Literarishe bleter · 1931-01-02 · 1 (2.1.1931) · p. [Seite]

#נםער יןןרגזןנג טרײז.סס גר. 2 יאנוער 1931 ידפועו־אר־בזע בעניבופה^^! ^ירלני־דאביור ■ פאריקאג ני.קקעעקין,װארשע, נחמן מייזיל / װארשע די יידישע ליטעראטור אין אלגעמײנער איבערזיכמ ניז דאס װערק, דאם בוך דערכײט צו אים. װער, םרעכט זיך, לײ.ט דא א־נמ־מן? װעלכע מח־צות שײק אפ דעם װערק פון ד־ן לײע- נערי אםשר דער שר״נעד כוםא: איעד דאם איז א בעמע און אן ערנסמע םאר זיך. - דער ר״וכ־ם, װאש טײלט אם ױ ײױשע ליטע,־אטור אין די אלע צענטערס, װאו ד װערט :עשאםן, םון דעד ײױשער ליטעראטור םון ראטנםא־באנד, װערט אלץ סער םארטיםט און םארירײטערט. עם איז א־צט ױ שלאכ-אויםכאיע םון ױ אנם־רנױקע א־נםטאנצן א־ן ראטנםא־באנד צו םארשארםן ױ אונטע,־שײק און דאם םער םי־ נאנדערצוט״לן. או־ב ביז אחער א־ז כעודען דאדט אקורם םון פאר־ שװיײן, א־ננאר־רן, - גײען א־צט דא־ט אן א־ן כאנג אנםאלן, ת־זק, ניטול. ערשט םיט א־אר צוױק זײנען דארט כעװען בשד א. רײזען, י. אםאטאשו, ד״ לײװיק, - זײנען זײ ־א־ט אלע א־צט אין ראטנ- םארבאנד אויף דער שװא־צער ״ליםטעי'. עם הענכען נאך אין דער לוםמי צװישן בשר און טױיף ױ קינםטלער בעתעלםאן, ד״ירשבײן, גלאזםאן. אויך צו זײ ז״נען דא נעװיםע םארבאדאלטונכען, - מען װייסט נאך נישט צו װעלכן לאכער זײ צו םאררעכענען. נישט אלע םאל װעק זײ םאררעכנט םאר אײכענע, און נ־שט אלע זײערע דערק, אםילו ױ, װאס ױ שױיבן א־צט, — זײנען בתכלית ההכשר. מימ פא- שײזם און קאנטררעװאלוצ־ע האט מען דעצטנם כענוםען שטעםםלען אויך די װ־סנשאםטלער, ם־לאלאכן און ל־טע־אטור-םארשער, װעלכע זינען ערשט געװען אנגעלײגטע םיטאדנעטער םון ױ ײדיש-םאװעט־שע אקאדעסישע אויםכאבן. דאם אםיצ־עלע ײױשע ראטנםארבאנד צינדט אלע בריקן, װאס םארב־נק עם מ־ט דער א־בעױקער ײױשער קולםוד- װעלם. םען םוז עם קאנסטאט־ק און צ״ען ױ נו־טװענױקע קאנםעקרענצן. דאס םארכאנגענע יאר האט נישט צו םארצײכענען ק״ן סםע- ציעלע, או־סעתעװײנלעכע ל־טעראױשע דערשײנונגען. דאס ראר ם־ן דער םאו־לעכעױי דױיט זיך, אםאל םיט אםארשנעלערטן טעםםא, אםאל - םיט א םא־ד,אםעװעטן. אבער, לײדער, ־אכט דאס םאד- לעכער״ אױבער ױ םאדעחננען און כעבדו־כן םון דעם לי־ענער א־ן םון ױ ביבליאטעקן. עם האט כעםעגט און כעדארםט ױן פאד- קערט, - דער לײענער װאלם באדא־םט םאנען נײם םארלעכער, אוים- ששרעקן צו א־ם ױ הענט און םארלאנכען װאס-םער רערק. דאס םאדכאנגענע יאר איז אחרך אונטער דעם קאנםיקן צײכן םון קחזיס, - אלגעםײנער קךיזים םון ײױשן עקאנאם־שן לעבן בכלל א־ן אויך שארםער קריזיס אץ דעם ײױשן קולטור-לעבן. ױ ײױשע קולטור אץ אלע א־רע אנטםלעקונכען װערט געשאםן און נעשט־צט בעיקר םץ ױ ײױשע םאלקס-םאטן, און אט ױ שאםער-בו־ער און שטיצער םץ דער ײױשער קולטור זײנען אין ױ לענדער, װאו עס זײנען קאנצענטרירט גרויסע ײדישע םאלקס-קיבוצים, געװען עקאנאםיש שטאיק הינטערשטעליק. אין מען דארף זיך באםת װאונרעק, װאס נישט געקוקט אויף דעם שארםן קױזים און דער עקאנאם־שער דער- דױקטקײט, איז דאך געלונגק אײנצוהאלטן ױ ״ױשע קולטור- םאזיציעס. בײ ױ סאמע שװערסטע באױנגונגען האט דאך דאס ײױשע םאר- לאגם-װעזן אין םוילן צו םארצײכענען נאנ־ן-באטײטיקע אויםטוען. אויסער ראטנםא־באנד, װאם ם־רט זיך גאר אן אײגענעם, אכגע- זונדערטן און באװאוסטזיניק-אםגעכרענעצטן לעבן, - איז םױלן אלץ תר ד״ויםמ-םראחצירער םץ ײױשן בוך. םױלן האט שױן לאנכ אױ- בעתעיאגט ױ רײכע ײױשע אמעױקע אץ א־ר ײױשער םארלאכם- ארבעט. םױלן גיט או־ויס װערק נישט נאר םון ײרשע שױיבער אין םוילן, נאר אויך, און בעיקר, םון דער ײױשער אםעױקע. עס װעק ארוישגעכעבן ביכער אויך א־ן נױ-יאו־ק, ש־קאגא, בוענאם-אײן־ע; ױזכע״ אץ לעצטנס אויך אין ד״אװאנע, - אבער ױ םעט״־אםאליע םון ײױשן. בוך <םיר זאגן נ־שט םוז דער ײרשער ליטעראטורי) איז אלץ װארשע אץ אויך װילנע. לײדער איז װא,־שע אםטםאל בלויז דער םארלעכערישער צענטער, אנשטאט צו זײן און צו םרע- טענױק צו זק דער ליטערארישער צענטער. שולױק איז אץ דעם נישט נאר ױ אלכעםיינע םבינד״ ױ אלגעםײנע אטםאסםער, נאר בעיקר דער ײױשער שױיבער גוםא, װאס קאן נישט אץ װיל נישט טראכן אויף זיך ױ לאסט, ױ אתר־ות, װאס איז אים אנגע- צ״כנט. מק דארף דעױבער אםטײלן ױ ליטעראױשע אויסכאק םון ליטעראו־ישע דערשיינונגען, םון ליטערארישע געשעעכישן. ב״ אונז איז עם נישט אײנם אץ דאס זעלבע. אויך רער ײדישער לי־ענער געםינט זיך אץ אגעוױםער ױסםאנין םץ ױ ליםערארישע װערק, װעלכע דערשײנק. װי עם װאלט געדויערט חרשיס און יארן