Literarishe bleter · 1930-09-12 · 37 (12.9.1930) · p. Seite 707

זײס 701 7'םזזר*ר'שזז!!?ססזזר סס, 37 (332) ט־ליטעראטור א הויז םאר װיםנשאםטצער אין דאלעם, בערלינער סײןורטאל. איז אויפגעבויט געײן)־ן א הויז פאר געלערטע. אין דעם הויז ײעלן װוינען די אויםלענדישע װיסנשאסטס־ לײט, ײעלכע?ןומען י,ײן גערלין אוין* פןןרלעזונגען *ןדער צוליב שטזדיען־ יײעקן. אין דעם הויז געם־נט זיו אויך דער קלוב םון די בערלינער ײיסנ־ שאפטס־לײם. דאס הויז איז אײנגעארדנט מיט קאמפא־ט פערציק ״םאוסט״-איבערזעצוגנען אין ענגלי׳ם ביז איווט זענען סאראן אין ענגליש איבער פערציק ,.פאוסט ־ איבערזעזײנגען, ןןבער קיין איינע פון די איבערזעצונגען איז נישט קיין פולע. אין הײנטיקן יאר דארםן דערש״נען צײײ נײע אםעריקאנישע ״פאוסט״-איבערדיבטונגען, ײעלכע פרעטעגדירן *ו ז״ן ענדגילטיק. א״נעי פון די צײײ לעצטע איבעדזעווער ארבעט שוין איבער ״פאיםט״ העבער גײעלו יןןר. ברױו םון םאאבער סלןןבערם שײעםטערן־םאבטע־ הןןט פארעפנטלעבט דריי אומבאקאנטע ברױו פון איר פעטער. װןןס זענען געשריבן געײןןיז *ו ז״ן פד״נם טורגעניעװ. אין ד• דאזיקע בריײ קלאגט זיד פלןןבער אויןי זיין צו- שםארק ןןנגעשטרענגםער ארבעם. םיזענען אין די בריײ אוירסאראן קריטישע באמערקונגען װעגן ז״נע *״ם־שריפטשטעלער. דער מחבר פון ״םאלןןמבא״ דריקט זיך אוים בעיקר םיט גרויסער גרינגשעוװנג ײעגן זןןלא. אבציקםטזנר נעבוירםנטאנ פון מאםאסןןן אין הײנטיקן חודש טאלט א-ים דער אכציקםטעי געבויינםטןוג פון דעם פראנוײיזישן •ראיע־מ״סטער מאפאםאן. די ליטערארישע *רעסע פון גאר דער ײעלט האט געײירםעט גרויםע אפהאנדלונגען ײעגן דער יןןידײט פון רעם געניאלן שרײבער. א נײער אײזנשטײן-םיצם דעד נײער פילם פון בארימטן םאײעטישן רעזשיםער אייזנשטיין טיאגט דעם נאמען ״םענטימעגטאלער ראמאנם״. דער פילם איז במעט אן שום פאבולע. סיװערן געװיזן לויט דעי ריי אלע פיר *ײטן פון יאר. דאם איי א נאטור־פילם. די פײזאזשן װערן געוויזן אין זייער פארש״דנארטי- ק״ט, דורבאוים רעאליםטיש מיט אלע הונקםלעבקײטן. די עפעקטן. וועלכע דער רעזשיסער קען ארויסבאקומען פון װאםער, ב״מער. ײאלקנס, זון זענען באמח װונדערלען־. אין דעם פילם איז נישט פאראן קיין שום םאציאלע באפאיבונג, פאדקערט גאר, סיװערט געװיזן א *ימעד אין א שלאם, אין וועלכן די העלדין זינגט אירע םענטימענטאלע ראמאנםן. דער פילם שטעקט מיט אריסטאקראטישע קולמור פון 18־םן יארהונדערט. דער דאזיקער פילם האלט 600 מעטער, ד. ה. דרײ מאל קלענער ײי א נארםאלער פילם. דע- ״םענטימענטאלעד ראמאנם״ איז א נייער עטאפ אין אײזנשטיינם רעזשיפע־ רישן שאסן, און אלם ז״ן עישטעי קלאנג־פילם פא־זיבערט עד אים אויך א גלענצנדיקע ציקונפט אויןפ דעם געבים. ״די לעבנם-ביאגראםיע פון אן ארבעטער״ דער *וילישער םאציאלאגישער אינסטיטוט האט ארויםגעגעבן א בוך פון יאקוב ײאיסשעבאײסקי א. נ. ״די לעבנס־ביאגיאפיע פון אן ארבעטער״ דאם ווערק האט באקומען דעם ערשטן פריז אויפן קאנקורם, ײאם דער סאציאדאגישער אינםטיטוט האט א״נגעארדנט אייר דעם בעםטן אויטא־ ביאגראפישן בוך. ײאיטשעכאםקי שילדערט ז״נע קינדער־יארן, ײעלכע ער האט דורב- געםאכט אין שרעקלעכעד נויט ביז צו די לעצםע יאדן פון ז״ן לעבן װאיםשעכאװםקי שילדערט אויף א פשוםן און אויםריכטיקן אוסן דעם שרעקלעבן לעבנם־גיחנום, ײאם ער האט דורכגעמאבט ער האט געארבעט ב״ די שײעיםטע און שרעקלעכםטע ארבעטן. סון די פש־טע דערצ״לונגען פילט זיד די הארטע נאטור פון דעם מענטש, װעלבער האט ײד אין לענן נישט א״ננעבראכן און אלץ איבערגעמדאגן. דאם ניד חאט ארויםגערופן א שטארקע פאראינטעדעסירונג. סיל פוילישע קריםיקער חאבן עם פארגליכן צו פינקם ״םיך הונגערט״ און אפילו געשטעלט עם נאך העכער פון פינקם ק־ך יא םון דער װעל קענן אמעריקע א גרוםע פראנצויזישע שריפטשטעלער האט אנגעהויבן א פראפא־;-:דע־אקציע, װאם איז געײענדם קעגן דער אמעריקאניזירונג פון א״ראפע. ״טיר האבן פ״נט אטעריקע — דערקלערן די שריסטשםעלער — צוליב י זעלבע טעמים, פארײאס עדגאר אלאן פא האמ פיינם געהאט זיין ר,י-פח און זיין לאנד. אינם מארערנעם אמעריקע זעען טיר א בפירוש אפ־ ויענרן זיך פון די גייםטיקע כחות צוליב ריין םאטעריעלע *ילן. דאם ־ יסט אפאטעאזירן רי פעיק״טן, ײאם ברענגען נאר א סארבעםערונג פון ל• מאטעריעלע לעננם־באדינגונגען. םיאיז געקומען די *יים, װי סיהאבן?ס פארויםגעזאגט פא און באדלער, ײען אמעריקע הייבם אן *ו קאלאניזידן * ׳־אפע, און אייראפע שיצט זיך גארנישט קעגן דעם. מיר ווילן אין דעם פאל נישט שיצן דעם פראנצויזישן גייסם, אויד :ישט דעם לאט״נישן און אפילו נישט דעם א״ראיעישן; מיר װילן בלויז שיצן דעם ג״םם, ײאם איז געגן דעם אמעריקאנער גייםט. און םיר קעמפן אזוי, װי םיקעמפן די קאלאניזירטע פעלקער קעגן די קאלאניזאטארן. דאם הייםט מיט דער הילןפ פון א באיקאט. מיר באיקא־ סי־ן םיםםעמאטיש אלע אמעריקאנישע פראדוקטן: טיםין, אלקאהאל, אוי- סאסאבילן, בארן, אפעדעטקעם, אמעריקאנישע פילמען און די אמעריקאנישע ריטע־אטיר. םיר זענען די פיאנערן פון דעד שוץ־אדגאניזאציע, ײעלכע ײעמ שפעטער אדער פריער זיד פארשפר״םן איבער גאנץ אייראפע״. א נײ בוך פון אנרי בארבים אין פארדאג ״פלאמאריאן״ איז דערשינען א ניי גרוים בוך פון אנ־י בארביס װעגן םאוועט־רוםלאנד. דאס ניך איז אדורכגעדדונגען םימ א ־.יבא־קער ליבע צו סאװעט־רוםלאנד. דאם ביך איז אנגעשריבן אין א שטילן איז געמעםיקטן מאן, אן שום װארנונגען א־ן איבערגעטריבענעם, הוילן?אטאם. אין לעבעדיקע פאקטן שםעלט בארבים פאר דאם נייע און איבער־ :עשטאלטיקטע לעבן אין האײעט־רוםאלנד. די פאפולערםטע שריםטשטעלער אין דײטשצאנד פון די פרעמדע שריסמשםעלער חאבן אין ד״םשלאנד דעם גרעםםן ע־פאלג: םעלמא לאגערלעף, קנום האםםון, זיגריד אונדםעט, ראמען ראלאן. ־־אד אנעט, וואלאם. פון די אריגינעלע דייטשע שריפםשםעלער, אתוץ רעמארקן, האבן רי;־עסטע אויפלאגעם אויםגעהאלטן סאלגנדיקע שר״בער: באנםעלס (דריי ניבעי — איבער 800.000 עקזעמפלארן), םאמאס מאן (״די בורענבראקם״ — 800000), א־נאלד *ײייג (״שערזשאנט גרישא״ — 800000). װייטער בומט העסםע, קעלערמאן, דען (צי 160.000). ״דער יאיגאנג 1002" פון ע־נסם גלעזער איז פאישפר״ט געוואין אין ״קוים״ 80 טויזנם עקי. די צענװר אין עננלאגר אין ענגלאנד עקםיםמירם עז־היום א דא**םע צענזוד די אפיציעלע צענז,יר און די צענזוד פון רי פארלעגעים. וועלבע סאדערן, אז יערער שרײ־ :ע־. ײאם שליםט מיט זיי אז אפסאך י8ל ייד אייד פארפליבטן שטרענג אפצוהיטן ייד פון באל״דיקן די מאראל און אײד *ערזאנען. דער פאי־ •1אג, ײאם היט נישם אפ די דאזיקע פרינציפן, טוז פשוט צאלן סאנםאסםישע פימעם שטיאןי. נא־ בלויז גרויםע און אנערקענטע שרייבער איז רערלויבט צו שר״בן אלץ, וואם ז״ דענקען. שאו, װעלם און גאלםװארםי זענעז די :׳1יקלעבע, — אלע איבריקע םוזן שרייבן *װישן די שורות. פיל ענגלישע שריפטשטעלעי גיבן דעיייער ארויס זייערע װעדק איז אויסלאנד און די ענגלענדעד ל״ענען ז״ בעת די רייזעם איבעין ־אנטינענם. ברױו םון װאלטער דער האלענדישער אוניווערםיטעט-אראפעסאר וואלטםהאף האם אנט־ ־עקט זעבציק אומבאקאנטע בריוו פון וואלטער, וואם זענען אררעםידם נעײעזן *ו זיינע נאענטסטע פריינט. די ברױו פון דעם גרויםן דענקעי האבן א גר־יםע באד״םונג פאר ־עי ײאלטער-פאדשונג, װייל ז״ אנטהאלטן פיל אינםעיעסאנםע איינצלחייטן זון זיין לעבן און שאפן.