Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 833

זײם 633 ¥■ 9'ססר$ר'שס 3?017*ר נזס. 44 (359) א ד צ ו ו ו א ד םט$םער >**ן ק*גסס ןןןן אין די ם>ןרײניהמע שט&מן און קאנאדע ר.#בן זיך הײ־יאר געעפנמ 22 ״דישע צעאטעין םימ # 240 ױני#ן־ארנזישטן און א גרעשערע צ*ל נישט־ױניאן ארטיסמן, װאש די ױנימז האט דערלויבט זןו שפילן. ןןןן ה. לײװיק אפעלירט צו די טרוםעש, װ*>ש פירן אויף ז״נע פיעסעס צ'ז>זל אים צאלן טאנ־ טיעמע. שוין צ״ט, אז דער םען־קלוב און די אי־ טיסםן־פאר״נען זעלן אר״נטיעגן אן מידנונג אין עט דע• הסקר־װעלט. ןןןן מ>>ריס שװארצש קונסט־םעאטע-־מרובע האט אנגעהוינן דעס שעזאן אין פילאדעי״שיע טיט שלום אשש ״כישופמאבעיין שון עאשטיליע', — דראמאטיזירט און יעזשישירט דירך מ. שװאיץ, מוזינן — ױסף אכראן. די םרעמיערע איז געװען נאשטימט אוי,? דער 17־טן #קטאנע־ . — דינסט#ג דעם 26־טן אקטאנע־ ד״״נן זיך ען די גאסטשפילן פון דער ״װילנער טריםע (אנס. ם. מזאה) אין װילנע. די ״װילנערי פא־• בלײבן אין װילגע נ$ר אויף 10 פארשטעדונגען. ןןןן אין נױ־יאדקער םעאטער ״ארטיף״ — ערשטער פערמאנענטער ארבעטער־מעאטער אין אמעריקע װערט איצט אויפגעפירט ״דזשיס קו* םערקאפ*, א דראמאטיש שפיל פון ש. גאדינער, רעזשי — ב. שנ״דער, דעקןןראציעס פון ב. ארמנסאן, מענץ — ב. צמה. וש די איםיסמן אלא לילית און װ. ג>זדיק, װאס פארן איצט קײן אםעריקע, האנן לעצטנ׳כ געשפילט אין םאריז און אין בריסעל. ןןןן לידיא פאטאצקא האט גאשטראלירמ מיט אן אנסאמבל־םרופע פון דירעקטאריאט פונס אר־ טיסטן־פארײן אין פלאצק, פיאטריקאוו, טאמא־ שאװ און ראדאם. רעפעדםואר — אינסענס ״די ג״סטעי/ י. גארדינם ״מירעלע אפרת,/ װירי־ באװס ״די פרוי, פון װעלנע מען רעדט״. ןןןן דעס 20־מן אקטזןבער װערט געעפכט א ביל־ דער־אויסשטעלונג פון דעם קינסמלער יעקב ראטנוים אין לובלינעד געזעלשאפטלעכן קלונ. פארװאס איז די א״נלאדונג געשרינן בלויז אין פויליש^ ״דישער קינשטלער, א ״דישע קונסט־ אייסשמעלונג אין >> יידישן קלונ1 ןןןן דער רעפעיטואר פון ריגער ״דישן מיעו־ טים־טעאטער איז עפעש נישט פויגלדיק: נאך ליי־ װיקס ״גודםי' — גייט ״חלומות פון לינעי, ״א פ-וי אן ע הארץי". ןןןן אין מיכאלעשקאס פרןןספעקט־טעאטע־ (אין נױ־י$רק) איז צװישן אנדערן אנאנסירט דע־ אויפטריט פון בערטא גערסטין אין בנימין רעשלערס א פיעסע ״א״נע פון יענע״. וש קלארא יאנג טרעט איצט אויף אין פאי־יז. ןןןן די װאדשעװעי ארטיסטן ח־ים סאנדלע־ און חנה לעװין שפילן איצט אין פאריז. ןןןן חיהלע ג־אבער איז ארויסגעט־אטן אין ק#װנער םלוכה־טעאטער מיט דר״ ק#נצע־טן פוגם ײדישן ל׳ד. די מנצערטן זענען אדורך מיט גי־וים עי־פאלג. עם זעשען נײגעװען אויך פיל ליטװישע שוישפילער מיטן דירעקבאי פונם טעאטער אלעקא זשילינסקי בראש. ק״ן פוידן קוםם גרעבער אין * 2 װ>>כז ארום. ר ע ד. ג ח ם ן ם י י ז י? םים ד״ר ח. זשיםלמװסקי, ש. גיגער, דוד פינסקי, א. גלאנץ־לעיעלעס, ל״בוש לעהרער. ןןןן די װילקאםירער ײדישע רעאל־גימנאזיע (מים רעכם פ״ן רעגירונג־שולן) לאדט אונז א״ן צו דער פ״ערוגג פון צעניאריקן יונילײ סון דער שול, װ$ס קוםט פאר דעם 25־םן *קטאנעי ״א שװערן װעג האט דורכגעםאכמ די גימנאזיע — װערט געזאגם אין דער מעלדונג װעגן דעם יובילײ — אין משך פון די צען יאר. אין דעי געשינטע פון דער ײדישער שול איז נישט צו געפונען :אך א ב״שפיד פרן אזא עקשנוהדיקן שװערן קאמף און פון אזא אומטאדעראנטעי האל־ טונג פון די קעגנער, װוןס... האנן מיט בדעי־לײ מיטלען געשט־עבט אומצונרענגען די יידייג״ גיםנאזיעי'. ״די װילקאםירער גימנאזיע איז די אײנציקע אין ליטע, װו עס װעיט געפרעגט דאס ״דישע װארט, די ײדישע ליטע־אטור. זי גר״ט צו לערער פאר די ליטװישע יידישע פ#לקס־שולן, דערציט א ״דישע אינמעליגענץ אין דע־ מוטע־־ שפראך״... אונזערע הײ׳סע ברנות דער װידקא־ מירער גימנאזיע, וו#ס האמ ארײגגעשריבן א ש״ן, הערלעך בלאם אין דער געשינטע פ״ן דע־ ״דישער װעלטדענער שול. גןןן אין חודש *קט#נער 1010, זענען געגרינדעט געװ#רן די ערשםע ײדיש־װעלטלעכע שולן אין אמעריקע. די ײדישע קולםור־געזעלשאפט $רדנט א״ן לכבוד דעם 20־יאריקן ױבילײ א גױיסן סימםאזױם, װעגן דעם סך־הכל פון דער ״דיש־ װעלטלעכער שול־באװעגונג אין אירע פארש״דענע ריכםונגען און שאםירונגען. װ*ס לערנען א*נז די 20 י#ר שול־ארבעם? װאס צעטײלט די פאר־ ש״דענע ריכםונגען און ביי װאסערע פונקמן קענען זײ זיך סאר״ניקן און קאארדינירן? אינם סימפאזיום װעלן זיך באם״ליקן: פ. געליבטער, ש. שאםירא, ל״בוש לעהרער, יעקב דעװין, ש. גיגער, פןןרזיצער און אײנלייםער. עם װעם אויך זיין א פאסיקע םרזןגראם. דער הימפאזיוס איז באשמיסט געװזןרן אויף סוף אקטאבער. ןןןן אינם באריכט סונם פלענום פון דער צענטר. פארװאלמונג פון יױוא (ליט. בל. נומ. 43) איז אדורכגעלןןזט ױדל מארק (פון ריגע), װאס האט *נט״ל גענומען אין די זיצונג װי א מיטגליד פון דער צ. ס. ןןןן די ס#*־ברײם*נגען פאר דעס ביכער־קלונ ב״ דער ״דישער קולטור־געזעלשאפט זענען שוין באלד פארענדיקט. דער קלוב װעם אינגינן אנ־ ה״בן צו םונקציאנירן. מבןןנענטן אין קלונ װעלן קעגען זיין אויך נישם־מיםגלידער אין דעי ״. ק. ג. יעדער אבאנענט װעט דארסן א״נצאלן 10 דוזלאר א י*ר און ער װעט זיין בארענטיקט צו אכם ביכער. דער גאנצער פלאן װעט אינגינן אנןןנסירט װעין, אויך די נעםען סון די ע־שמע ביכער, ײעלכע די אבאנענםן װעלן קריגן. ןןןן נאנן רעפעראט פון ד״ר מ. ײײנרייך אין גר#דנע ״די נשמה סון ײדיש,,, איז פארגעקוסען א סארברײטערםע זיצונג פון ^רםיקן אקציע־ קאםימעט צוזאמען מימ א״נגעלאדענע געשט. סיאיז בײגעווען א. משעריקאװער, וו*ס איז גע־ קומען מיט מ. װײנרײך ק״ן גרןןדנע. סיזענען אויסגעארבעט געװארן די פרםים אויף מ פא־־ זאמלונג סון די סארוואלטוגגען פון די האנטײער־ קער און פר*פ. פאר״גען. סזז וו?יסזזראסןר אזן קןלסוד ןןן דער ״דישער •עױקלונ איז ײארשע האלט א< רעגולערע זיגוגגען ורעגן פארש״דענע אקטוע־ לע *ראגן, ײאם האבן א ש״כות *ו דער ״דישער ליםעראטור און קולסור. דעצםנפ װערש גענוי באהאנדלט דער פראיעכןפ וועגן *ובויפדופן א יידישע שר״בער־קאנפערענץ אין ווארשע. אט דער פראגע זענען געווידפעם געווען א״ניעע זיוװנגען פון דער פארוואלםוגג. םיווערם אויםגעארבעט דערהדר־היום, םיװערן אנגעםערקט די רעפעראטן. פיווערן אנגעד״כנם די טעזיסן. אויןו א״נער פון די לעדםע םארװאלט־נגס־זידונגען איז בייגעװען דער וויגע־פארזיגער פון נױ־יארקעי יידישן פען־עלוב ׳. ל. פהן. פיזענען ארוסגערעדט געװארן א ריי פראגן פזן דער יידישער ליטעראםור אין פוילן און אמעריקע. סיזענען אויך נארירם גע־ װארן פראנלעטען פון דער ה״נטד״םינןער יידי־ שער ליטעראטור. — םיאיז פארויםגעזען א בא־ ראטונג םיט דער באט״ליקונג פונם ״דישן פען־ קלוב אין ווארשע טיט ׳. ל. נהן און א פאר־ שם״ער פון ״דישן פען־קלוב אין ווארשע. — םיײיי אייד פארגעקוםען א באראםונג אין ווילנע פון פאדשם״ער סון װילנער פען־קלוב םיט י. ל. כהן און מייזיל — סיזענען אנגעםערקט גע־ ווארן א ר״ סארשלאגן *ו ז״קםיײיזירן די יידי־ שע פען־קלובן. ןןןן ד״ד י. שיפער האם פארענדיקם זיין בוך ״פוילישע ״דן אינפ אויפשםאנד פון 1830— 1831", — דאס בוך װעףט ארויםגעגעבן אין פויליש דורכן ױדאיסםישן אינפטיםום אין װאר־ שע. דאס בוך האלט א 20 דרוק־בויגן, עם איז גע־ בויט אויף ארניװ־םאטעריאלן. ןןןן םיאיז געקוםען טשה גראם, װאם האם פאו- כראכט עטלעכע װאכן אין רוסעניע, װו ער האט געהאלםן רעפעראטן ווענן דער יידישער ליטערא־ םור אין סיל שםעם און שסעםלעך. ןןןן אין פארלאג ״כוחות״ דערש״נען אינגיבן: םאקםים גארקיס בארימט וועדק ״דאס לעבן פון קלים סאמגין״ פערט בוך, יידיש ם. ניידיןן אלעקסעי םאלאשקינס ״די לבנה פון דעד רעבטער ז״ם" (דאטאן — פון רוםיש ש. ש״נבערג). אין דעמזעלבן פארלאג זע*ט זיך אן אריגיגעל בוך פון ם. נורשטין — ״איבער די חורבות פון פלוינע״ (דער*יילונג). דאם בוך וועט האלטן א 240 ז״טן. םיווערט אדיך געזע*ם דאס נאזווםט בוך פון רוםישן קריםיקער פראפ. אװ׳סיאניקא־ קוליקאװסקי וועגן חיינריך ה״נע (פון רוםיש גיםל םייזיל) םיט אן אריינפיר פון א גארנ־ פעלד. ןןא אירענא נעטיראװסקיס ראמאן ״דוד גאלדער״, װאם איז דערשינען אין פראנױיזיש און איז איבערנעזע*ט אין פיל שפראכן האט זיך אנ־ געהוינן *ו דרוקן אין הסשכים אין ריגער ״פריסארגן״, ״ריש מארק ראזוםני. 1א ח. ל״װיק, ײאם האם געזאלט ארויספארן אליןי א רעםעראםן־םור ק״ן איגענטינע, איז ארויסגעסארן אויף א לענגערן רעפעראטן־טור פאר דער ״רישער קולטור־געזעלשאפט אין די *אר״ניקטע שטאטן. דער טור ה״בט זיך אן אין אקםאנער און ער שליסם אריין די וויםטיקסמע יירישע *ענטרען פון די פאר״ניקטע שטאטן און קאנאדע. םיווערט אויך געפלאנט א וויגטער־טור