Literarishe bleter · 1930-11-28 · 48 (28.11.1930) · p. Seite 913

ו ו ו?־עעד^דישע ג?עסעי נ*ם 48 431?.׳ ,זײס 913 א ד אק קוגסם ןןןן דער גמװוסמעד ײדישער םויב־יםצומער?אלער מאוריצי פינעאװס?י איז אין בוענאס־ אײרעס איבערגעפארן געײארן דורך אן אויסא און אויפן ארט געגליבן פויפ. — דעד פראגי־?וער פויט פון באװופפן?יכסטלער רזאס ערייפ־ װעלפ. ןןןן אין דעפ ײדישן צעאפער אין #וילן פרעמ װידער ארײן א כאאס מען האפ געלײגפ הןןפ־ נונגען אויף דעם דירעקפאריאפ פון די פעא־ פעדן בײם ארפיספן״פארײן, פען האפ געםיינמ, אז אים װעם געלונגען ארײנצוברענגען אז איד־ נונג אין די ײדײפע פעאפער־פױסעם און ק*אר״ דינירן די ארבעפ פין די פעאפערן״ וואס יכפילן אין די גרעסערע *נ־פעפ ליידער אנער האפ זיך ארויסבאוויזן, אז דער דירעקפןןריאפ איז נײכפ בבח געװען אן ספעציעלע גרעסערע פענדן און אן א םעספ־אויסגעארבעפן סלאן פון ןןנהויב אן צו באהעריפן די לאגע. ארגאניזירפ אויף גיך״ עפלעבע פעג פארן *)נהויב־סעזען, ען פ^נדן׳ איז דער דירעעפאריאפ גלײך געקומעז אין א קלעם און דערײייל הן>ם דער דירעקמאריאפ געכזוזמ ־ז״״בפעלן די ארבעפ. מקאן זיך פא־־בטעלן, װי עס האפ געפראסן די פױפעס, װעש זענען געװען אנגע־כלמסן אין דירעקפעריאפ. װזןס פיײעם זײן — װעלן די ק מענדיקע װעבן באװײזן. דער־ װײל איז תוהו־ובוהו. — עס •כשידן דערװײל די פעאפערן, װאס האבן באװיזן אלײן אויפצו־ האלפן זײערע פדופעס. און אויך די פעאפערן, װז)ש געסינלז זיד איז ■־•יװאפע הענפ. וש די ״ײידנער פרוסעי י (>*:£. פ. פזאה) •כסילפ דערװייל אין װילנע. סיכפעות, אז די פרובע *ארבלײבפ אין װילנע אויף א לענגערער צײפ.;ןןן אין ״נאװאשמשי״־מעאמער װערפ באנײפ דוד בערגעלסזןנס ״דער פויבערי' (רעזיפי דוד הערמאן) מיפ א. סאפבערגן אין דער תויאפ־ רעלד ןןןן אין דעצעפבער חוד׳ס דערשײנפ אין ניו־ יאיק דער ערטפע־ באנד פון ״לעקסיקןןן פון ײדײכן פעאפער״ (רעד. ז. זילבערצװײג). דער באנד געמם ארײן די ביאגראפיעס פון א. ביז י. סיקומען ארײן ביז 1200 ביאג־אפיעס פ*ן װאס זענען פארבונדן פיפן ײדײפן פעאפעי אקמיארן, דראמאפורגן און אנדערע ■ערזאנען, >ז װיבםיקן $דם פארנעםפ אין באנד די ביאגרא־ פיע פון א. גז)לדפאדען און יעקב גארדין. זײ חאלפן ןןרום 300 זײםן פון בוך־פ#רם. אין ״לעקםיסאן״ קומען ארײן פיל בילדער, אפײכן, *פער־בלעםער פון ■יעסעס ארן פאקסימיליעס. ןוװ יאנאס שורקאװ •כפילט מים דערפאלג אין די גרעסערע?ופעפ פון פוילן דעם ״אויפשמאגד״. ןןןן די ״װילגער פױפע״ (אנפ. ם. מזאה) װערפ געבעפן אפצאלן פאנפיעמע פאר ה. לײ־ װיקס ״רער גולםי,. סיאיז *סוין די העבסםע צײפ1 וש די בערלינער פיאגיספין אליצע יאקוב־ לעװענזאן האלש אין א ריי דײנמזע און םראנ־ ע־יזילוע ידטעפ פארפראגן איבער ײדײכער םוזיק. ד ־ש ד. נ ח ס ז ס י י פ ו ז ו ו א ד צ ײדישע שרײבער קאנען יסוין אויך גאנץ־ קוכציק די דיפלאמאפישע שפראך1 — ג״ דער־ גײ א פאלק אין דער דערקלעױנג! וחן חלל ראגאף, דער באװוספער שריפפ״צבע־ לער, דער מחבי פון ״דער געשיבפע פון די םאר־ אײניקפע שטאפןי' און א רײ אגדעיע װערק, דער לאנג־יאריקער מיפארבעפער פ־ן ״סאר־ װערפס״, געפיגפ זיך איצפ אויף א לענגערער שפודיע־רײזע אין אײראפע. בקױב קוממ ער אזיך קײן װאד״סע. ה. דאגאף איז א מעפיקער בויםגליד פון נױ־יארקער ײדײטן פען־קלוב. ןןןן װי מיר האבן שוין געמאלדן, װערפ אין ״פאפאר"־פ*־לאג פון י. קאמערפאבער געזעצפ איצצ דער דרימער באנד פי־ן ד״ר י. צינבערגס ״די געשיבפע פון דער ליצעראטור בײ ײדן״. דער חשובער געלערפער האפ שוין פארפיק דעס פערמן און פינפפן באנד פון דעם װערק. דער זעקסםער באנד (די אלפ־ײדי״כע ליפעראםור) איז שוין בערך א העלפפ אנגעשײבן. ₪ דער װארשעװער ײדישער פען־קלוב האפ באשלאסן צו פראקלאמירן די פײערונגען לבבוד של*ם אשס 50־יאריקן גענוירנטאג אויף די פעג פון 20—31 דעצעמבער. אין די םעג זאדן אין די שפעפ און שפעפלעך אין פוילן אײנגעא־דנפ װערן אקאדעפיעה, פארלעזזנגען, פײעױנגע; לבבוד ש. אשן. דער ײדישע־ פען־קדוב ג־ײב אויך אן אדרעס־נוך פאד ש. אש, אין װעלבן די פען־מיפגלידער וועלן אלײז ארײנשרײבן זײערע באגריסונגען צו ש. אש. אויך דער נױ־יארקער פען־קלוב גרײפ א גרויסע אש־פײערונג אין גױ־ יאיק. ןןןן די װארשעװער פרײגפ פון ײד. װיסנש. אינספ. זענען צוגעפראפן אײנצוארדענען ײװא־ אװנפן. דער ערשפער ײװא־אװנפ איז געװען <ויף דער פעפע: ״בילדער שןן ךײך װךייןןייך פארגאנגענהײפ אין װא־שע״. עס האבן רעפע־ י־ירפ ד״ר ר. פאהלעו—ספאפיספיק *״ז ײדן איז דער אפאליקער װארשע; ד״ר ע. ריגגלנלום — שםואל זניפקאװער (לויט נישפ־פונליקירפע ארבױו־פאפעריאלן); ד״ר י. שיפער — דער אנר״יב פון חסידיזם אין װארשע און דער קאפף מיש די משסיליס (לויט ארסױױפאפעריאלן). די אלע רעפעראפן, זואס האבן פארפאגט פיל נײע מאפעײאלן, זענען אויםגעהע־פ געװארן מיפ גרויש אינפערעס. די ײװא־םוער זענען װערש א ײשר־בח פאר אזא מין אזונפ. ןוןן אין ב״ענאס-אײרעס איז אין עדפער פון 71 יאר געשפארבן דער ארויסגעבער פון דער ערשםער ײדישער צײםוגג אין ארגענפינע און אײנער פון די גרינדער פון דעם דארטיקן ײדישן ישוב׳ ױאל ראזעננליש. ער איז געקו־ מען קײן ארגענפינע אין 1889 און אין 1898 געגרינדעמ די ערשטע ײדישע צײפשריסט אין ארגענפינע ״דער װידער־קול״. די דאזיקע צײ־ פ*גג איז ארויסגעגעבן געװארן ליפאגראפיש, װ״ל עס זענען דענארש נאך נישפ געװען אין ארגענשינע ק״ן ײדישע דרוקערײען. אביםל שצעפער האט ער געגרינדעט א צװ״טע צײמונג ״דער ײדישער פאנאגראף״, װאס איז דערשינען?יסטראסור ק??ס?ד ₪ דער באוװספער ײדישער פילאלאג ד״ר אלפרעד לאנדוי װערם דעם 25־םן ה. ח. אלט אבציק יאר. װי באוװסמ האט דער ײװא לבבוד א. לאנדזיס 75־יאריקן ױבל ארויסגעגעבן דעם ערשםן באנד ״פילאלאגישע שריפמן״, וװ עס איז א.*יך געבראבפ אן אויספירלעבע ייאנרא־ פיע און א£שאצוכג פון דאנדויס פארדינסםן פאר דער ײדישער פילאלאגיע. א רײ ײדישיע קולמור״אינסמיםוציעס, אויך די ״ליפ. בלעם." האבן געשיקם איצם צו ד״ר א. לאגדוי נאגרי־ סונגען. זײן אדרעס איז: װין 6, װינדמילגאסע גום. 7. ןןןן װי באוװספ האש דער ײדישער פען־ קלוב אין װארשע געשיקפ דעם 10־פן אקפאבער צום העברעישן פען־קלוב אין ארץ־ישראל א ■יאפעספ אין צוזאמעגהאנג מיפ די דעמאנ־ סשראציעס קעגן ײדיש אין תל־אביב (זע ״לימ בלעם.,/ נוט. 43). אויף דעם רוף פון דעם ײד. פען־קלוב, א־ז דער העברעישער פען־קלוב ״זאל װי געהעריק רעאגירן אויף דער באלײדיקונג?■״־ן דער ײדישער שפראך״, האפ דער העברעישער פען־קדדב צוגעשיקפ אזא מין ענפפער: ״זײער געע־םע חברים1 די צענשראל־םאדװאלםונג פונם העברעישן פען־קלוב האם באמראבפ אויף אײ־ דעצפער זיצונג דעם עניז, װאם איר האפ בארירפ אין אײער חשזבן בריײ פון 6־מן אקפאבער, און ־האמ אנגענומען םאדגנדיקע באשדוסן: א) די שפ־אסן-פראגע פ*ן העברעיש און ײדיש אין א״י איז בעיקר א פאדיםישע פראגע פון דע־ נאציאנארער הײם, און דעריבער איז עש נישמ די קאפפעפענץ פון דעם העברעישן פען־קלוב, לוימ זײנע שפאפוםן, ארײנצומישן זיך דא אפיצעל. ער דריקמ אויס נאר זײן מײנונג, אז ב) די העירעישע שרײבער אין א״י זענען אײנ־ שםימיק מימ די אלע נאציאנאלע אינסמיםוציעס• אז עפנמלעבע פארשמעלוגגען אין דער ײדישער שסראך אין א־ץ־ישראל, װאס זײער כװנה איז אײנצונעסען פאר אפ דער שפראך א הערשנדיקע פאזיציע, קען אפשװאבן די פאזיציע מ*ן דער העברעישער שפראך אין דאנד, וועלבע קעמפם *אד איר עקזיסמענץ און פאר איר אגשװיקלונג בײ שװערע באדינגוגגען, און דעריבער דארף פען אויסמײדן אזעלכע פארשפעלונגען אויף אלע קולשורעלע אופנים. צײםונגען און ביבער א*יף ײדיש קופען אריין אזן װערן פארשפרייפ איז לאנד אן א שמער; עש װערמ אויך געגעבן א מעגלעכקײמ די געםט, װאס קאנען נישמ קײן העברעיש, אױיסצומרעפן פאר דער עפנםלעבקײם אויף ײדיש אויף א בבבודיקן אופן, און דערי״ בער איז קײן רײד נישפ װעגן דער באלײדי״ קונג *ון ײדיש אין לאנד. ג) הגם עס איז בא־ װוסם די העברעישע שריפםששעלער, אז דער פרװו ארײנקיעירן דעם ײדישן סילם איז גע״ ײען געשמיצמ דורך א גרופע ײדישיספן מיםן צװעק צו םאבן א פראפאגאנדע פאר דער שפראך. דאך האלטן זײ :ישט, אז סיאיז געײען נויטיק צו באנוצן זיך, בדי אויסצומײדן די פארשפע־ ־ונג, םימ אזעלכע מיטלען, װעלכע פאםן נישט װעבגמלעך און איז געדרוקמ געװארן *ױ א ■אר דעם כבוד פונם ײדישן-ײש־ב. מיש אבםונג און חבו־־גרוס. שארזיצעו-ח. נ. ביאליק, סעק־ עמאר ־־־ אשר באראש.,, דרוקערי ז י?