Literarishe bleter · 1930-08-15 · 33 (15.8.1930) · p. Seite 627

זײם 627 *?יסער8רי#ט בלעסער נ1ם*33 (328) דער 12-טער לאנד־צוזאמענפאר פון ײדישן ארטיםטי-פארייו ,איו״פוילו מ. מװילער גיט אפ ¥ באריכט םון װינער קאנגרעש פון די אינטעי־ נאציאנאלע בינע־פאריינען, אין װעלכן םיהאבן זיך נאטייליקט דעליעגאמן םון 17 מדינוח און װו דער ״דישער ארםיסטן־פאריין איז פוילן איז דורך ז״ן דעלעגאט געװען פארטראטן צוגלייך מיטן דעליעגאט פון פויליטן ארםיסטן־פארײן. מ. ױווילער דערצײלט װעגן דעם מגב פון רי טעאטערם אויף דער גארע־ װעלט. אויף דעב דאזיקן קאנגרעם זענען. צווילזן אנדערע, נאהאנדלט געווארן פאלגנדיקע פ־אגן: טעאטע־־קאנזועס־ יעס, טעאטער־טוייםפילער און דער םילם. א־בעטסלאזיקייטי און צװווקב פון ״נגע •נװייגפילערישע בחװז, דער גייכטיקער און קינסטלעריטע־ מצב פונם טעאםער. דער בא־יבם איז דורך רי דעלעגאטן אויסגעהע־ט געוזאין מיט גרוים אינטערעם. יי הויפט־ארבעט פונם צוזאמענפאר הויבט זיך אן פונם רעפעראמ: ״װעגן די אויםזיבטן און אויפגאבן צום נייעם בעיאן י, אין װעלנן דער רעפערענט פראיעקטירט צו ידאפן ביים פאר״ן א דירעקטאריאט פון דריי געצאלטע חברים, ײעלכע זאלן — אין פאל עב ײעלן צופ נייעם םעזאן נייטט זיין קיין אונטערנעמער סיט געהעריקע קוואליפיקאציעם און זיבעיע גאראנטיעם — אליין צוזאמעניטטעלן טרופעב , דינגן טעאטע־ב, צאלן גאזיטעס און אנםירן מיטן יידייטן טעאטער־װעזן אין פוילן. דער די־ רעקטאריאט איו אן אויטאנאמע אינסטיטיציע, זי ווערט נאר אונטערגע־ יבטיצט און קאנט־אלירט פון דער פאר״נס־פארװאלטונג. דער דאזיקע־ פראיעקט רופט ארויס גרוים אינטערעם ביי די דעלעגאטן. במעט אלע פארשרייבן זיך צום װזןרט. אין דער דיםקוםיע זאגן אלע זיך ארוים פןןזיטיװ פאר דעם דירעקטאריאט. דער פןןרשלאג וועדט ))נגענומען איינ־ שטיטיק. םיװערן געװיילט דריי מימגלידער אין דירעקטאריאט, די ח״ח מ. יוװילער, י. נןןזשיק און ז. קאץ. ןןבער די לעצטע צװיי זיןגן זיך אפ ױ־ן דער צוזאמענפזןר באשליםט נישט אפצוטרעטן פונם פרינציפיעלן בא־ שלום און באפולמעבטיקט די נ״ע פארװאלטונג, וואם װעם געקליבן װערן — אויסצוט״לן פון זיך דר״ הבדים אין דידעקטזןדיאט. דער צוזאטענפאר באפולםעבטיקט אויך דער נייער פארװאלטונג, אויב םיוועלן קומען אונםערנעמער מיט געהעריקע גאראנטיעם, בייפ אונטערהאנדלען מיט ז״, צו גיין אויף הנחוח אין די פראגן פון צאל מיטגלידער אין די טױפעם, מינימום־געהאלטן און דויער פון םעזאן. ס׳ווערט אויך באשלאםן, אז דער קומענדיקער צוזאמענפאר זאל זיין אן אלגעט״נער. די באשלוםן פון די פריערדיקע צוזאמענפארן וועגן אויפהאלטן די פאריינם־ביבליאםעק און לייען־זאל, צו שטיצן די מעדעם־באנאטאריע און יידישן װיסנשאפטלעבן אינםטיטוט — בל״בן גילטיק אויף ײייטע־ אן אומגעוויינלעבער באאם קומט פאר ביים קלויבן די נייע פא— װאלטונג: צום וויילן זענען געבליבן בם״ה 20 דעלעגאטן און אויםװיילן דארף מען — 7 אין דעד פאדװאלטונג און 3 קאנדידאטן, 5 אין הברים־ געריבט און 3 אין דער רעװידיר־קאמיםיע. א גרויסער ט״ל £,ין די געװיילטע זאגן זיך אפ. מאטיװירנדיק זייער אפזאג, ײאם ב״ אזא צא־ דעלעגאטן האבן זיי באקומען ײינציק שטימען, דעריבע־ ווילן זיי נישט נעמען אויף זיך דעם עול און די אחריוה אנצופירן מיטן פאריין. דאם פרעזידיום קאן זיך קיין עצה נישט געבן. דער צוזאמענפא־ װע־ט גע־ שלאםן פרייםיק, 8 א זייגער אין דער פרי, נישט וויםנדיק קלאר, צי סיזענען פאראן געױ״לםע פאייינס־אינסטאנצן. זונטיק, דעם 27־טן יולי, האט דער פרעזידיום צונויפגעז־ופן א באראטונג, אין װעלבער םיהאבן זיך באטייליקט דער פרעזידיום פון די אלםע און נייע פאדװאלטזנגען, ב״ דעד אנװעזנה״ט פון א פאדשטײער פון לאנדראט, און נאך א ריי דיסקוםיעס. פון װעלבע סיהאט אדויםגע־ דרונגען, אז םיאיז נישטא. נישט קיין פארוואלטונג און אויך נישט קיין חברים־געריכט און רעװידיר־קאמיםיע, איז באשלאםן געװארן צו װיילן די פאריינם־אינסטאנצן דורך א פלעביםציט פון אלע פא־״נם־מיטגלידער אין גאנצן לאנד. דער פלעביםציט קוטט־פאר אין משך פון 10־טן ביזן 20־טן אויגוסם. ביז דאן דערליידיקן אלע לויפנדיקע ענינים א קאמיםיע פון 3 חברים. יצחק נ$זש י ק דער צוזאמענםאר הייבט זיך אן דינסםיק, דעם 22־םן יולי ח. ׳., ביי דער באטייליקונג פון 24 דעלעגאטן: 7 פון דער פארװאלטונג, 2 *ון חברים־געריבט, 2 פון דער רעװידיר־קאמיסיע, 9 פון די ווארשעווער טעאטערם און 4 דעלעגאטן פון דער פראװינץ. דער פארזיצער פון דער אלםער פארוואלטונג, חי ש. לאנדוי, עפנט דעם צוזאמענפאר םיט עטלעבע קורצע ווערטער, אין וועלבע ער דערמאנט דעס שװעדן קדיזיס־זאד אין די ״דישע טעאטערם אין פוילן אןין רופט צו ערנםטער ארבעט. םיווערט געקליבן א פרעזידיום פון ׳. נאזשיק, א. םאםבערג, ש. לאנדוי און אלם סעקרעטאר — שושנה. א. סאםבערג האלט א קורצע באגריסונג. ער רופם צו פארנעמען זיך מים פראקטישער ארבעט. דאם פרעזידיום לייגם פאר די דעלעגאםן צו גיין אויפן בית־ןס־לם צום קבר פון אםתר רחל קאמינסקי, לויטן אנגענומענעם מנהג. צוריק־ קוסענדיק פון בית־עולם, ווו סיאיז געלייגט געװארן א קראנץ און י. נאזשיק האט גערעדט עטלעבע װערםער אויפן קבר, טרעט םען צו צו דער אדבעט. דעד קאסירער פון פאר״ן, ר. לואי, גים אפ דעם קאסע־באריבט. די הוצאות פונם פאר״ן זענען דאם יאר געװען גרעסער פון די הבנסות. עם איז געבליבן א דעפיצים פון א 1100 גילדן. אויף םאציאלער הילף, אויף קולםור־צײעקן און םונםידיעם איז אויסגעגעבן געװארן א צײעלף טויזנם גילרן. דעם טעטיק״טם־באריבט פון דער פארװאלטונג פארן פארגאנגענעם יאר גים אפ דער פארײאלםער פונם פאר״ן, מ. יוווילער. צוליב די שװערע באשלוםן פון פאריקן צוזאמענפאר, איז דער פארוואלטונג נישם מעגלעך געײען די באשלוסן דורכצופירן אין פראקטישן לעבן. אויך די מים־ פארשטייענישן, וואם זענען פארגעקוסען צװישן פרעזידיום פון פריעד־ דיקן צוזאמענפאר םיט די פארשט״ער פון דער פרעםע, האבן דערפירט דערצו, אז די פארװאלםונג האט געהאט פיל קאנפליקםן טימ דער פרעסע. צו דעם איז צוגעקוםען דער קאנפליקם םיט אמעריקע, אויך אין דער ארגאניזאציע זענען פארגעקוםען רייםענישן און דיסציפלין־ ברובן. גאנצע םלופעם האבן זיך נישט אונםערגעײארסן די באשלוסן פון דער פאראוולטונג. דער אלגעמיינער *פיכאז און עפנםלעבע ארויסטריטן האבן אויך געײירקם אויף די באציונגען םצד דער טאכט צום פאריין, װעלכע האם אויפגעהערט ארויםצוגעבן קאנצעסיעם. די לאגע פון פאריין איז געװארן א באדראםע, און םיאיז נישם מעגלעך געװען אנצוהייבן ײי געהעריק דעם סעזאן לוים די אנגענומענע פרינציפן און יםודוח פונם פאר״ן. ווען םיהאם זיך געגרינדעם די טעאםער־נעזעלשאפט אין ווארשע, איז די פארוואלםונג געגאנגען אויף אלע קרבנות, בדי צו שאפן דעם דדאמאטישן טעאטער ״וונים״. סיזענען געײען אין דעם יאר וואבן, ווען אקטיארן האבן געשפילם אינגאנצן אומזיסט און חדשים, װאם מיהאט פאררינט או 8—10 גילדן א װאך. די פארהאלםונג האט נעטון אלצדינג, בדי צו דערהאלםן די פאזיציעם פון די םעאטערס. א דאנק דער אפפערװי־ ליק״ט פון א גרויםן םייל חברים, האט מען אלץ איבערגעטראגן. א דאנק דער מי פון דער טעאטער־געזעלשאפט, איז דערײארבן געװארן אין ווארשע פאר יידיש טעאטער א נייע פאזיציע: םעאטער ״נאוואשטשי״. דערביי האם דער פאריין געדינט דער םעאטער־געזעלשאפט מימ ראט, םאם און געלם. די פארװאלטונג האם זיך באםיט צוריקצוגעװינען די פרעםע־ קר״זן. סיהאט זיך אויך געענדיקט דער קאנפליקם מיט דער ״דישער אקטיארן־יוניאן פון אמעריקע. סיאיז געקומען צו א שלום. אזיך אין אינערן־מיניםטעריום האט די פארײאלטונג באוויזן איינצושטעלן צוריק די נארמאלע באצױנגען. די ארדנונג און דיםציפלין אין דער ארגאנױאציע איז ביםלעבווייז צוריקגעשםעלם, און דאס האט מעגלעך געמאבט דער פאר״נם־אנפירערשאפם קעגנצוװירקן דער פאניק, װעלכע האט אויםגע־ בראבן בעת די געשעפטן אין די יידישע טעאטערם אין פיילן האבן דער־ גרייכם ביז צום לעצםן גראד, ווען מיחאם אויפגעהערט צאלן גאזשעס, און דירעקציעם האבן אינגאנצן באנקראםירט. דעד פאריין חאם געצײונגען די טרופעם בל״בן אויף די ערםער אזן אזוי־ארום זענען א גדויםער ם״ל םעאטערס אפגעראטעװעם געװארן פון א לחלוטנדיקן אונםערגאנג.