Literarishe bleter · 1931-01-16 · 3 (16.1.1931) · p. Seite 40

ליטערארישע בלעטער נומ. 3 (350) זײט 40 ייערגטע און קולטדר-טוער ש־ן דער .:אנצער זעלט. דאם ודאלנז :עװען :״ן אי־גנטלעבע דויםט־א־בעע און דער אמתעד זין םון;יין עקס־םטענץ. שיװאלט :עװען דער עריצטער ערנםשער טר״יװ צו יטאפן און קאנצענטדירן ד־ יידייטע װיסנשאסט און װיםניטאפט אוי,ת ״דייט א־ן א מאדערנער פארם און םיװאלט :עװען אן או־םטו אויף דורות, ייייגנדיק דעם נדונה- •נ־ט״ן םון אונזער נ״עט םארבי״טערטן און װעל׳שישן קולםור-בנין. אױב אבער דעי ״ד״א אדעד דעד;עפראנטעד דובנאװ-םאנד װעט זיך ס־ט דעם נ־ט קענען םאדנעםען <װע:ז דער באטײליקדננ םון יי״װא א־ז או־םנעא־בעט אבאזונדערער םראיעקטז, דארף עט טאן אספעצ־על ד־ע־צו באױפענער און קאטפעמענטעד קאם־סעה ועװענטוע־ א״ניטדיםדעך אונזערע בעםעדע און א־דע״נועדע פא־ יענער) אויף פר־װאטע אין סארייד-געשעפטלעבע ־ם־דו־ ט־ט דער :אנ־צער חעדבות צו אזא א־־פנאבע א־ן ט־ט דער גאראנט־ע פאר דער פאנטענ־־טער ד,נה:ד. פ־ן דעד ענצ־קלאפעי־ע <װאס װעט באװ״זן ־ער צוזאטענעזטעד שון ױ ד,־~ װ־סנינ־אםטי׳עבע ־ערפער־נ־אפטן, װאס װערן דערמאנט א־ן פרא־עקט). די א־נטערנעסונ: יאיז אגױ־סע, ערוערע און פאראנטװארטדעבײ אבער דאס טאר נ־ט אםהאדיטן א־ר שארװ־רקלעכונ:. ס. ר־ ענציקדאפעריע ױערט;עדרוקט א־ן ססס: עקזעטפד־א־ן. סנ. די א־ז א־״־סטױרט מיט איבער סססג ב־״־־נר, קאדטעס, רעפ־אדוקציעס און טאבעלן. זז. ־־ ארט־קלען א־ן רער ענצ־קלאפע״ע ז״נען אונמעױע ־טױבן פ־ן ר־ מחבױס און האבן;ענ־יע ב־ב״־א־-ראפ־ינ־ע אנ׳ י• >י'״<ן׳ י <״ י פין י אין צוזאמענהאנ; טיט דער ענצ־קלאפע־־ע ־ארף װערן :עא־בעט או־ף א;רו־סן ״ד־־צן װער טערבוך און סער־עס םון א״נצרינע מאנאנראפ־עס א־יף ״ר־־נ־ װע:ן פא־־נ־״־ענע צװ״:ן פון װיםן. או־ב מ־ט רער ענצ־קדאפעױע זאו1 זיך פארנעמען דער ״װ-א <ױ פ־נאנס־ע״-פא־לענעױ־נ־ע ז״ט ־א־ף ז״ן :עגױנדעט אױף גע ־נ־עפט״עבע ים־דו־״), דא־ז ־־.־' ־־־'־־ אפינזטעל*! :אנצע אהנטיקע £*;אנדעמערא־יענע פאױלעגערידוע ײע ו ש מיט ר״ פא ־ב-אפט״לונגק א־ן קאמפלעקסן פון רע; *■•*•<• — -••*••ן— ׳ן -ןױ- ענצ־קלאפע־־ע. צ־פאבנ־־ק און א־בע־אױא:־־ א־צט־קע סעקצ־עס און ־נ־אפנ־־ס נ״ע סעקצ־עס בח ־נ״־דענע אפט־״־ננען. •*..*>*•*—*< **•^ ז. ק ל מ נ א ו ו י ט ש / ו ו י ל נ ע פערםפעקטױון פאר יידיש אין ראטנפארבאנד חעח מלובה א־ן רורך דער קאמוניסטייניער פא״ט״, קאן אין פ־ט פון במות בעװ־ס פאױטעמען אימ״עבן אנדעדן ״ױ־טן ײטוב: דר״ :רױטע טאיב״עטע־. און באזונדעדם אסך װאננבלעמיגר און לי- ט־עראױ־ני׳נעזע״־נ־אפטיעבע ז־נ־ורנאלן, און גראבע װיסניטאםטלעבע זאמלבירער. ה״נט לערנבינער פאד ױ פאר־נ־״דענע מה־גות פון רער סװל, שוין אפנערערט פון פארט״״טער פראפאנאנדע-לימערא- טור, װאט װערט געדרוקט אין צענחליקער טויזנמער עקזעמפליארן. אײך רי ינ״־נע ל־טעראטוד האט אין איר במ־ת ניט א־אפצופאלן אגט- קעבן דער ״יטע־אט־ר פון אנדע,־ע ײױ־טע ק־בוצים. דעד טעאטע־ װידער — א טלובה-טעאטער - א־ז אפינ־ר טאקע דעד בעםטעד ידי- שער טעאטער אין ־ער װעלט. דעדצו;עפינט ז־ך ױ יטם־אך;ופא אונטער אהשגחד״ שוין דאס דױטע ־אר װי עס :״ט אױיס אונטער נ. יטטיפפ ־עדאקציע דעד זשותאל ״ױ ״ױשע יטםראך״ <איצט, ל״דער, שוין ..״ױשע שפ־א:״), װאס זארבט פאי אפ״נעם סטיל און פא־ אױבםיקן זאץ און װיל א־ן פלוג פון ״ד־ש םאבן דאס קולטידעלע בעצ״; פון א סאציאל-או־פקוםענדיקן מענטשן-ש־נט. אין פלו,;, ה״סם דאמ האבן יענע ״ױשיםמן, װאס זעען י־נױעות און נחפות פאר ״ױש יניפ־אצן א־ן ראטנפארבאנד, טאקע זיך אויף װאם םימך צו ז״ן. אלע ביבער, אלע זשורנאלן, װאס דערב״ען אויך אהער, ז״נען לעבעד־קע עדות. װאו װערט געשאפן א ״ױשע גראטאטילו? אין מאסקװע. װאו װערט געשאשן א״ױשע םםיליסט־ק? אין קיעװ. באטראבט מען אבער דעס ענין;עענטער, פױװפ מען אבער ל״- ענען די ביבער, צ״טוצק און זשורנאלן, און ניט נאר שםיגלען ז־ך א־ן ז״ קומען או־ף גא־ א םולע קזדות. די קשױת ז״נען אדעלבע הארבע, אז ױ לעצטע צ״טן ױנען שױן ״ױ־ני־םטן איםרויק געװארן און ״ה״בן ניט אן צו פארשט״ן״. שו־ן אנצערעדט תרםין, װאס װעדליק- עס װ״זט .דער גאנצער לעבנסנאננ אין ראטנםארבאנד, האבן ״דן אין ױ שטעטלעך ק״ן תקומה ניט: װאט דער ־אלעקטיװ־ר- פראצעס, װאס ײ ראטנדעגיתנג פירט דורך, מוז בולל ז״ן אױך אינ- טעתאציאנאל־ז־ױנג. און װאס ײדישע קאמוניםטן ו״נען נױיט אנ- י־דײ״ישמי־עע ־יד און ײדישישטישע מעשים ראטנפא־באנ־, ער באפעל- קעױנ;, דאס לאנר פ־ן י״ער בענקשאפט. א״ך אט״ל םין יענע פאר אסך יידיעדםהן אר ני* ד״״נט״קן טא; דע גענױער די ר־שרענ־י־טע ױא־אנע; ד־ט א:ע־ידטע- —ײי־ ארער גאר ײדימדעטן, ראט ד.אין ״ו׳ דאש צ־לןדנפט-לאנד פר־ן דער סאצ״א״ע פר עקאנאמ ־אמנפארבאנ־, זעען ־א־ ׳:* גיפדאו באפט ױ רעצטע אנ־ע,־ד,אדבן צענױ ק״ן סימפאט־ע ניט פאד דאס ױעק;עמאבט א־ן מער ראס דער ״דישיזס האט :ע- ״,-דל־ק יאד זינט דעד װעלט-מלהמר״ ז״נען ױ האליקע ״ױשיסטן נ־טה צו מ־ינען, אז אין ראטנפא״באנד האס ז״ אפנעגאלמן, א־ן ז״ער פ־אנראב װערט דא־ט םאדװירקלעבמ. לפנ־ס זעט ראס טאקע אזיי אי־ס: ױ ״דישע שפ,״אך - פטור םון איר א־נעד״נ־קסמן קאנקורענט, העבדעלש, װאס איז דארטן איטאנצן אנמשמומט נעװאץ - האט געקראנן םולע פאליטישע רעבט. לו־ט רער טעא־יע און פראקמיק ם.ץ :עזעץ, אי• ז• פונקט אוא בענוצט נ־ט ׳-ו־• ׳נ ־•׳ ן שפראך א־ן רער םלונד״ װ־ אלע אנרערע, װער יערמ אויך אין א־מ־נ־טטראציע און;עו —••>• **+*4> ***ו -ו נאד א־ א־ן :עגנמן מ־ט אגעדיבטעד ״תש-ר״דנױקער באפעלקערונג. ױ *ידישע שול-נעץ נעמט אתם אםשד אהעלםמ פון אלע ״תשע קינ- דער. און ש־לן ז״נען פא־אן פון אלע מדרגות: םון קיגדערדי״ם בױ אונ*װע,־ס־טעטט-קאטעדרעס■. און פון אלע מ־ניס: האנטװעדק-שולן און לאנדװידטשאםהלעבע שולן און טעבנישע שולן. דאס דאזיקע שדלװעזן װערמ נעקתינט מיט עטלעבע אקאדעמ־שע אנשטאלטן, אין מינסק און א־ן קיעװ, אין :ארקאל אוז אדעס אין מאסקװע. אין ת אקארעמישע אנשטאלמן ארבעטן נימ נאר אויעעצייבנטע;ע- לעתטע פ־ן עלטעק דוד, נ״עיט עס װערט דארמ אױעעבילדעט אפלעיאדע ײנבעדע קרעפמן, און עס צ־ען זיך אה־ן בסדד אלץ נ״ע ײדיש״סטישע בוחות, װאס האבן אנדעדשװאו קק אנװענתנב ניט. ה״נט ת פ־עסע און ליםע־אטור, װאם װעדט יעשטיצט תרך