Literarishe bleter · 1931-01-09 · 2 (9.1.1931) · p. Seite 31

זײט 31 ליטערארישע בלעפזער נומ. 2 (49□ |_משה_אפעלבױם| אין קאםןןװיץ אין גע*ם$רנן אין עלםער םץ 44 י$י דער גאק*נסער ײדיםער מ$לער ספה **עלביים. געבוירן אין *םזױנ#-ו, ה$ט ער ײנג אײסבעװ*נדערם קײן אײסלאני/ װאי ער ר״*ס עסורירס רי ס*לערײ. * ל*נגע עײס ךןןט ער נעװאײנס אין ל*נד*ן, װאו ער ה#ט *נסװיקלס * *רײס״^*ר*װײגשע םעם קײס. אײן אייסמסעלונג זײנע, אין ל#נדאן, איז נע״ עם;ם געװארן רורך ס*קס נןררײ. םיס *ן ערך אכס יאר עוריק איז םשח אסעלבוים גוריקגעקימען אץ ם*ילן. דא ה,ס ער םינערהגםס געארנעס. ער אױ געװען םון די םרוכסבערסשע ײדיסע פאלער. זײן *יבעכס- קי*כם אױ נעװען אוםם*רגלײכלעך. ער ר*ס געקןןנס * סעתילעיז ארפעםן, װען עם איז נײםיק געװען *י ענייקן דרינגענריק * װערק. ער איז אויך געװען דער דעקאיאסאי פון דעם ײדישן םעאטער א ן װגרסע, אינסעד דער דידעקעיע סון זיגםינס?זדדקאװ. ער האם געהאם *ן *ײגגזניירענע נײגיננ עו דער םיל1*רביקײם, עים ןרנאמענסאלן, װי א מזרחיםענסש. זיץ רעקןר^ניע *־ם .ױנדיקן ססו- אױ געװען באזונדערס כאיאקסע״ ריםסיס אין רער הינזיכס. עי חאס א-יך דעק$רירס דעם זאל םין ײדישן לישעראסן״זאראײן, — בונס, אראבעםקן״זזרםיק. ״ םש־ז *יעלכױם איז אױך געװען *ין פןילן דער *יאנער םון דע- ײױי שער שול״סאלערײ. ער האם דעקגרירס די שול אץ לאװיסש. זײן הוינס״װערק איז די דעקארירינג סץ דער בענדינער שול, װאס ער האס אדורכנעםירס נוזא״ סזן מיסן סקולנסאר חײם ה*נפם און *יבלער. לעעסנם זאס ער געװאײגס אץ ק*ס*װיץ, װאו ער ה*ס םיל געארפעס, זײער $סס *'ינגעארדנס אײסשסעלונגען אין אײבער״שלעזיע און זיך דערװארפן דארס סיל פרײנד. ער ר*ם איבערגעלאזם סאייתוםס * םרײ און א קלײן קינד. זײן נלוגלונגע• סויס ה*ס *רייםגערוסן סיל מיםגעסיל בײ דער ײדישער פןלער״םשנחה אין יוילן♦ א דאנק־בריװ פון ד״ר אלפרעד לאנדוי *ו רעם רעדאקסאר םון די .ליסער*רישע בלעסער״ אין װןומיי זײער בלעיסעי־ הער: איך שיק *ײך םײן טיםסטן יאנק סאיי די ה רציקע גליקװאוגסשן, װאס איר ה*ס מיר אײםגעיריקס אין א-ער אײגעגעם נאמען אץ *ץ דעם נאמען סץ די ״ליסעד*רישע בלעסער״ *ו מײן געבויםםסאג. מיס ם*ל *כטונג *ײע־ איבערגעגענענער ד״ר אלפרעד לאנדוי װין, 22 דעזעספעי, 1930. אין די ק ו ם ע נ ד י ק ע נוםערן ״ליטערארישע בלעטער״ װעלן צװישן אנדערן געדרוקס זײן: פרץ הירשבײן-בײע דערצײלונגען: םונקען אין אש, צוליב א גרינעם פאדעם, דער לאנגער פארנאכס, דער ז ידע שלאםט■ — די דערצײלונגען האבן מיר באקוםעז םון דעם קינסטלער פון זײן איצטיקן װאוינ• ארט אין קאלגארי (קאנאדע). די דערצײלונגען זײנען םין א נײעם בוך ״פונקען אין אש״, װאס פרץ הירשבײן גרײט צום דרוק. וחלד..קאון-אגײע פאעמע ״שםילס נאכט, הײליקע נאכט״• משה שאליט - װעגן אן ענציקלאפעדיע אוינ* ײדיש (פרןץעקס פון אזא ענציקלןפעדיע) ׳ איבעהראשונג און ער ד.אט זיך דערםרעגט מיוח דער אוםגעוײכטער ענדערונג אין דער באציוננ םון דער ױננט צו ײדיש. דער ענמ- פער איז געװען, אז דער םינווטער מענטשלעכער בבוד םאדערט םון תר ״דישער ױגנט צו וױיזן דער ארומיקער, אגגייאםאקםישע־ סביבד, אז ײדן רינען גישט קיין נאקעטע טענטיטן, װאם דארםן אטרעמד מלבוש, נאר אז די האבן זייער אײנענע יטפראך און קולטור; נו, אויב אן א״ענע שםראך, איז נאטירלעך, אז זי םוז ז־ין ״ריש, ױ?ט באהעםמ זײ םיט ױ ײדן א־בער דער נאנצער װעלט. ד״ד םאלטעס, .ױע-יכער איז דער םחבר םון אן ענגליש װערק מבוח דער ראל ש,ץ דער ײדישער ש,־עםע א־ן אמעױקע - אטך, פון װעלכן סארשער םון דער ײדישער סרעםע אין קאלומבוםעט םױנה שעםן םאטעױאלן - האט מיד דערצײלט, אז םיט יעק יןד, םיט יעדן תודש װערט נרעטער ױ צאל בקיטור״ װאט דץ אתאנ־זאנדע קרינמ סון ״טענטערס״ אץ ״יאנג מענם•־ און ״יאננ ריםענט״ איבערן לאנד, אז םען זאל ױ שיקן ײױשע .־עתער, או־אנושיק סאר •״ ײדישע קאגצע,־מן, ײױשן אונטערהאלם. ױ ״טענטע־ט״, ארעה צענ׳ מערס ױנק אן עכט׳אמעױקאנישער סרזןדוקמ, אזעלנע קונילות, סאד װעלכע סרעכטיקע בניניט זײנק אויסגעבויט אץ ויאו עט געס־נמ זיך אסינןבאגע, ארער טעםסל, םארזאםלוננט׳ןאלן, ביבליאטעקן, בע׳ דער, זאלן םאר :ימנאטטיק אץ סאר אלערלײ סאהדײלוננק - סאר ױנכ און אלט. סא־אן ״טענטעדט״, װאט קאטטן אס תנדעהטער טויזנ׳ טער דאלעדס, ביז אהאלבן םיליאן. סארשטײט זיך, אז ױ שסראך איז ענגליש. ױ ״יאננ מענט״ אץ ״יאננ ליטענש״ זײנען אקאסיע פון דעד קױטטלעכעד אתאניזאציע ״יאננ םענש קױטטשען אטאטיאײשאן״ (קײםםלעכע אטאצ־אצ־ע סון ױננעלײט>. דער םולער נאטק םון דעד ײדישער קאסיע איז ״יאגנ מענס היברו אשאטיאײשאן״ (ײױשע אטא־ ם־אציע סון ױננעלײט). ױ אטאטיאציע האט אסטײלוננען אין יעדעד שטאט אץ שטעטל םץ לאנד און באשט־־ט סון אמעױקאניש׳נע- בױרענעד און אמעױכאניזירטער ױכנט. אץ אט ױ בײדע קערפערשאסטן, ױ ״טענטערט״ און ״יאננ טענס״ און ״יאננ װיםענם״(יונגע ם,־ויען>, ,זאקסט לעצםנט ױ טענרענין סץ ײױש. ר־ר םאלםעט האס םמאטיטמיש מיר באװיץ דעט װאוקט סון דער צאל ײױשע רעסעראטן און ײדישע קאנצערטן, װאם װערן טײלװײו ױרכנעסירט תרך דעד םאחםיטלונג סץ דער ״תשואיש װעל׳ סעיר באארד־־. איצט אױ שוין נאדנישט נײטיק צו גײן װנן א־נ׳ םאחםאציעס לעי״ן דעט, װײל ױ ײױש׳טענדעץ איז שוין אײו־ט אץ נאט אױץ. און לאם איז נישט נאד אזוי אין ױ םאראײגיקטע שטאק, נאר אױך אין קאנאדע, װאו אםארשלאנ אױ שוין אסילו :עסאלן, אז ױ ״יאננ מענם היברו אםאס־א־ישאן״ זאל ויך אסגעזענעגען מימ איר כוײשן נאמען און דך אײױעץ נאמק געבן... ױ אלע םאקטן ז״נק שוין נישט םתם קײן םימנים, נאר א בולמער און זיכערער באלײז סון אן אנקוםענױקן ײױש׳רענעסאנם אין אמעױקע. ,לען ױ דערש׳ינונכ זאל נעהעױק אױסנענומען נעלארן מצד אונזערע קולטור׳מוערם אץ קולטור-שאסערם, זאלטן מיר באםה פאי זיך געהאט ײי ליכט־קםטע סערםסעקטױון. ױ קולםור׳געזעלשאסט טוט שוץ, אי־ננטלעך, אויף אש דעט געביט, אנסיתױק א סראפאנאנ־ע םאר ײױש צלײק תר שטוױתױקער ױננט, אבער ױ ארףרע מת או־עעברײםערט װערן. ױ אםעױקאניש׳אםימילירטע ױגנש, װאם תתענםעיט װך צוס קװאל םץ ײדיש, מוז מימ אלע בוחות תר׳ מוםיקמ װעק. י םק מוז איר אנםקענננ״ן םיט אםענע אדעמס.