Literarishe bleter · 1930-09-05 · 36 (5.9.1930) · p. Seite 685

זײס 655?יסעד בלססער נזס. 36 (331) י. /ן * ד ׳) ן ״ י * ק / ״ * ד זו ע אבגדור ד־זמאירים מל־־חמה־בוד ״דהשגעוד דהגדול־״ עם שאהירט אםילו די שטארקע אויסנעהעלסנק״ט םון דערװײטער; זיך פון ״ליטערארי׳עער באארבעטונני•. און אבינדור הטאידין הןוט דאך ־אם זיכער נעסוזט אנקוםען שװער, װײל ער איז דאך א ליטע־ דאט, א קינסטלער, װאם לײגט תמיד אזוי פיל אכט און נעװיכט אויױ דער ליטעראדישער זײט םון זײנע שאםונגען: אויך בילר, םארם, שפראך א א. װ. דער אינהאלט םון בוןץ װי בײ רעטארקן אזוי אויך בײ אבינדור הטאירי איז נישט װיבטיק דער סםור-הטעשה, נאר דער גאנצער קנויל פין עפייאח און פאםירוננען, װאם װערט אין זײ געשילדערט. ראפ זענען פון דעם ארט ביכער, װעלכע טען דערצײלט נישט איבער אין װעיכע סען דערקענט ערשט יײענענדיק זײ איננאנצן. אין זײן הקדמה שרײבט אבינדור הטאירי: ״איך האב אכתחילה נ־שט נעהאט די כװנה צו זען דעם ײד א•; זיך און א־ן טײנע חברים צו אײן טויט — אבער אזוי איז דאם א־ױםנעקוטען. און בריעבד איז נוט, װאם עס איז אזוי ארויסנעקוםען״. און אויך טיר חזרן איבער נאך רעם טחבר; ״נוט, װאם עס אװ אזוי ארויםנעקוטען״. רו־ברעם. דודך זען דעם ײר אין רעם נרויםן ״טשוגעים-הויז״ האט אבינדור הטאירים בוך א באזונדער אינטערעם און צײבנט זיך אוים מ־ט אבסערװאצ־עם און באאבאכטוננען, װאס זענען נישט בנטצא אין אנדעיע טלחטה-שילדערוננען. פארקערט, װען אבינדור הטאירי װאצט זיך באמיט אנדע־ש צו קוקן און זען — װאצט ־אם בוך נעזינדיקט טיט נישט אוטטיטלבארק״ט אינם שיל־ דערן — די נרעםטע זינד פא־ א בוך םון דעם זשאנר אביגדור המאירים מלחםה־בוך איז דאם יידישע םלחמה־בוך, טראץ דעם, װאם דאם לעבן םון אלע זעלנער איז דאך אזוי ענלעך, ײי בכלל — טראץ די פא־העלטנישטעסיק קלײנע אונטערשײדן — ראם לײדן םון אלע מענט׳טן. אין אבינדור המאירים שילרערוננען געםינען מיר אט די ״קל״נע אונטערש״דן (אםט װי גרויזאם און טראגיש זענען דאם אט רי ״קאײניקײטן״) צװישן ראם לעבן םונם יעמער בכלל און דעם ײדישן זעאנער, װאם האט װי אין דער םרידנם־ צײט אזוי אויך אויםן שלאכט־םעלר פארש״דענע ספעציפישע צדות און נזירות; און װי אין דעײ םריתם-צ״ט זענען דא ליכטיקע, םפע- צ־עלע םאר אים, שטראלן, װאס באלויכטן — װאם באלויכטן זײן ױנראזן לעבן — אזוי דרינגען דורך די ליכמ־שטדאלן דזרך די םינםטערנישן פון זײן לעבן אין דעם גרויםן ״םשוגעים־הויז״, װאם ה״םט טאחםה. עס װאלט צו װײט פארפירט, װען סיר װאלטן ברענגען צי־ טאטן פון דעם ביז גאר אינטערעסאנטן בוך. איך װעל זיך באנונענען טיט אײניקע, אין װעלכע עס װערט נעשילדערט די אײננשאפטן פונם מלחמה־לעבן בכלל אין װי עם זעט זײ דער ײדישער זעלנער בפרט. ״בכלל בין איך דא נלײך נעװויר נעװארן אינם צװײטן טאנ, או אײנם םון די יםודית םון דער םיאיטער־לערע איז: נראבקײט. שאנדעלאויקײט און דראםטישע פשטות און איבער אלעם: צו קענען •פינדן און שעאטן אין א סטיא, ױאם קײן שום שכורע זונה האט זיך אים ק״נטאל ני׳עט פארגעשטעלט. די שטאדקע קללות לגבי אלץ. װאם עס איז טײער און הײליק דעם טענטש, אנהײבנדיק בײ דער נוטער טוטער און ענדיקנד־ק בײ דער הײליקער ״איקאנע״ — און בײ ד• ײדן.• די תםילה־רצועות (תםלין) — דינען אלם א םין םאר־ שיכרוננ, א מין אלקאהאל אין דער טלחמה-אטמאםפערע: מיט שעלטן און שענרן װערט אין א נרויםער מאם נעלינדערט דער צער און דער אומבאהאלםענער כעם״. די עכט־זעלנערישע באאבאכטוננען, װעלכע זענען אונז שוין נוט באקאנט םון רעמארקם בוך — םעלן נישט אין המאירים בוך אט איז א געשפרעך םון אן עראטיש-אויםגעהוננערםן זעלנער, װעל- כער װערט נאך םער או־פגער״צט, ביז צו שנעון ממש, םיטן אנ- קומען םון םריליננ: — איך װאלט צער־םן די פרוי װי א סיש און נענעםן איר םלײש אן זאלץן — זאנט ער מיט פײכטע אוינן, ײאם םארשפרײטן א שרעק ער דערװעקט אין מיר גרויפ םיטלייד און רחמנות. םלוצליננ דער מלחמה־פםיכאז, ײאם האט די לעצטע צ״ט אזוי שטארק באהערשט די װעלט־ליטעראטור — װײזט זײנע םימנים אויך אין דער העברעישער ליטעראטור. עם האלט אין אײן שטײגן די צאל ראמאנען און דערצײלוננען םון די בלוטיקע טענ פון דער װעלט־ שחיטה. און טאמער האט נעםעלט אין דער העברעישער ליטעראטור א םלחמה־בוך םון רעם באראקטער און זשאנר, װאס רעמארקם בא- קאנט בוך ״אויפן מערב-פראנט קײן נײעם״ — א בוך, װאם זאל אמװינציקםטן אין זינען האבן ליטעראטור אוז קונםט און נעבן פאר אונז בעיקר די נישט־נעקונםטלטע, טראנישע אמתן םון די שגעון- •ארן — האבן מיר זיך שוין איצט דערװארט אויף אזא בוך. אבינדור המאידי (פ״ערשט״ן), װעלכער האט אין די לעצטע יאדן שוין בא- וױזן ארויםצונעבן עטלעכע ביכער םון דעם םלחםה-לעבן —: האט ארויםנענעבן, א נרוים, 300־זײטיק בוך, װאם האט כמעט די אלע אײננשאפטן םון רעםארקס באוײסט בוך. שוין בשעת דער װעלט־םלחמה, אדער נלײך נאך איר. האט מען נעקאנמ טרעםן אין פארשײדענע העברעישע ליטערארישע אוים-;אבן שילדערונגען און דעדציילוננען פונם מלחמה-לעבן, װאם שטייען אויף א נאנץ-בכבודיקער ליטערארישער הויך. און עם איז אויך כלל קײן װונדער נישט, װאם די העברעישע ליטעראטור האט זיך אזוי;ערן אפנערוםן אויױ די טרויעריקע מאםענטן פון אזנזער לעכן װער דען האט אזוי פיל נעליטן און דורכנעמאכט אין דער שרעק- לעכער און אכזרױתדיקער װאקכאנאליע װי םיר, יידן? אבינדור המאידי איז נעװען, דוכט זיך, פון די ערשטע, װאפ האבן םאר אונז נעשילדערט די םלחמה-איבערלעבענישן. ער האט שוין ער־הױם, װי נעזאגט, ארויםנעגעבן עטלעבע זאמלוננען דער־ צײלוננען פון די מלחמרדיאח, און אזיך ז״ן ״השנעון הנדול״ — װי עם קוםט צום אויםדרוק פון עצם־בוך — איז נישט א פרוכט םון דער לעצטער ליטערארישער מלחמה-פםיכאז אין דער ליטעראטור,- ער האט דאם בוך נעשריבן אין פארם פון א טאנ־בוך בשעת דע־ מלחמה, אין ײעלכער ער האט אנטײל נענוםען אלס אפיציר אין עסטרײכישן םיליטער. װי עם פאסט פאר א ליטעראטור־םענסאצ־ע, איז א״ך המאי־ ר־ם בוך נלײך נעװארן םונאנדערנעכאפט. רי נאנצע ערשטע אוים־ לאנע םונם בוך איז נעײאח םארקויפט אין םארלויױ םון צװײ װאכן אין ארץ־ישראל נוםא. דאם איז ראס ערשטע העברעישע בוך, װאם האט זיך אויםנעצײכנט מיט אזא נרויםן דערםאלנ אויפן רארטיקן ביכער-מארק. אבער נישט דאס איז דער עיקר נישט נאר אלס ליטערארישע םענםאציע קאן הםאירים בוך אננײן אלס דאס בוך פון דעם ״הע• ברעישן רעמארק״ — נאד אויך םון דעם רײן־ליטעדארישן שטאנד- פונקט האט דאם בוך ענלעכקײט צו י״עמארקם באריםט בוך. די גרעםטע מעלה םון רעמארקם בוך איז די פשטות, דאם נישט־געקונםטלטק״ט, דאם אוטםיטלבארקײט, מיט װעלכער םיזענען באשריבן די םלחמה־אײנדריקן און איבערלעבענישן. דער צוגאננ איז נישט געװען פון א ליטעראטאר, א קינסטלער, װאם זײט איבער דעם לעבנם-םאטעי־־אל און קלויבט פון אים נאר ארויס די מאמענטן, װאם זענען אםםערםטן ליטעראריש, װאם לאזן זיך אממערםטן פאר- םאםן אין א קינםטלערישער ראם. די נרויםקײט םון רעמארקן בא- שטײט אין דעם, װאם ער איז צונענאננען צו שילדערן די םלחסה־ איבערלעבענישן אלם זעלנער, אלס געװ״נלעבער מענטש, װאם האט אויױ זײן איינן לײב דורכנעמאכט רי טראנישע װאקכאנאליע, און םאר ויעלכן יעדער פרט פון איר — און זאנאר רער מינדםטער — איז אים בלוטיק-טײער דאם אײנענע איז אװך א־ן אבינדור המאירים ביך ״השנעון חנדול״. עם איז אין די בלעטער פון רעם מלחמה־טאנ-בוך װײניק רא שפורן םון אבינדור הםאירי דעם אויםנעשפראכענעם װארט- קינסטלעד. אלץ זוערט נדױליק־פשוט נעשילדערט און רערצײלט. בײ אבינדור המאירי איז נישט בלויז דא פשטות, װאם איז דער בולטםטער חותם םון אמת. עם װערט בײ אים אויך איבערנעגעבן דער ריטם םונם מלחםה־לעבן. המאירי האט דעם נםױן פון באפרײען זיך םון ״ליטערארישע באפוצוננען״ אויסנעהאלטן איננאנצ;. אררבא,