Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 994

? י *עד * שו נל עעער52 ■347) /■־ ס 904 ׳י ו ו א ד סע^ס^ד יאז/ קןגסע ןןןן אין *חפיססןר**ר״ן אין םוילן איז װידער א בין־הזםניס: יןפזאגן, דירעקטאריאםז אי־ן װי״ דעז־ — א גוזאפענסאר. דאפ סאל אן אתעמ״- נער צוזאםענפאר פון אלע יידישע *רסיסנוז אין פוילן. שװערע שםיטונג, יסװערע סיםזאציע־• װענז דער גוזאםענפאר ארויספידן דעם ״דישן טעאפער פון דעם איצפיקן :אאם אויף דעס בר״םן נארמאלן לעבננדװעג? דערװייל איז נישפ ג־ם, נייםפ פר״לעך! סימוז האבן העראייצוע מיכ־ לען און א גום־אדורבגעםי־אספן פדאן! ןןןן און אז סיאיז נישפ גום באפפ םען זיך ראםעװען די לאגע: אין לאז־ז איז געגרינדעפ געווארן א ״דישע םעאםער־געזעליטאגים, װאס יםםעלם זיך גאר בריי׳םע אויפגאבן. אין ווארשע פאלוט שוין די פעאםער־געזעליפאסם פון די פיס די בדייםע ״דישע געזעלשאפם בל״בם םויב צו די רופן. בזשסעות, םעאטער אל״ן דאי־ אדויםהעלפן דעם םעאםער. ןןןן די ״ווילנער טרוסעי' אין ווילנע (אנפ. מ. מזאזז) גריים איצם אונםער דער רעז׳סי פון יעקב ראטבוים אניעלם פיעםע ״דאס שווארגע געטא״. ח#ס איז דער רעזשיסערישער דעבױם *ון דעם יונגן רעזשיםער, וואס האם זיך באקאנפ געסאבפ אין וואדשע מים זיינע אויפירוגגען אין די דרא־ םאטייטע אדבעטעו־־קרייזן און אין די דראםקר״זן פון שולן און גיסנאזיעם. די דעקאראגיעם װערפ געםאלט דורך דעם באװוסםן פוילייםן םאלעי פראנאשקע. די פיעסע װעם אויפגעפירפ װעי־ן אין א 2 װאבן ארום אין װילגע. ןןןן אין מאסקווע קלויבם םען זיך בר״פ צו פ״ערן דעם 10־טן יארטאג פון דעם נזאסקװע- ״דישן מלובהשן טעאפער. און דער הויטם־מחותן א. גראנאווסקי איז אין דער װיים פון דער איצ־ טיקער ארבעם 1 ןןןן דאס אויסשליסלעבע רעכפו אויפצןפירן ל. נלאכס ״לודמירעד םוידי' אין אייראפע האט דער נזזבר איבערגעגעבן דעם דיר םיבאל װ״בערט. ןןןן קוםם דער װ״סרוסישער ״דישער םעאטע׳- (אנפ נג ראפאלסקי) קיין פאריז *י נישט? די ידיעות זענען פארש״דן. אויך ריגע װארם אויף די גאססראלן פוגם װייסרוסישן ״דישן טעאםער׳ ןןןן פרצעס ״אין ■אליש אויף דער ק״ם" איז געגאנגען מיט גרוים ערפאלג ב״ די יוננע סםו־' דיאנםן פון דער יידישער םעאטער־םםודיע אין לאדז. ןןןן אין אמעריקאנער ״דישן םעאטער איז אויך א געטונל. די ״דישע טעאםערן אין אמעריקע האבן געזארט איבערר״סן די פארשםעלונגען אויף אן אומבאשטיסטער צ״ט. די סיבח איז די פא־ דערוגג םון די פעאפער־דירעקציעם אדאפצוזעצן די גאזשעס צוליבן שלעכטן טעאםער־׳בעזאן. די ארטיסטן זענען געװען גר״ט אנצונעסען דעם פארשלאג סון די דירעקציעס. דאגעגן רי מוזי- קער און דער םעבנישער פערםאנאל האבן דעם פארשלאג אפגעווארפן. םיװערן געפירם אונםערהאנדלונגען צזוישן די פארשיידענע ױניאנס מ׳זאל קומען צו אן אויס־ גלייך. די לעצםע מינום דעחויםן מיל ייה אז םיאיז געקוםען צו אן אויסגל״ך. ד ע ד~ ג ח ס / ס ״ ן ל פ ר ז ו י א ד צ ןןןן דער םלאװער קאמיטעט פון ״שול־קולטי' האט באשלאסן *ו באשענקען םיט א מתנה יוסף אפאםאשו צו זיין 25־יעריקער ליםערארישער טעטיק״נג אגרופנדיק אויף זײן נאמען רי שול■ װעלבע װעךם אין קור*ן געעפנם אין מלאװע. דער אויפהאלט איז צוליב קאנצעםיע־שװערי־ קייטן. דער דערעפנוגגס־טערםין פון דער א6א- טאשו־שול װעט װערן ספעציעל געמאלדן. ןןןן דעד ״דישער טעאלאגישער םעםיגאר אין גױ־יארק האט זיך איבערגעטדאגן אין נ״עם ספעציעל־אוי&געבויטן הויז, װאס בזזשם״ט פון דר״ גרויםע בנינים אין צענםר פון נױ־יארק. דער םיטלסטער בנין מים א םורם אויפן ראך איז באשטימט פאר דער יודאיסטישער ביבליא־ םעק ב״ם סעמינאר, װעלכעד איז איצם דער גרעסטער ״דישער אוצר־הםפרים אויף גאר דער װעלם. דער ביבליאםעק־בנין טראגט דעם נאמען פון פאז־שטארבענעם יעקב שיף. די סשפהה שיף האט מנדב געווען דעם גרעסטן טייל פון די חוצאות, װאם דעד בנין האט אפגעקאסט. איגם ביבליאטעק־בנין איז דא טראץ פאר 200.000 בעגדער. א באזונדער גרויםער זאד איז באשטימט פאר בתב־ידן, װי אויך א ש״נער זאל, ספעציעל אויף אייגארדנען אויסשטעלונגען. אין די סו־ טערינען פון גרויסן בנין איז אייגגעארדנם גע־ װארן א מוזעום פון חפצים פון ״דישן קולט, וועלכער שטעלט םיט זיך פאר די גרעסטע זאמ־ לונג פון דעם ארם אין אמעריקע. די יודאיםםי־ שע ביבליאטעק ב״ם פעאלאגישן סעסינאר איז געגרינדעט געװארן מיט 44 יאר צוריק. איצט פארמאנט די ביבליאטעק 84.000 ספרים און 6.000 בתב־ידן, צװישן וועלבע עס געפינען זיך יקר־המציאותן פון 10־מן ׳ארהונדערפ. די בי־ בליאםעק ביים יידישן טעאלאגישן סעמינאר איז איצט רייבער און גרעסער װי די באקאנטע זאמ־ לונג פון יראיסטישע םפרים אין אקספארד און אפילו פון דער ױדאיםטישער זאנלונג ביים בייטיש־מוזעום אין לאנדאן. ןןןן סיאיז דערשינען דאס דדיטע העפט ״ערש־ טער שניט״, אין װעלכן סיבאפ״ליקן זיך די ױגגע דיכטדר ׳. פרידמאן, נ. פערסקי, ב. מרדבי, ׳אנאםעװיטש, י. פערלאװ און א. לעװ. ןןןן פר״טיק דעם 26־טן דעצעמבער 1930, 8 אװנט קומפ פאר אין זאל קין האבדל אין ביורא־ אנגעיסםעלטע, מילנע 7, א גרויסער ליטערארישעי־ רעזזי. סיבאט״ליקן זיך א. זאק, ש. זאראסב, ב. ז. לערשט״ן, קלטן ליס, ד. מיצמאבער, ב. ראזען, ׳. רובינשטיין און ז. שפירא. די מחברים װעלן ל״ענען נייעסטע נישט־געדרוקםע שאפונ־ געו• ןןןן סוף נאוועםבער איז אין װינער ״נ״עם ״דישן טעאטער״ סארגעקומען א פארשטעלונג לטובת א מצבח פאר דער סארשטארבענער ״די־ שער שוישפילערין פעפי ליםמאן. עס איז אויפ־ געפיחט געװארן ז. ליבינם פיעסע ״קינדער פאר־ געסן נישס״ מיט מישא פישזאן אין דער הויפט־ ראלע. מ. פישזאן איז אדויסגעסראטן אן געלט. פעפי ליםמאן איז, װי באוװסם, נעשםארבן, אין װין אין גרויס נויט. וןן די קאװנער ״דישע בילז־ונג־געזעלשאפס, ״ליבהאבער פון װיםן״ און *אלקם־אוניװערסי־ םעט גרייםז זיך *ו פייערז דעם 50־יאדיקן יו־ ביליי פון שלום אש. ענלעבע פייערוגגען װעדן געאלאנם אין דעו־ ליניוישער ■ראװינץ.?'£סר>(םור זןן/ ק;?סןד ןן אויף א פארברייםערםער זיצונג פון אויס־ פיו־ביורא פיז "ײ<4 פאז־װאלטוגג פוז ״״ײא־ פר״נפ" אין ווילנע, איינגעלאדענע געסט און פרעסע־פארשט״ער האט זלםן רייזען אין א 2 שעהדיקן רעפעראט איבערגעגעבן װעגן זיינע אויפםוען לטובת דעם יױוא אין אםעריקע. — ״עס איז פאראן א באדן פארן ״װא אין אמע־ ריקע — האט ז. רייזען געזאגט — ב״ דער געהעריקער ארבעם וועט נאך אמעריקע א סך אויפטון םיי םאטעדיעל און םיי אויפן וויסנ־ שאפטלעבן געבים״. ןןן אין קאוונע איז פארגעקומען א גרינדונג־ פארזאמלונג פון א היסטאריש־עםנאגראפישע־ געזעלשאפט אין ליפע. סיאיז אויסגעהערט גע־ װארן א רעפעראט פון ד״ר ראזאנזשיצקי וועגן ש. דובנאוו. סיאיז באשלאסן געװארן א״נשטי־ מיק אנצוי־ופן די געזעלשאפט א. נ. פון שסעון רובנאוו. ןןןן פאריז ווערט װאם ווייטער אלץ מער ארומ־ געװאקםן םים ״דישע קולפור־אינסטיטוציעס. דעצטנס איז דארט געשאפן געװארן א יידישער באד ״הזמיר״. מילעגם האפנוגגען אויף אט דע־ נ״ער םינזפימישער איגסטיטוציע. ןןס דירך דער ״טדיבונע אקאדעטיצקא״ ווערט איצט געגרייט צום זאץ אן אלמאגאך אין פוי־ ליש, אונטער דער רעדאקציע פון אל. לעווין און ש. ל. שנײדערמאן. געװידמעט דער יונגער ״די־ שער און העברעישער ליטעראסןר. אין אלמאנאך קומען אר״ן איבעיזעצדנגען פון א באראש/ י. בורל*4 ש. עגנון. א. ם. פוקס, ב גי־אזמאן, ש. הא־אנטשיק, הזזי■ המאירי, ׳. קיפניס, ד. סיצמאבער, ׳. פערלע, ג. שאפמאן, א. זאק, לידע־ פון בס• אהרן צ״טלין, א. באדיק, א צ. גדינ־ בערג, רחל ה. קארן, ׳. קירםאן, מ. קולבאק, ׳. למדן, י. ליבםבוים, ק. לים, א. מאנגער, ק. מא־ לאדאװסקי, י. פאפיערניקאװ, חזל, ׳. שלונסקי, ש. ל. שג״דעיטאן. ד. שםעונוביץ, י. שטעין א.א אין דעס קריטישן אפט״ל קומען ארפיקלען פון י. פיבםאן, ב. קארלינסקי, ה. קאהן, נ. מ״זיל, נח פרילוצקי, ד״ר ׳. שיפער. ןןןן אין צוזאמענהאננ מימן אנרופן די ערשטע שולע פון ״שול־קולט״ אין ווארשע אויפן נאמען פון שלום אש, איז זוגטאג דעם 21־טן דעצעסבער *ארגעקומען אין לאקאל פון דעד ש־לע (פראג־ צישקאנער 20) א פייערונג מיטן אנטייל פון דעם דיבפער סיאיז געקומען א גרויסער עולם. פארשםייער פון פאו־ש״דענע ארגאניזאציעס און אינסטיםוציעס: פון האנטװערקער, קל״נהענד־ לער, •ועלי־ציון, החלוץ, צױניםטישן צ. ק., פאלקיסטן, פון א ריי יידישע רעדאוקציעם, פון דוארשעװער קדזלד״ ליפעראטן־פאר״ן, פון דזשאינט, און אװי ײ״טער עם זעגען געהאלטן געװארן באגדיסוגגען, רעדעם פון מ. ׳. פר״ד, ז. נזלםד, איגזש. א. ריים, י. גרינבוים, אין נאמען פון די לערער ת. ראסנעד, ליבערםאן, נ. םייזיל, דיר זנ ש. ױריס און אנדערע. עס זענען אין די דעדעס, אגב, באריבם געווארן א סך אינםערע־ סאנטע פראבלעמען פון ה״נטצ״םזקן יידישן קילטור־לעבן או׳ן בעיקר די פראגע פון ״דיש און העברעיש, פון יידיש אין ארץ־ישראל. מים א גרויסער, אינטערעסאנטער רעדע איז ארויס־ געשראטן שלוס אש