו־ש ד־ םאדערו:־., אז די מלובה זאל או־םהאלטן די ״ר״טע שולן,-אבער םאר דעס עצם םאקט םון ד־ עקס־טמ־דנד־קע און בלוטנדיקע יטולן רייזן ז״ אדד־ס אזױ-ר״ניק םאר־טטענדענ־יט. רי ר״כ א־ז ער נערען םון די קורצזיבנדקע חבװט, רעלבע טענד,;, אז םיד האבן בבלל אננעבױט צו ם־ל יטולן און מען קען ז״ דעריבער איצט נימ אױסהאלטן, — אז בבלל צאצקעט מען ז־ך מ־סן רארט ״שולװעזן״ און אז ״מ־ר האבן שולן, דא־ף טען ,־״דן רענן שולן, אבער נ־ט װענן א שול-רע-ע-עזן;״ םאד אט דעש מ־ן טוע,־ט זעט מעדעם :ער־ם או־ס ר־ אנעראל- ד־קער םאנטאז־א־, װי אםוראר־קער אוטאם־סט. ר״ל ער בלענט דך שטענדיק באקלאנן, אז אוכוער שולװעק א־ז צו קל״ן. א־ן דע- צעמגער גױזזטן יאר, מיט צר״ הדשים שםעטער נאך אונזער ערשטער .1 שז־ן םאריאםן נ״ן ־אר, ז־נט מיד האבן םא־לא״ן א״נעס פו• ל״במ-טורעמם פון דער םארערנעד ״ר־שער קולטוד-בארעגוננ, - רלאד־מ־ר מעדעם. אײף ק״ן נענ־ט ם־לט ־יך נ־ט אזו־ שר*ד נאך ב־ו הײנט־קן טאנ די גתיםע אבידד״ רי אויםן :עניט נ׳ון אונזער ם־ל-או־םנע-;עפרוװמער שול-בארענוננ, װעלבע לעבט א־צט א־בער א־ן .זו־לן די םי־נלעכסםע מאםענטן םאד דעד :אנצער צ״ט םון א־ד עקס־סטענץ. סיאיז שװער צו נעםינען צװישן אונזע,״ע;עזעלשאםטלענע טוער נאך אזא ה״םן, בעטד״ען םר״נד פון דעד ״דישער שול, וױ דאם איז געװען װל. מעדעס. עס איז נימ ק״ן צוםעליק״ט, זואס ז״נע לעצטע יאדן האט ערזיך במעט איננאנצן אפגענעבן דעד שול-ארבעט; ז״ן :עזעלשאםפלעכער אידעאל איז ,הםיד נעיוען עננ פארבונדן סיטן טרױב װעגן א נ״עס מענטשן, ער ד.אט זיך מוראדיק נעשראקן םא־ ־עד אויםנעװאבטער חיה... ער האט ק״נמאל ניט נעתנםעט די אדבעטעד, מיט בעס און צארן םלענט ער שר״בן קעגן קולטז,־לאזן פארראלטן זיך םון אטייל װארשעװער איבעטער אין עפנטלעבע אנשטאלטן, רי, למשל, אין טעאטער אדער אויף אקאנצעיהט אין ״םילהארטאנ־ע״. װאס קימט ארויס סון םראםעםיאנעלער און םאליטישער א־בעט,- םלעכם זיך אפט באקיא־־ן מעדעם, - או םיא־ז נ־טא נאך ־עד :״ער, רער ־נזענערער מענטש,• - א־ן ז״נע אוינן האבן זיך :עװענרט צו דער נ״ער שול, װאו מען דארף אים. דעם נ״עט מענט־ק, או־סתארעװען, דערציען. מעדעם איז :עװען איבערצ״גט, אז דאט :״ע קולסור-לעבן םון די ״ױשע מאםן װעס זיך אויםשמ־דן:אר אין דער ״ױשער שםראך, אז אן דעס יסוד קען ק״ן ױיד ניט ז״ן װענן שאםן אן א״נענע ק־למדד,- און ער רערמ דער מײסטער םון אן א־״נארטיקן, :עשליפענעס ״דישן סטיל. ער האט ױך מ־םן כאנק ברען אר״ננעװא־םן אין רער י־ישער שדל-ארבעט, און װען די נ״ע ״דישע שול האט אנכעד״־יבן צו גענן א־רע ערשטע םױכם, איז ער געװארן איר ב?כ״סטע,־טעד פאתױלד און באזיעער. אט איז דין התלהנותױקער הימן םאר דער מאדערנער ״דישער שול: ״אוינ איר האט סםקיה װענן ד• ״ױשע קולטור-מעכלעכק״טן,