Literarishe bleter · 1930-06-20 · 25 (20.6.1930) · p. Seite 472

?ים2ר$ו'ש2 ב?1233 25 ,3:0) זײס 472 * פוז דער װעלט ־ ליטעראטור;אפאהעאן גרײפט ¥;־׳ קאיאסארער רערפאמ פרן יצעריפס דר&ביע אין בעידין איז אויפנעפירמ נעװארן א נײע קאמעדיע 5ין װאלםעי ראזענקלעװער א. נ. ״נאפאלעאן גרײפמ אן׳'. די הדיפם־ראלע •כםיימ װעינעי קראוז. דער אינהאלם פון דער דאזיקעד קאסעדיע איז די גע־ •ציכמע פון נאפאדעאן, װאס געפינט זיך אין קאבינעצ פון ײאקפענע פיגורן נענן דעם פרויען־מערדער לאנדרו. נאפאלעאן דערװופמ זיך ײעגן דעד *בלענשער לאגע, אין װעלכער םיגעפינמ זיך איצט די ײעלם און ער באיגלינט דערינער צו אינםערײענירן. ער בארגש זיך א 9אי הויזן נײ מוסאלינין און קומט אויף א זיצונג פון נאנקירן. דערײיסנדיק זיך *נער, אז זײן מלחמה״זזזעני קאן •צוין הײנמ אײלאפע נישמ ברענגען קײן שום הילף, קערפ ער זיך צוריק אום אין קאביגעש פון די ײאקסענע פיגורן. די דאזיקע קאמעדיע האט ארויסגערופן א שםארקע פארינמערע־ בירונג. >* גײ בזך פון ערנסט גלעזעד דעי־ מהנר פונם אינטערעסאנםן מלחמה־בוך ״דעי יארגאננ 2*0(11' האט לעצטנס אננעשרינן א נײעם ראמאן א. נ. ״דער ײידעראויפנגי״. אין דעם כײעם יוך שירדעיט גלעזער דאכ נאכמלחמהדיקע אײראסע. ״דרײצן סעגעד געזזעלטיקן אין אײחף״ע־■ א באולושמער דיימשער פונליציסמ, דער רעדאקטאר פון דער ״דוי־ טשער אלגעמײנעי צײטונג״, האם ארויסגעגעבן א יוך. אין ײעלבן עי נאהאנדלט די איצטיקע פאליטישע נאציונגען אין אײראפע. לויט דער מיינונג פדן דעם מחנר, געפינט זיך דער גורל פון אײראפע אין די הענט פון דיײצץ מעכער . דאס זענען: שטדעזעסאן (נישם־לאנג פאישטארבן), דעי מלובה־מאן פון דײטשלאנד, אין פראנקרײך דער דרײלינג: פואנקארע. יי־יאנד און צא-דיע; די ענגרישע פאליטיק רעפרעזענטירן טשעםבערלען און סנאודן. מוסאליני שלאגם זיך א״ויס אויפן ערשטן איט, עסטרײך 1־עפדעזענטײט זײפי, אונגארן — נעטלען, טשעכאסלאײאקײ — בענעש. יומעניע — מאכױ. סיקומען נאך צײײ געפאלעגע גרויםע מלובה־םענער— פי־ימא דע ריײערא און טשיטשערין. הוװער, הגם עי איז נישם קײן אײראפעע״, האט עי דאך א השפעה אויף דעם גורל פון אײיאפע. די פוילישע פיעסע האט אויםגעדריקט איר פאױײנדעיונג, פאיװאס דעי דײסשע• פונליציסט פאי־געסט אינגאנצן אן פילסודסקין. די גע׳סיכטע פון דענעסערק אי; 500 װעדטער ײי נאקאנצ, איז דער געװעזענער אמעריקאנער פיעזידענט קולידזש באאויפטיאגט געײארן דורך דער אמעריקאנער רעגירונג אויפצושרײבן.די געשיבטע פון די פארײגיקטע שטאטן אין 500 ײערטע• * י־בע דאיפן אויסגעקריצט ײערן אויף די מאנומענטן פון אלע פדעזי־ דענטן, װאס ײעין געשטעלט אין נאציאנאלן פארק דע־־ דאזיקער אײנפאל איז זײער געפעלן געײזןין <י; דענעמארק, און א רעדאקטאר פון א נעײיסן ײאבנבלאט, ײאס דערשײנט אין קאפענ־ האגען, האט פארעפנטלעבט א קאנקורס אויף אנשרײבן די געשיכטע פון דענעמארק אין 500 ײערטער, נאמערקנדיק דעדבײ, אז דאס ײעדן זײן די אמנעסטן נאצאלטע ײער״ער אין דענעמארק, ווײל דעי מחנר פון דער בעסטעי מיניאטור־געשיבטע װעט נאקומען דרײ טויזנט שײעדישע קראנע־, דאס הײסט 6 קראן, אן ערך צײאנציק גילדן פאר א ײארט. ״ערד״ די סאײעטישע פרעסע לויבט איצט שטארק דעס פילם פונם אוקרא־ אינישן רעזשיסער א. דאײזשענקא א. נ. ״ערד״. די טעמע פלן דעם דאזיקן פילס איז די קאלעקטיײיזיריגג און די איבערקערעניש. ײאס קוסט פאי אינם .־יירטשאפטלעבן און קולטורעלן לעבן פון סאײעםישן ד$רף. די אויפפירונג פון ר. ק. שעריפס דראמע ״דער סוף פון דער ײאנ־ דעײנג״ האט שוין אין לאנדאן איבערגעשײטן דאש 500־טע מאר. די פיעסע האט געזאלט איאפגענומען ײעין פון אפיש סוף אפריל, אבע־ די ידיעה האט אױיסגעױפן אזא שטיים ארוס דער קאסע. אז דאס שטיק האט נאך געמוזט נלײבן ,.אייף אן אימבאשטימטער צייט״ אויפן אפיש ײי סיגיט אן קויטיס נ־און. שע־יפס טעאטעײאגענצ, איז די ד־אמע אויפגעפירט געײאין אין פא^גנדיקע לענדער: (דײטשלאנ־ אמע־ יייקע (וײ די פיעסע איז גלײסצײטיק געשפייט געײארן אין פיר טעא־ טערן), טשעסאסלאװאקײ, אונגארן, די סקאנדינאװישע דענדעי־, פראנק־ רײך, שפאכיען, פאיטוגאײ גייבנלאנד, פוילן, בעלגיען, איטאליען, אייסטראליען, יאפאן, רוסלאנד, בולגאריען און דומעניע־. אויסעי־דעפ גיײט םען זיך אויפצופירן די פיעסע אויף יידיש אין פאישײדענע דענדער. פון דע־ ענגלישע־ בוך־א־יסגאבע זענען ביז איצט פא־קויפט גע־ װארן 85.000 עקזעספלארן און די די־אמע איז דערשינען אלס בזך אריסעי־ אין ענגלאכד און אמע־יקע אויך אין דײטשלאנר. פ־אנק״ײך, סקאנדי־ :אװיען. אין פדילן איז די פיעסע געדױקט געװאין סע־שטע מאי אין ײדיש אין די ״ליט בלעטע־' און איצט דע־שיכען אין יוך־פאיס אין קלעצקין־פא־לאג. דע־ מעיקװיי־דיקעי דע־פאיג פון דעי דיאמע די־יקט זיך אויך אויס דערין, װאס ״דעי סד? פון דעי װאנדעױנג״ איז ציס עישטן מאל געדױקט װי א פיעסע אין פאיטזעצונגען אין דעי ג־עסטעי •אנדאנעי צײטיגג און אין א היפשעי־ צאל ענגלישע פיאײינץ־ייעטער די נביאור״ ײאס מען האט שעי־יפן פאױיכגעזאגט, אז עי־ װעט שוין נישט אכשרײבן אזא ײעדק, װי זײן עישטע ד־־אמע — האט זיך אױיסגעװיזן פא־ גאר פאלש. שעריף האט נאר־ויאס פארענדיקט א נײע ד־־אמע׳ ײאס ח*ט אין די יאגדאנער ליטעדארישע קרײזן, ײו ער האט די ד־אמע גע־ לײענט. אױיסגערופן געוואלטיקע באגײסטעױנג. סיאיז נאך בדאי צוצוגעבן, אז שעריף ד׳אט זיין ע־שטלינגס־װעיק אינעיגעאיבעט אין א דאמאן, װאס איז מיט עטלעסע טעג צוריק אױיס אין אײנעם פון די ג־עסטע ענגלישע פא־ראגן און איז אין ןאידיז פון די פא־ טעג פאיקויפט גע־ואין אין מעי־. װי א צװײ צעכדליכג טויזנט עקזעמהלארן. קאבאנאורסהי־פייעױנגען אץ £"לן יאי פ־ן פוילנס ע־שטן, ײעלטלעבן אין גױיסן דיכ״ע- יאן קאבאנאװ־ סקי- קאבאנאײםקי איז דעי עישטע־ שעפעי פון דע־ פוידישע־ ליריק עיי האט אין דעי פיימיטיײעי פוילישעי דיסטונג פון ניעלסקי און מיקאלײ רעי, דע־ ערשטע־ איײננעב־ענגט די פא־שײדנסטע פאיסעז פון דעי אײראפעישעי ליטעראטוד אין סו־טן י״ה. קאסאנאווסקי האט אויך די פוילישע שפ־אך א׳יראפעיזי־ט און דעיהויבן זי צו דער מדרגה פון גזדײטעיטע־ ליטע־א־ישע־ שפ־אך. ער האט אין דע־ פוילישער ליטע־אטוי איײנגעביאבט די פיײד פין יענן, די לינשאפט צו דע־ נאטוי־. פון זײנע קלאסיש־געפארמטע לידע־ ט־אגט זיך דעיי אטעס פון ײאלד און פעלד. ע־ האט געשאפן דעם קינסטלערישן באדן פון דער פוילישעי ־יטע־אטרי, איי־ע .װעלב־ סיזענען שפעטעי אויסגעװאקסן אזעלכע דיבטעױ ײי מיצקעײיטש. סלאװאצקי א. א. װ. די דאזיקע יאיגײצ ײעיט איצט געפײע־ט דורך דעי גאנצע־ פוילישעי קולטורװועלט, ײײל קאכאנאװסקי פאי״קעדפערט מיט זיך די ־ענעסאנס־ הקופה פון דער פוילישער ליטעיאטור און שפיא־ דרײכיק־יאײקע בינע־סעטיקײט פון ײאקס רײנהארדט אין דײטשלאנד ײערט איצט געפײערמ דער דרײסיק־יאריקע־ ױנל פון מאקס רײנהאדדטס רעזשי־טעטיקײט אוייג דעי דייטשער בינע די גאנצע דײטשע פיעשע ײידמעט דעם בעליױבל גרעסעיע אפ־ האנדלונגען. אונםעדשטרײכנדיק די ראל פון ־ײנהארדטן דעם רעפאד־ מאטאר פונם דייטשן טעאטע־ עס זעבעז אייד דערשינען מאנאנ־אפיעס ײעגז דעי גאדײאוגג סון ייײנהארדצ סארן מאדערנעם מעאםער,