Literarishe bleter · 1930-07-18 · 29 (18.7.1930) · p. [Seite]

5ריי/ 60 גר. 18 י??י 1930 /יזנעסעד יז)רעז}עע יליבונלראדיעלגל א־־־פגלדידטגי װאכנעזדיפט פאד יליטנידאבןור 1■ ט;יאטעדאוןקונסט רזריריד פאר<7;<ג 3.ק?עערן*ן,װארשג< ם ן ם ײ / י? / װ א ר ש ע רי טראגעריע פק # שדיפםשטעלעד (געארג^בראגדעס- 3 יאד $2ך זײן,'ם1 יס1 עױעטע מאה אין דער װעלט ־ נעשיכטע, ײעז א ייטעראשור־הריטי־ קער, א ליסעראמור־היםטאריקער זאר נעפינען אזא גרויסן א״נפלוס, װאם האס װיימ—װייט אריבערנעשטינן רי ליטערארייש־קינסטרערי־ ־סע װערט און װאס רערנרייכס צו דער ברייטער נעזעריטאפס, עו רער פאריסייסער װערס אין פאדשידענע רענדער און רענ־רוננע;. הנם ער האס במעס ׳ססענד־ק נעהאס צו סון מיס קינססרע- די׳טע װערק, מ־ס דיכטער און זייער יסאפ;, האס ער דאך געהאס די מעגרעכקייס און רעס אימפעס ארויםצויסראנן פון רי װעדק פונקע;, פייער, װאם האס נעצונרן רי נעזערשאפסרעכע מיינונג. ער האס םאר- יעטאנען צו מאכ; פון װעדק א געװער, װאם איז געװענרס קענן דעם אפנעשסאנענעם און פארנריװערט;, קענן דעם צביעותדיק; און כא־ נאלן אין רעכן און אין רער נעזערשאפס. פון איינצלנע ־עסימונגען און מאסיװן ביי שרייבער און װערק האס ער אויסגעיססערס נאנצע כנינים פון אירעע;, אמתן, פ־אברעמע;, און םון אס רי בנינים־פעם- טוננען האס ער נעיעסורעמס די ארסע װערס מיס אירע ראנמעס און אכערגרויבענישן, דנירותן און ׳עװאכקייסן. ריטעראסור און קוגםס א־ז כיי א־ם נישס נעװען קיין ״װינ־ריר״ צו פא״םרעפערן די מידע מענסשהײט, נאר א קאמױ־ענסוזיאזם. ע־ א־ז נעװען א באנייםסער- סער נרויבנדיקער אין פדאנרעס, אין הומאניםסייטע אידעע;, א־ן פרייען מענשרעכן געיאנק, און רעד־כעד האס ע־ קענן זיך אויפנע- יטטערט רי אלטע װעריס מיס א־דע קאנסערװאסארן און קרעריקאר;. אס די יסנאה האס אים צונענעכן קאמפסרופסיקײט, ער האס נאך כםרר נעיעריפן ז׳־ינע פייר;, װערכע ע־ האס נעצירט און נע- שראםן א־ן פאמע פינסר א־יין. א־ן רערפא־ האס מען אײסנענוצס קאנפ־םקאצ־עם פון ז או ארטע מיסרען אויך אי כע־ פארבאסן אים אריינצופאר; אין א ראנר און אזוי װייסער אין זיינע קריסייטע אפהאנדרוננען װענן ׳ערייכער און װערק, װענן ריטע־אדיי־״יע עפאכעפ און שסרעמוננען האס נעאדג ב־אנדעס כאמ־ס זיך ארויםצונעפונען א־ן זיי רעם סאציארן הינטערנ־ונ־ ה־מאניםסייסע אידעען, דעם צייס-נייסס, װאס האס רעם ׳טרייכער און זיין יעאפ;. ער האס אויך נעװופס פרעכשן אין דעם נעװעכ די פארימישע ם־סואצ־עס, ׳עאפסרעכן נעראננר. ער איז נ־יםס־ נעװען קיין ריינער כאםרוכפעדס װי אריינצו- דעם נעזער- עססעטיקער װאם זאר זעעז א־ן א זיך און יםאפס זיך אין יטרײבער כרויז אן איינזאמען יחיר, װאם זיצט זײנע עננע קינפטרעי־ייסע פיר איירן. ער תאס יערן קינםסרער אריינגעװאדפן אין קאמה פאר א בעפערער צוקונפט, און נעפירס אים צו צוזאפעניששויםן מיס דער הערשנדיקער ארדנוננ. רערמיט דערקרערט זיך פון איין זײט די נעװארטיקע פאפו- ראר־טעט םון געארג בראנדעם אין לויף פון עטלעכע צענדריקער יארן און פון רער צװײטער זײט — ראם בײז־בלוט, ד• אנפאק, רד־פות, א־כער ס;> ־אר האס נע- ארנ כ־אנרעס נעיעאפן װעדק, און יעדעפ װעדק האס אויפנערורערט די געמיסע־ פדיער פון זײן קלײנער הײפ — דענע- מארק, — און דעינאך פון דער נאנצער נײססיקער װעאט. א״ 1868, קוים אאש—װערנדיק 21 יאר, ניס ער ארויס זײן ע־שט װערק ״די אידעע םונם יסיקזאר אין דעד אנסיקער סראנעדיע . פאר אס דער ארבעט באקומט ער אין קאפענהאנען א נאלדענע מע- ־אל, צו 24 יא־ א*ז 1800, פא.־עפענסרעכט ער זײן װערק ״דואריזם אין דעד נײםסער פיראםאפיע״, אין װערכן ער טרעס ארויס יעארך קענן די אלע, װאם װילן אונטעדװארפן די װיםניעאפס רער רעריניע. עי־ הויכס שוין דאן אן זיין העפטיקן כײסנדיקן קאמר קעגן רי קלע- ריקאלן. ראם װערק רוםס ארוים קענן רעם יוננן פאדיסער-יעריפס־ יעטערער שנאה-קנאה, מען הויבס אים אז פארפארגן, ער פאדראזס זײן הײם און דאזס זיך אװעק אין רער נרויםער װערט,—אין פדאנ- י־״ך, דײטשראנד, איטאריען און עננראנד — אין די לענדער כא- קענס ער זיך און דערנענסערמ זיך מיס די כערימטע דענקער-קרי- סיקער היפאאיס טען, ערנפס רענא;, פסױאדכי מירר און אנרעדע, ־ועלכע האין אײך אים א נרויםע השפעה. ער שסודירס נרינדרעך רי ר־סעראטורן פון ד״טשראנד, פראנקר״ך, עננלאנד, א־סאריען פון רי ערשסע קװעאן, ער לעכס זיך אײן מיס זײ און מיט זייערע װיכסי- קע שעפער. און ער, — רער װייסער, פדעמרער דענישעד איד, םא־- פאםס די נרענצנדע ביכעד ״די הויפסשסרעמוננען אין דעי־ ריסערא- סור פונם ו>1-טן יאדהונדערס״, אין װערכע עם זענען נענעכן אויכ- פיררעך און ברייש די שירדערוננען פון רער פראנצויזישער עמי- נ־אנסן־ריסעראסור, פון דער ראמאנסישער ליסעראסור אין ד״- סשראנד, װענן דער רעאקציע אין פראנקרײך, נאסוראריזם אין עננראנד און אזוי װײטעך עד האס א־יך אדורכנעםירס פאר אונז ־אם ריסעדארישע ױננ-דײסשראנד, און נעשאפן אינסערעכאנסע װערק װעגן פערר־נאנד ראסאך םרידריך ניטשע, און אויך װענן שעקםפיר, װענן די רוםישע קראםיקער און ײענן פיר אנדערע פון דער װערנז־ריסעדאטוד. ער איז געװען פון די שטארקםטע, אינטערעםאנטסטע ריטעדא- דישע פערזענרעכקײטן אין דער װערט־ריסעראסוך זיין אײנפרום איז נעװאקםן םון װערק צו װערק, און אינניכן איז ער געװארן א צענטרא- לע םינור אין דער ג״סטיקער װערט פון א״דאפע. עפ איז בכלר ראם