Literarishe bleter · 1930-07-04 · 27 (4.7.1930) · p. Seite 513

זיםסר^רײשס 3?סםסר {1ם. 27 (322) ז ןײם 513 4 ו ו א ד 1 םט$םער אק ק*נסם יצחק ייברעםלוא ןןןן אין גמ*ין)רק איז אין עלםער םון 60 יאי געשםאיבן דער עלםסםער ״דישער םעממער־די־ רעקםןןר יצחק ליברעשקו. ער וזןןם עם צוריק מיצ עםלעבע און םוםציק ין)ר געגריגדעמ דעם ערשםן ״דישן מעעםער, װו סיזענען געשפילם געװ$רן א. גאדדפאדנם ןןםערעםעם מימ א. גןןלדםאדען ויי אן אנפירער. זינם 1001 האם י. ליברעםקא גע־ װוינם אין אמעריקע, וװ ער הן>ם געיע־- ¥ דעי־ זי־צ £.־; םעאצעי, תגם ער ה>)ם זיך -_-*א אינםערעבי־ם טים אדץ, וואס סקומם פאר א־, דער ־ דײצע־ צעאםעי־װעדם און אויך מים דעם״ װ#ם איז געשריבן געװארן װעגן יידי־גן םעא־ םעי. זײנע זנרונוה זענען פארעפגמדעבם דורך ז. זידיערצװײג אין זײן בוך ״הינםערן פא־־ האנג". ןןןן גי־גם געקוקם אויף די גרויפע היצן איז דער אינםע־־עב צו פאול באראםןןווס שפידן אין ״דעפ פאםער (אין ״נאײאשצייי־טעאטעס ז״ער גרויפ. רי פיעםע גײט איצם מים גרויס ערפאלג און רופם ארוים בײ די ב&זובעד אנשציקוגג. וש פון 1־םן ױלי הײבן ז)ן די ״װילגער״ צו שפילן אין לןןדזער ששאםישן םע&םער. מידארף ה*ןפן״ אז ז״ װעלן אויך דעם מןןד האבן אין לאדז גרוישן ערפאלג װי פאראיארן בעת זײ ה$בן זומער גאםםרן)לירט אין זעדבן םעמםערי ןןןן די ״װילגער י;די אמעריקאנער גרוםע^ הן>ם אנגעהויבן צו שפילן אין םמראנטא דער רע־ םערםואר דער אמאל־אפאדיקער: ל. קאברינס ״דארפױנג", ל. *נדרעיעװפ ״טעג פון אונזער לעבן", א. װײטערפ ״דער שםוסערי'. — נײע צײםן עלםע פיעסעס! ןןןן אין ל#דז גײם איצט אויף פוילי־ט יעקב גארדינפ ״דער ײדישער קעגיג לירי', איבערגע־ זעצם אין רעזשיסירם דורך מ>)רק ארנשטיין. ןןןן קלאר>) יאגג טרעם איצם אויף אין ק*>װנע אין דער פיעסע ״שא, דער רבי פערכיין וש דער אנסאמבל פונם ל$דזער ײדישן טעא־ םער ״פידהארמ&ניעי', ל״מונג א. בעזמאן, מאבצ א טורנע איבער פוילן מיט דער פיעסע ״אויפן װעג;אך בזענןזס־אײרעפי'. די הויפטראדן זזפילן: נערה, בעזסאן, ראקאװ, האמבורגער, באלבירבקי. הערשקעװיםש א. עי ןןןן דער באקאנמער ײדישער ארםיסם מישא פישזןןן, װאס •םפילם די לעצםע י>)רן אין עסע־ ריקע, געפינם זיך איצט אין פוילן אויף זײן דורברײזע קײן רומעניע. ןןןן די געװעזענע באגאבטע ארםיסטין פזן ״הבי־ מהי חיהדע גראבער, װעלבע איז געבליבן אין עםעריקע, בעח די ״הבימהי' ה>>ט דןןרם גאסטרא־ לירמ, — איז געקומען קײן פאריז. ןןןן אין נױ־יןןרק הן>ם זיך מיט ע צײט צוריק געגרינדעט דער ערשמער ײדישער ארבעםער־מעא־ טער אין אםעריקע ״ערטעףי' (ערבטער טעאםער־ פארבאנד). ארפעף ה#ם מים גרויס דעדפעלג אזיפ־ געפירם די פיעסע ״ריסטזןןקראםןי' פון א. >>רא־ נעס לוים שלום־עליבם. רעזשי ב. ־םנײדער, דעקא־ ראציעס מ. זןןלן>ם*רעףי ר ע 7. נ ח ם / ם י י א ד צ ו ןןוו אין עלםער פון 07 יאר איז איז לאנד*ן געשםארבן דער בארימםער שעקספיר>)לאג און פיאפעסאר פון דיםעראםור־געשיבםע אין דעי דאנדאנןןר אוגיװערסיםעם — סער יליאי גא־ לאנץ. דעיי פאישםארבענער איז געבוײ־ן אין ז:יז18 אין לאנדאן. — פון 1600 ביז 0ס10 איז ער געװען דאצענם פון דע• ענגלײגע־ שפ־אך אין קעמברידז־ם. אין 0ס(!1 איז ע• געװארן סע־ קרעםאר £,ין ך**ר נ,י־גײגרינרײם״* ו •** *••*•*• אקאדעמיע, װעלבע פארדאנקם פיל פון איר אנם־ װיקלינג דעי־ לעבחאפטעי איניציאםױו פרן ־יאז גאלאנץ. דער פאריבםאי״בענער איז געװען סױעזי־ דענם פון דער שעקספיי־געזעלשאפם ע־־ן־מיטג־־יד פון דקר ינופאנײגעיי וויסנשאפצ־אקאדעמיע אזן מיטגייד פון פיל װיסנידאפםלעבע געזערשאפצן. סעי גאיאנץ האם גענומען א ־עבהאפםי אנםײל אין ײדיש־געזעלשאפטלעבן דעבי אדן איז געװען פיעזידעגם פון דײי פאי־ײניקונג פין די יידי*םע דימערארישע געזעליםאפםן. ןןןן די ײדישע בוך־און פי־עסע־אויסשםעלונג האם ארויסגערופן א ידםארקן אינםערעס איז אלע קרײזן פון דער יידישער געזעליגאפם. די געסם פון פען־קענגרעס האבן אויסגעדײקם זייעי■ בא־ ג״סטערונג פאר דער עסםעםישער אײנריבםדנג און רײבן איגהאלם פון דער אויסשםעלוגג און האבן דעיקלערמ, אז די אויסשםעלונג האם זײ געגעבן א גא,־ גײעם באג־יף װעגן דער ײדישעי ליםעראםיר און דער ײדישעי פרעסע. זײ ד.אבן באוװנדערם די גרויסע צאל עקס£>>;אםן, דיאגרא־ מען, םאבעלן א. ד. גל. און האבן אײנגעפוגען, אז די אויסיםםעלונג פון די ביבקר ידםײמ אויף א הויבע,־ גיאפישער מדרגה. די אויסשטערונג ה**ם זיך ני־םם װאס צי שעמען פאי ענלעבע אויס־ ־דםעלונגען פ־ן אנדערע ליםעראםורן. ןןןן די קאװנער םאגצײםונג ״פא־קסבראם" האם איצם געפײערם דעס ױבל פון ססג־פםן נדמעי. סיזעגען אנגעקומען פיל באגרישונגען, צודײםן אנדערן אויך םאלגנדיקע באגייסונג פון פיאפ. *דמעון דובנאװ: ״איד י*,' א״ד מ״ן דזארציקן גרוס גו א״עי קל״נעם יום־מוב און א ב־בה, אז רן: ״פארקס־ ביאם״ זאד דעררעבן א גרויםן ױבל־ױם־מוב. ז#ד א״ך ז״ן בא־בערם נאך ראנג •בם״ן אוי,־. דער ײאך פון ר״נער דעמוןקיאטיע, םוזציארער פרייהיים און נאביןןנאדעי אויםאנאמיע, איבע־ ארע פאיםייען און קרייזדעך, װז>ם בערייםן דאם פ*>רק אויך יבםיקער. ני>ך א ריי •בײערע יןןרן ז*|ל א״ך זיין בא־בערם אזיפרעבן יענע האפע־ נונגען, ײ*>ס מיר ה*>בן גער״גם אויך דעפ דים־ ײי־בן צענםער אין דעל עייבםעי באפ־״וננ־ב״ם. א נעזונםע •אריטיק פון א נאצױונארע־ מינדער־ ה״ם — ר*>ב איז די הויפם־אויפגאבע פון אזנ־ זערע פוןדיםיקער ארן זיבורנאדיםםן אין דיםע. איך ווינםזו א״ך אויך גריק אין א״ער •בײערן ־אמך פאר א פרייער ״ד״בער יבור אין דער דע־ בעדיקער פ*>רקפיבפיאך. נ*>ר אוא יבול ק*>ן פאי־ בינדן דעם יונגן דור מיט די בעםטע טראדיציעב םון אונזער נע־ביבםע און םימ די 8ר*>גרעסיײע יבטרעמ־נגען צו * בעםערער צוקונפמ. טיט *#יקס־גרום ׳ט״עון דובנ#װ. פ ו ז ו ו?'ססראםןר און קןלםןר \\\\ פײערלעבע סױם־אקמן פון ײדיש־װעלמלע־ :ע שולן אין פארשײדענע שםעם און ־םםעםלעך: *״ארשע, װילנע, סיאליסםאק און נ#ך און נ*>ך. -י םעג איז פארגעקומען דער סך-יאריקער ארװס־ ־אז פון דער פאלקס־יםול ״ספיצי־ה׳טכלה י איו ״ילגע. אין האיכפב ה־־י װעם מען פײערן דעס ו־.1־יאייקן ױיילײ פון דעי דאזיקער שול און נכלל פון דעם ײדישן *םול־װעזן אין ווירנע. ־ ־ ־עם 10־םן יוני איז געפײערם געװארן אין וויל־ נעײ רעאל־גימנאזיע דער פױפ פון איר א:םן א-ויפלאז. הײ־יאר האכן געעגדיקם ד• ײדי״דע -עאל־גימנאזיע 32 *םילער. ־־ אויך אין וראר״כע איז די םעג פאיגעקומען א סױם־פײערונג פדן * דײכ ׳ ועלמלע-ע *עולו• ןןןן דער פי־אדוקםיװער ײדײצער און העכיעי־ •צעי שײפםשםעלער *צמואל לײב ציםר>>ן איז איצם אלם געװארן 70 י>זר. דער בעל־ױבל איז כעםיק אין דער העברעײהער און ײדי׳הער ליבע־ ־אםורן באלד 50 יאר. סיזענען אין פארשײדענע צײמשריפמן פאנאדערגעשפדײמ זײנע אנצאליקע איםיקלען, זכרונות, *ןפהאגדלונגען װעגן ײדישע •כיײבער, ײדישע םוער. א רײ ארםיקלען ז״נע זענען אויפגעקליבן אין זײגע ביכער ״דרײ ־•םערארישע דורות״, ״משוםדים״, ״שתדלנים״. עי האם ארויפגעגעבן א בוך ״צו דער געשיכמע פון דער ײדישער פרעסע״. אויך אין העברעיש האט ער ארויפגעגעבן פיל ביבער. — ש. ל. ציםר#ן איז עד־הױם פול םיט ארבעםס־ענערגיע און איז זײער פרובטבאר. מיר װינשן אים נאך ־אנג לעבן און ארבעםן. ןןןן נןןך אן איבערײס פון צװ״ װאבן, האט .,דער מ*סענם" ווידער *)גגעהויבן צו דערשײנען פיײםז>ג דעם 27־םן ױני. אויך דער ״ראדיא״ האם דעם מאג *נגעהויבן ײידער צו דערשײנען. ןןןן אין װארשע ה$מ פארבראכם צװײ וו>>כן די רינםערין רחל ה. ק*>רן. זי איז אויך ב״געװען אײף די זיצוגגען סון פען־קןןנגרעס. צום פען־ ־אנגרעם איז אויך געקופען דער דיכטער ש. ל. א־מבער, ײ*ס וײיגמ לעצםנס אין קרן>קע. ןןןן פיאיז געקומען קײן װארשע פון ארץ־ישראל דעי העברעישער שריפששמעלער ש. צמח. ער װעם אין ליםעראטן־סאריין האלשן א פ#רםראג איבער דעס ״דישן קולמױר־לעבן אין ארץ־ישראל. ןןןן אין פאריז איז געגרינדעם געװןוין א נײע דישע געזעלשאפם ״קולםור־פרײנם״. אין דעס ע־שםן ליטעראריש־מוזיקאלישן אװנם האבן זיך באםײליקמ ד״ר ׳. ב. צפור, א. מארעװסקי, און אנדערע. דער עולם איז געײען זײער צופרידן פ־נש אװנם. ןןןן אין דער פרעסע זענען אפגעדרוקט ז״ער ־.־כע און באגײסםערטע אפרופן װעגן דער ײדי־ ׳•ע־ ביך־און פרעפע־אויסשטעלונג פונפ פען־קלוב אין װארשע. ןןןן די פארװאלמוגג פון װארשעײער ײדישן ״ען־קלוב האלפ פאר איר חוב עפנםלעך אויסצו־ ~־יקן איר דאגק דעם קינםמלער מ. עליאװיטש און חי לעא פינקעלשסײן פאר זײער ענערגישער און אומאײגגגוציקער ארבעמ בײם ארגאניזירן די ביױאון פרעסע־אויסשםעלונג. 1111 אין װארשע ײײלמ איצם דער ײדישער :־־•שםשמעלער טנשה אונגער, ײאם האמ די לעצ־ צע יארן געוװינמ אין ארץ־ישראל. ז י ל