Literarishe bleter · 1931-01-16 · 3 (16.1.1931) · p. Seite 53

ײ£ 53 ליטערארישע בלעטער נומ. 3 (350) פון וואל עו וואל טעאטער און קונסט א־ן ײרישן רעהיעזענםזןנץיסעאסער <*נ9*וןי ש*י״), ■־-#טןקסאריאס שון רעי ײדישעי טעאםער״ בעזןלשמ^ס אין װןןרשע, קימם סןר די סעג רי ם־יערלעכע סרעמיערזג ם*ן ,בעני קעניג״, סיעסע אין 3 אקסן לײס א. נןןבעל* באארבעס סאר דעײ גינע ד. *רך ב. קןןזאסקעװיסש, אינסזעניזירונג אין ײדיש- מנחס רובין. ס׳נעםען אנםײל ד. בלומענםעלר, ה. גןןסליב, ה. גארבאזש, רחל ה$לז?ר, קלאיא םעג*• לןװיסש, ר. שושנה, ח. בוזגסן, ם. גארב*זש, אינ• װעגטאזש, ד. לעדערממן, עסשטײן, סאזנאנסקי, ש״ ק?ן, מ• קײזעיןןװיםש, א. רןםמאן. דעק*ר*1יעס — ק. מאנקעוױסש, סענץ — ש. ר$םבויס# דיריגענס — מ. שניאװיס. — 1סער אקס — םאטע מיש בנ*ם; 2םער אקט — אץ רעססאייאן אײף ראלדאװאנקע; וסער אקם — א תתינה בײ דער אונסערװעלס. נאך דעי־ אויפםירונג סין דער ■יעסע *שװאיעע געסא• בײ די .װילנער״ אין תילנע איז םארגעקוסען א באנקעס, אץ װעלכן ס׳האס זיך באסײליקס די װ־לנער ליםערארישזר מםםחז. אץ זײערע רעדעס האבן זײ נארירס א יײ װיכסיקע ■ראבלעמען סון ײדישן סעאטער. — די װילנער ײדישע געזעלשאסס זןןגט *ר או העלםן רי ,װילנער״ אץ זײער ארבעם. װאס שזילס מען אי*ס אין די גיר״יארקער ײדישע םעאסערן? אין מאלי ■יקאנס םאלקם״סעא• םזר — ״דאם םײדל םץ אמאל״, אץ פןןבליק מעא״ טעי — *א־־־ץייש־אל״, אץ נעשאנאל ״ םעאסער — *רוסישע ליבע״, א*ן ליריק״שעאםער — ״דער םרײ• לעכער חתן״, אץ שװארגס קינסמ׳םעאסער — יזןגקל מ#זעס״, אין ■ראסםעקס ״ טעאסעי־ — ״איך װיל א קינד״, אין ראלאנדיסעאםער — ,איך װיל א קי,ד״, אין האיקינםאן״םעאסער — .זײ א מאםע״, אץ אדעאן• טעאםער — ,דאס מײדל םין ביענאם״אײרעס״, אץ לינערםי״םעאסער — ײרישער װןדעוױל. זינסאג דעם חסן ה״י איז ס$דנעקומען די עפעניגג םץ דע־״ בילדער״אייםשטעלונג םין זינםונס מענקעם, ארגאניזירם דורך רער װארשעןץער געזעל• שאסס גו םמרשיר׳יסן קונס. מישא םישזןןן סרעס אייף אץ לעםבערג אץ ה. קאלםאנאװיסשעס א ■יעסע *שרוער *ו זײן א קבען״. ס׳סרעס םיס אים אײף די ױנגע ארסיססץ גינע נאלר. סיף יינואר הײפן ױך אן די גאםטשסילן םץ סישא שישזאן אין װארשע. ליריא סאסאאקא םארם ארוים מיס אן אײגע• גזנער סרו#ע אץ א רײ שםעס אץ ■*ילן. זשאק לעץי איז אײנגלאדן געװארן קײן גראדנע, כײםק, גאראנאװיםש אויף קאנגערסן. *ידישן אנדערע אץ •ראגראם: װיקס^ר הוג$ס רעדע איבער ױאלטערם םײם, םדענע סץ ,שײלאק״׳ ש. אשם <א גאסם סון יענער װעלס״. $לא לילית אין װ. גןןדיק זענען געקימען קײן ניו׳יארק. אץ לאנדאן האכן זײערע אויםםריםן געהאם גרויס דערםאלג. אץ רעםערםואר םין םאריס שװאיץ איז ארײן א נײע •יעםע סון ל. קןברץ .י־ױוערםאיד דראױר*. ■. כאראסאװ האס אננעהויכן זײנע גאסס״ שםילן א-ן ניאליםםאק. רעדאקטאר נחמן מייזיל האלסן סארםראגן װעגן די ײדישע קולםיר״אינסםי• סוניעס אץ װילנע און נעיקר דעם ײװא. דאס איז אן אנהײב םץ א ברײםערער אקויע םאי־ן ײװא נװישן די מיסגלירער שון דער לאנד״קענםעניש־גע״ זעלשאםס. אין פארלאנ ב. קלענקין דעישײנס די סעג דאם *װײסע ניך םין זאסלבוך ״אמאל אין א ײבל״ כיס סאלגבדיקן ^ינהאלס: דזש-קאב דזשײקאבסאן (נרןסעסק-שפיל אין 4 אקסן) — אהרן נײםלין; לידע־ — קאדיע מןלאדאױסקין דרײ לידער — ש• י. א י ם ב ע ר; עיד (דערנײלונג) — ר ח ל ה. קארן; לידער — אהרן *ײסלין; אין לענםע סעג (דערנײלונג) — ינחק באשעװיםן נװײ לידער — ישראל אשענדןןרף; און א גרויסע **.יזאנילונג — ײדישיזם און ײרישע געשיכטע (83• לעסישע שריפם) — י. י. ס ר ו נ ק. יאנאס טורקאװ האם אינעיגעגעבן פאר דעם סעאסער״מוזײ םץ ײװא א. נ. פץ א. ר. קאמינסקי זײער א װערסעולע זאמלונג סין םאםעריאלן, װןס הןבן * שײכות ני דער געשיכסע סון ײדישן סעא• סע*: דעם נתב״יד פון א• ר. ק^מינסקיס מעמוארן, רענענזיעה, ארםיקלען^װעגן א. ר. קאמינסקי, א רײ ניליער סין םילם ,אין ■וילישע װעלדער״, װןס זענען םארב$סן געװארן דורך דער נענזור, םאר״ שײוענע ■ר$גר*סען, נילרער, רעאראדיקניעם סון אײםנימלם אאז״װ. זינס עסלעכע װדשים דעיש״/ם אין ביענאכ״ אײרעס א זשירנאל םאר הוםןר, װיץ און םאטי״ע ״דער קונדאס״, רעדןקט^ר — נ. םןכארינקים. װלאדיםיד גיןרמאן ד*ם געהאלסן * רעסע• ר*ס אץ װארשעדער ליסעראסן׳סאראײן װעגן געןרג נראנרעס און זײן באנײגג נו ײדן• אנהײנ י*נ א• הײנס אן ני דעיש־ינען א ן *אייז * נײע רוסיש*ײדישע װןכנבלאט א. ו. *יעװרעי״ סקאיא זשיזן״. דער נײער זשירנאל װעט זײן אנכי• סאתעסיש און אנסיינױניססיש. דאס װןןכננלאט מעס *דײסגעג־בן װערן דורך ו גרו*ע ריסישע ײק, נו װעלכע עס געהערן נװ. אנד. סןלאװײםשיק אין ברינקום. ,יעװרעיסקאיא זשיזן״ מעס זײן א םארזענובנ םון אסןליקן ,װןסכןי״. רי נײםמג העס םירן א קאםף םאר די נאניןנאלע רעכס םון די ײדישע מינדערהײסן אין סארשײדענע לענדער. .מאזניס״ — רןם העברעלשע ליסעיאדישע װןכנבלאס, דןס װערם ארויםגענעכן ^דירך דעס סןרבאנד פין די העברעלשע שרינסשטעלער ^ין ארץ• ישראל, הא-ס זיך םעסס בײ זײן םראנראם נ י ש ט נו דערמאנען מים קײן ־אײן װןרס נישס א ײדיש ניך, ן ײדישן שריםסשסעלער. עס לײדן אויך די העברעלסע איבערזענונגזן. דון ײרישע ביכער, װעל• כע װערן עקשניתײק סארשװיגן אין דער נײס, װאם װעגן יעין ^ניערן בישס״העברעלשן שריססשסע־ער װער,׳ געשרינן נאסינן, איכיקלען, אםהונדלוננען. אםילו װעגן שלים אש און זײן ױבילײ האס מען ױנא געװען ס־ס * קורנער דרך״אנב״נאטיץ. אז מ׳שםועסם: אויסגעהאלםנקײם! נאך א רײ שהעריקײסן איז דעם *שו-״קולס״ געלונגען ארױסניבאקים;[ די ק^ננעסיע אויף א ײדיש״װעלסלןכער שול אץ ליניניעץ. אויף שבת דעם 10סן יאנואר איז באשסימס רי םײערלעכקײס םץ עסזנען די שול. *ו דעי םײערלעכקײט זענען *ײננעלאדן געװארן א רײ קולסוי״אינםסיסוניעס אין לאג־. ליטעראטור און קולטור ךי עענםר*לע ײךישע ןו-ל-ןרג*;יז.1 ע *ין װ*רשע ה>ט גערופן > קןנכערענץ, *ויף ױעלכער ס'*יז *ינערנעגעפן געװןרן װעגן דער ק*ם*ססר?• ס*לער ל.גע סין וי ײדיש־װעלםלענע שולן *ין סוילן. ס׳ה*נן זיך נזסײליקס *ין ךער קזנםצרענץ *ינער 30 יערזןןן. ם׳איז ב*סל*םן געװןרן *ין םסך סון די נןענטםכע 6 װןנן זוןזסן > רעסוננס• נוסע סון 50 םויזנם נילרן■ נ׳זענען אויסגעקליבן *װײ םונ-ק*סיטעםן, װעלכע ד.רסן זיך םןרנעסען םים די >רנעס. >לע זענען *װעק םיםן סעססן 1>• שלוס *נגונעפען >לע מיםלען, >ז די םומע ז>ל װןס-גינער געש>םן װערן *ון >זוי->רופ לינרערן די ש>רסע נוים םון דער ײרישער שול• *ין עלסער סון 94 י>ר *יז >ין קערלםיוהע געשס>יבן דער נעססןר פין די >ריענס>ליםסן סר>ם. ו־ר נע>דןד נעלוענק?. הגם דער ס>דשס>ר1ענער ע-ז נישס געװען קײן ײד, *יז ער ד>ך געװען *־נער םון וי גרעסטע *װםןריםעסן םון דער הענ• רעלשער שסראך, *ינלישער *ץ יזלםװישער ליסע• ראסור. ער *ױ געװען נאענס באסדײנדעס מ-ם > רײ בארימסע רבנ־ם *ין ײדישע געלערנטע סון פאריקן י>-הונךערס, עװישן ענרערן סיסן .סאסער״ פון רעסןיס״ײרנםיפ *נרהם נײגער (נעססארבן *ין 1874). סר>ם• נעלדענק> ה*ט געסרינן העכער 600 נינער >ון סר>קפ*סן װענן וי ס*רשײדנםסע םעםעס םון *לםן סעסס>סענס, הענרעישער שפר>ך*ס>רשונג, *ולםוד *״>. זרונבל ה>לס אינס *ין > רײ שסעס > רע• פעיאס ,>ש דעי קינססלער *ון >ש וער .*ליסי• קעי״. דער רעסעראס *יז געהולםן געװןרן *ין װודשע, ל>װ, ואננינ *ון *ין *נוערע שטעס. נ־ם *נקוסען קײן *מעריקע ה>ס סראפעםןר *ײנשסײן פארעסנסלענס סןלגנויקע װענדונג *ו דער ײיישער נעזעלשנסם װעגן ײדיש־װיבנשאםסלעכן *ינ• סס־סוס *ין װילנע: .*ין נוזאפענהאנג סים דעם, װןס די סרײנו סון דעד ײדישער קולםור אין *סע• ריקע האנן *ינס *ינסערגענימען > ■■*פנגאנדע־אקניע ס*ר דעם ײדישן װיסנשאססלעכן *ינססיםום *•ן *ויך *ו ש>סן סןנון *ונסעינושםיון ךי ײרישע װיםנשאסם, װיל איך ר> נאטאנען, *ז ד• סעסיקײם םון דעם *ינססיטום, װעלנער שאסס די גרונדלאגע ס*ר דעם *ייסנוי סון > מןדערנער ײדישער קול• םור *ון װעלנע ראםעתעס די קולסזר-א-נױח סון רער סנרנאנגענהײס, *יז סון נר־יסער װינםיקײס *ון סארוינס וי װארעסססע סיססאסיע *ון *ונסער• שסינוננ. ו״ר י■ נ. נ.ור הןס געהנלסן אין .*ייז . םארםראג *. ר. ס. ,םיסטעריעס *ין דער י-דיסער ליסעראםור• (.רנעם ,נײנננס *ויםן *לסן ס.יק״, ה. לײװ־קם ,דער נולס״, ש. >נ-סקיס ,דער וינוק״). *ין לעסנערג *יז רערשינען דער עישסער נוםער סון חודשױשורננל .נריקן• *ין װעלנן עם ננסײליקן זיך יינגע שריםםשסעלער נון גאליניע: ישיאל >שענו־רף, י• געזונס, יעקנ שורריך, נהמן נלי־ן, נחום נןמונ, ינחק קאנסער, ת. נײשסײן, דוד ליכס, ם>רק װײםנארם• 5 י• ל• נהן ה*ט געהאלםן יץ לאנ אנער ײדישן קונסם• *ון ליסער*סור*ס*ר*ײן .נן**ורי• > .•*רםראנ *ינער ״דישן .*לקלאר *ון םאלקס־שאסן. *ץ רער װארשעװער געזעלשאסס ם*ר ל>ני• קענםעניש האנן ד״ר ש. נרוידע *ר נ, מ־זיל גע•