Literarishe bleter · 1930-08-22 · 34 (22.8.1930) · p. Seite 649

ןייס 449?'ססר&ר^שס ב9סססר נ*ם. 54 (329) םוז וואד צו וואד םעאםננר א?ן ק^נסם ןןןן פון די יידיעע *עאםןןרן, וווןם?פילן איגש אין ווארשע, איז ״נוןװזןשצי״־םעאטער (אונםער דעם פראטע־טוןריאם פון דער ״דישעד טעאטער־ געזעליםאפט) דער ערטטער, װאס האט שוין אנ־ געסער־ט אין אלגעמ״ן דעם פלאן פון ארבעם• און •טוין אנגעהויבן זװ אנגאז־גירן ארטיסםן. דער יידישער מעאטער־עולם וועט געווים מים פר״ד אויפנעמען די ידיעד״ אז סיאיז אנגאזשירט אין דער טרופע אברהם מארעװסקי, װאט האט שוין אין װארשע נישט געשפידט זינם עטלעבע יאר. םיאיז אויך א״נגעדאדן דער ארטיםט מנחם רובין, װאם האט אין פארגאנגענעט סעזאן גע־ •טפידט אין ריגע. א גענויע רשימה פון דעם אי־ טיםטן־אנסאמבל װעט בערוב פארעפנטלעבט װערן. אין דער ערשטער ריי, אנהויב םעפםעמבער, װעט גיין •טלום־עליכמס 200.000, נייע אויפירונג פון מ .רובין. םיאיז פארויםגעזען ל. פויכטװאנגערם ״יוד זים״, אין װעלכן א .מארעװסקי וועפ ארוים־ טדעטן אין דער הויפט־ראלע. ןןןן אין קאמינםעי־טעאטער •טפילן מיט גרוים ערפאלג לוםי און מישא גערמאן, אין ״סקאלא״־ טעאטער ג״ט אלץ ״םערקעדע־קאזאק״ מיט א. יאקובאװיטש אין דער •טפיץ. אין ״עדיזע־ם״- םעאטער האלט נאך אלץ ״דער א״ביקער נאר״ םיט משה ליפמאן. אין דער פיעםע טרעם ארוים מיט ערפאלג דער ארםיםט יעקב פי׳טער. ןןןן די הבנות צו דער אויפירונג פון ה. ליי־ װיקם ״גולם״ ביי די ״װילנער״ אין לאדז זענען איצט אין פולן גאנג. דאם •טטיק ווערט פראבירט אונטער דער אנפירונג פון דוד הערמאן צװ״ מאד א טאג. די חויפט־ראלן זענען פארט״לט אויף פאלגנ־ דיקן אופן: םהרל — י. װייםליץ; גולם — ד. •טאפירא; תנחום — קאמין; טאדעוש — נאטאן; בעטדער — בירנבוים, מאנסדארף, קורלענדער; דעקאראציעם פראיעקטירט דער מאדער װ. װיינ־ טרויב; סוזיק — הענעך קאן. די פרעמיערע קומט פאר פרייטאג דעם 22־טן ה. ח. ןןןן אברהם טייטעלבוים איז צוריקגעפארן קיין אמעריקע. ער װעט אויפן װעג סאי־ברענגען אין בערלין, פאריז, לאנדאן. ןןןן אין ביאליםטאק װערט דורך דעם װילנעי ״דישן דראמאטישן ארטיםםן־קאלעקמיװ (ווי■ דאק) געגעבן צום ערשטן מאל אויף דער יידישער בינע טעאדאר דר״זערם פיעםע ״בחומר ביד היוצר״ ,רעזשי ח. בוזגאן. ןןןן אנשעל שאר און קעםלער זענען צוריקגע־ קומען פון אייראפע קיין אמעריקע קראנק און צעבראכן. זיי האבן ביידע אדורכגעמאכט שװערע קרענק. מיט זיי איז אויך צוריקגעקוםען קיין אמעריקע דארא װייםמאן. ןןןן יולױם אדלער איז אוועקגעסארן קיין אמע־ ריקע. — וווו אין ת״גםיקן נוםער הוינן מיר אן צו דרוקן אן ארטיקל פון א. טייטדבוים וועגן דער פאםיאנט־שפיל אין אויבעראמערגאו. םיאיז אינ־ טערעסאנט: פון מאי ביזן 15־טן יולי זענען געגעבן געװארן 30 פארשטעדונגען, װאם זענען באזוכט געװארן סון 176 טויז. געסט. רעד. נ ת ם ן ם י י ז ' 7 ןןןן קיין װארשע איז איצט געקומען סון ארץ־ ישראל דער באקאנטער שריפטשטעלער און טוער פון פועלי־צױן דר. נ. ראפאלקעם, װאם איז דער פארזיצער פון דעם יידישן שרייבער־פאריין אין א״י. נ. ראפאלקעס איו א־יך איינער פון די ארויםגעבער פון די יידישע זאמלביבער אין תל־ אביב —־ ״א״נם", ״צװיי״. ןןןן די ״פנימער און פנימדעך״, װעכנםלעכער אילוםטרירםער זשורנאל אין בוענאס־איירעם האבן איצט ארויכגעגעבן א פארגרעםערטן 300־ םטן נומער מיט פיל ארטיקלען, נאװעלו, לידער און נאטיצן. סיאיז שוין פארענדיקט אין זאץ און סיוועיט געדױקט אין פא־דאג ב. קלעצקין פיאפ. מ באלאבאנם ״יידן אין פוידן״ (שטדדיעס און שילדערונגען פון פארגאנגענע תקופות). דאפ בוך איז געטיילם אין 0 ם״לן: ראשים און מנהיגים פון די אלםע טיפן; פון אלטע קהלות, צו דער געשיכטע פון יידישע דרוקער״עו אין פוילן, נאפאלעאן, יידישע קונםט, זברונות. — דאם בוך האלט איבער 400 זייטן, םיט 45 בילדער אויף 32 זייטן. ןןןן אין רשות פון דער װארשעװער אפטיילונג פון ״שול־קולם״ איז אריבערגעגאנגען די עלמם־ טע געזעלשאפםלעכע ביבליאטעק אין װארשע — ״הזמײ״. די ביבליאטעק סארמאגט אן אייגענעם לאקאל און א רייכע ביבער־זאמדונג. עם זענען אויך פאראן ביכער פון ביבליאגראסישן װערט. דורך דער נ״ער פארװאלטונג פון דער ביבליא־ טעק װערט איצט אונטערגענומען א ברייטע אק־ ציע צו שאפן נייע הונדערטער לעזער פאר דער ביבליאטעק, עם װערם אויך איינגעקויפם א גרוי־ סע צאל נייע ביבער. ןןןן דריי נײע ״דישע געגנט־ציימונגען װעלן אינגיכן געגרינדעט װערן אין קרים, בירא־בי־ דיזואז און אין דעם ניי־געשאפענעם יידישן רא־ יאן סםאלינדארף. די צ״טונגען װעלן זיך שטעלן די אויפגאבע צו רעפרעזענטירן די אינטערעםן פון די יידישע פויערים און קוםטארן. א בא־ זונדערע באד״טונג װערם צוגעגעבן דער גרינ־ דונג *־ן א יידישער צ״טונג אין בירא־בידזשאן, װו עם דארף, לויט דעם באשלוס פון קאמיםאריאט פאר לאנדװירטשאפט, באזעצט װערן לויטן ״פינפ־ יעריקן״ פלאן ביז 50 טויזנט ״דן פון דער ארעמק״ט, וואם פארשט״ט מעיסטנטיילס קיין אנדערע שפראך אויסער יידיש. ןןןן יעקב שםערנבערג ,דער דיכטער און רעזשי־ םער, איז איצם אין ריגע. די טעג איז לכבוד אים איינגעארדנט געװארן א טיי, ביי װעלכן עם זענען בארירם געװארן פראבלעמען פון ״דישן טעאטער. ןןןן אין סארלאג ״נ״ע קולםור״ דערשיינט אינ־ גיכן א באנד לידער פון ש. ל. שנ״דערמאן א. נ. ״פ״ערן אין שטאט״, מיט אילוסטראציעם פון י. לעוויט. ןןןן דאם לאדזער ״פאלקסבלאמ״ פארעסנטלעכט איצם א ריי מיינונגען סון ״דישע רעזשיםערן און ארטיסטן אויף דער סראגע: ״א ריין יידיש אדער װעלטלעך טעאטער (די אויפגאבן און צילן פון א ״דישן קונסט־טעאםער ב״ם איצטיקן םאמענט)".?יסעראםור אק קו?ס(ר שן צו דער שעקםפיר־אויםגאבעץ װאם פארלאג י. קלעצקין העם אי*ט פןןרגענוםען, זענען א״נ־ געלאדן געװארן די דיכמער דר. א. א״סען, א. דעיעלעפ, יצחק םאגגער, אהרן צ״טלין, ׳. ׳. שװארץ, מארק שווייד. דער פארלאג נעמט אן אדע מיטלען, אז די ערשטע שעקספיר־אויסגאבע אין ״דיש זאל שטיין אויף דער געהעריקער ליטערארישער הויך. דער פארלאג צאלט דער ״דישער איבערזעצונג־ליטעראטור א חוב, װאפ איז שוין לאנג געווען צייט צו צאלן. אן אינטערעםאנםע באשולדיקונג: אין כאר־ קאווער ״שטערן״ איז אפגעדרוקט אן אנפאר־ :ארװורף קעגן דעם ״אדעםער ארבעטער״. אט די צ״טונג האט געװידמעט, לויטן חשבון פון דעם ״שטערן״־מיםארבעםער, די גאסםראלן פונם טאםקװער יידישן טעאטער — 3214 שורות, דעם 11־םן אלאוקראינישן פארט״־צוזאסענפאר — 843 שורוח, דעם 16־טן אלפארבאנדישן — 2124 שורות, ב״דע צוזאמענפארן צוזאמען — בלויז 2967 שורות. װייזט זיך ארוים, אז אויך אין ״אדעסער ארבעםער״ זיצן שעדלעכע ״די־ שיםטן, וואס יידיש םעאםער איז ביי זיי ביל־ בער פון פאליםיק. ןןןן אליעזר שםיינבערג, דער באװוםטער פאבל־ דיכטער, װאם האט די לעצםע יארן געוווינט אין בראזיל, איז אדויםגעפארן צוריק ק״ן איי־ -אפע, אח״ם, קיין רומעניע. אויסן װעג װעם א. שםיינבערג זיך אפשםעלן אין ווארשע. ןןןן פארלאג ב. קלעצקין האם איבערגעגעבן צום דרוק א בוך פון װ. נאטאנםאן — ״אינטע־ ליגענט, קונםם און קינםםלער״ (ליטעראטור אין ליכט פון סילאםאפיע) — אין צװיי םיילן. ערשטער םייל — אין שייכות צו קונםט, צװיי־ טער טייל — קינסטלער און זייערע ווערק. םיקומען פאלגנדיקע קאפיטלען: קולםור־קריטי־ קער איבערן קונםט־קריטיקער; אינטואיציע אין שאפן; עמאציעס אין דער קונםט; בילדער און געדאנקען; די גל״כװערטיקייט פון קולםור־ אויםדריקן און די רעכט פון קריטיקער; די סי- לאזאפישע און קינםטלערישע ס־בליטירונג פון שיינקייט, ל״דנשאפט און ליבע. — לעװ טאל־ :טאים ״קריג און סרידן״ און ״אננא קארענינא״; אלפרעד ווייםהעד — וויםנשאפט און די מא־ רערנע וועלם; קנום האמםון — מיםםעריען; ־אמען ראלאן — זשאן קריםטאף; פ. דאםםא־ יעװםקי — ברידער קאראמאזאװ; טאטאס מאן— צויבערבארג; קונםם װי א זעלבםטװערט און זעלבסטאויםדרוק; קולטור־װעלם־איינהייט. ןןןן צום 25־יאריקן יוביליי פון דער טעג־ ־עכער ״דישער פרעםע אין פוילן — צו דער ־ערשיינונג פון דער ערשטער טעגלעכער יידישער צ״טונג אין װארשע ״דער װעג״, האם נח ירי־ לוצקי אנגעהויבן צו פארעםנטלעכן אין ״מא־ טענם״ א בינםל זכרונות. ןןןדער װארשעװער ״אונזער עקםפרעם״ האט א־אפגעלאזט דעם פרייז אויף א נומער פון 20 גראשן — אויף 10 גראשן. וווו אין דער יידישער פרעםע פון גאר דער װעלט זענען פארעסנטלעכט פיל ארטיקלען װעגן ױעם נישט־לאנג פארשטארבענעם בארימטן אר־ טיסט רודאלף שילדקרוים.