Literarishe bleter · 1930-05-30 · 22 (30.5.1930) · p. Seite 418

?'םסר&רי&ס?7עםסר נוס. 22 (317) ו ו א ד םעאםער א1ן קןנםט ןןןן די ״דישע טעאטער־געזעדשאפט אין װאר־ ־דע האט אויף זיך גענומען די איניגיאטיװ צו שאפן א פארייניקונג פון די צװיי נעםערע טרופעס, װאס עקזיסטירן און שאפן איצט יידיש םעאטער אין פוילן — ״װניט״ און ״װילנער טרופע״. סיווערט געפלאנט צום גייעם סעזאן ארגאניזירן אײן גרויסע טרופע, װאס זאל קאנען גל״כצײטיק האבן א צוויי־דריי אר־ טיסטישע אנםאמנלען, װעלנע זאלן שפילן אין װארשע און אין די גרעסערע ״דישע שטעט אין פוילן. סיװערן אפגעהאלטן באראטונגען צװישן די פארשטייער פון דער טעאטער־געזעל־ שאפט, פון ״ווניט״ און פון דעם אנפירער פון דער ״ווילנער טרופע״ — מ. מזאה. — טידארף האפן, אז די טעג װעלן די פארהאנדילונגען דער־ פירט װערן צו א גליקלעבן סוף צום ווויל פון ״רישן טעאטער אין פוילן. ןןןן א פר״לעבע, לוסטיקע ארטיםטן־קאמפאניע, ״באליאסטרע״ איז געקומעז ק״ן ווארשע און זיך באזעצט אין ״עליזעום״־טעאטער (דיר. דוד צעלםייסטער). סיאיז דער אנםאמבל פון לאדזער ״אררט״. די ערשטע פראגראם ״חי־געלעבט״ איז אין אלגעסיין לעבעדיק אדורך. םיטיילן זיך אויס: םאלװינע, ראפעל, פערל אוריך און י. מאנדעלבלים, יעקב זודאנאװיטש און אונזער מ. פאטאשאנסקי. נישט אלע נוסערן שט״ען אויף דער געהעריקער קינסטלעריש־םצענישער הויך, אבער פאדאן פרישק״ט, םונטערקייט, שטיפערישקייט, און אויך גוטער טאן, גוםע רעזשי, פיינע דעקאראציעם און ש״נע מוזיק. די ״באליאסטרע״ דארף זיך אפטר״סלען פון אפערעטע־מאניערן און פון די צופיל פעטע װיצן, װאס דער קאנפעראנםיע איז סהנח דעם עולם. די גוטע נומערן אין פראגדאם בא־ וו״זן, אז די ״כאליאסטרע״־חבריא איז מסוגל צו א גוטן רעװי־טעאטער. די רעזשי געפינט זיך אין די הענט פון י. סטרוגאטש. ןןןן דער באוווסטער יידישער ארמיםט פון אמע־ ריקע, לודוויק זאץ, שפילט איצט אין לאנדאן. נאך לאנדאן קוסט פאריז, דערנאך מסתסא פוילן. ןןע דעם 15־טן סאי האט דער װייםרוסלענדי־ שער מלובהשער יידישער טעאטער פארענדיקט זיינע גאכטשפילן אין מאסקװע. סיזענען געגעבן געװארן 35 פארשטעלונגען, פון זיי ״שעפםן־ קײאל״ — 11 מאל, ״באטווין״ — 10 מאל, ״לעקערט״ — 4 מאל, ״דזשים קופערקאפ״ — 4 מאל, ״דער טויבער״ און ״האפליא, מיר לעבן״ — צו 3 סאל. סיהאבן נאזוכם א 15 טויזנט צושויער. — איצט גרייט דער טעאטער כ. בע־ זימענםקים פיעסע ״דער שאפ״, איבערגעזעצט פון א. קושניראװ. די טרופע וועט קוסען צוריק קיין מאסקווע, דעם 14־טן יוני. ןןןן די באװוסטע ״דישע ארטיםטין מרים עליאש איז איצט אין לאנדאן, ווו זי טרעם ארוים אין א טאן־פילם, ײעלכער װערט איצט געגר״ט דארט. דער נאמען פון פילם — ״צװיי װעלטן״. דער פילם איז אין דר״ שפראכן, און עליאם זינגט דארט אין ענגליש, פראנצויזיש און דייטש. ר ע ד. עתע/עיי/י? /ייע 418 פ ו ז ו ו א ד צ ו און קאנאדע. די לעקציעס קוםען פאר אין די אװנט־שעהן נאכדעס, װי די קינדער ענדיקן די למודים אין די אלגעמײנע שולן. אין די אלע עולן לערנען זיך העכער 0000 ״די־גע קינדער. דעם הויפט־נעגנשטאנד בילדעט די ״די־ שע שפראך און ליםעראטור. ןןןן דאס ערן־פרעזידיום פון קוראטארױם פונם ״װא האט ארויסגעגעבן אן אויפרוןפ צו דער ״דישער עפנטלעכק״ט צו שטיצן דעפ ייװא. וש אין קראקע האט אגגעהויבן צד דערשײנען א װאכגשריפט ״געצ״לטע װערטער״, פאר ליטע־ ראטור, םעאטער און קונפט, רעדאקציע יצהק מאנגער. די שריפט באשםײמ פון 4 ז״מן. עטלעבע נומערן זענען אין פאריקן יאר דער־ שינען אין טשערנאװיץ. ןןן[ אויף דעם 25־טן מאי איז אנאנפירמ אין נױ־יארק אן אװנם צום שלום־עליכם־יארצײט. וש די נױ־יארקער ״וואך״ אינפ>)רמירט אירע לעזער װעגן די צװײ אװנטן, וואס זענען אײנ־ געןורנט געװ$רן דורך דעם װאישעװער ליטע־ ראטן־פאר״ן. זי ברענגמ א ריי נעמען פון שריפטשטעלער, װאס האבן זיך באטייליקט אין די צווײ פרץ־אװנטן. נאר אײן אומפינקטלעכ־ קײט: די רשימה איז גענומען פון די נאטיצן פון דער פרעפע איידער די אװנטן זענען פארגעקומען. פאקטיש *בער האבן זיך אין די אוונטן נישט באט״ליקט די אלע, װאס זענען געװען פריער אנגעמאלדן. אזוי־ארום איז די פאנאנדערטײלונג פון די אװנטן נישט געװען אויף ״אזא כאראקטעריסטישן אופן״, װי די ״װאך״ מ״נם. ןןןן די ביכער־קאמיפיע בײ דער ״. ק. ג. אר־ בעט איצמ אויפ א נײע ביבער־רשימה (נומער 3 און 4) פון די נ״עסטע ״דישע ביכער, װאס זענען געדרוקט געװארן אין אמעריקע און אין א״ראפע. דער קאטאל&ג װעט צעשיקט װערן צו אלע פאכליק ל״בעריס אדן ״דישע ביבלי$טעקן און צו אלע מיטגלידער פון דער קולטור־געזעל־ שאפט און סטודענטן־ליגע אין די פאר״ניקטע שטאטן און קאנאדע, וועלכע וועלן קריגן די# אלע ביבעי אויף רעדוצירמע פר״זן. ןןןן דער קבלת־פנים פאר זלמן רײזען אראנ־ זשירט פון דער ״דישער קולםור־געזעלשאפט און סטודענמן־ליגע בשותפות מיטן ״דישן וויסנשאפטלעכן אינסטיטוט, פען־קלוב און י.ל. פרץ שר״בער־פארײן, זונטיק, דעם 20'מן אפריל, איז דורכגעפירט געװארן ז״ער דער־ פאלגך״ך. עס ה*בן באגריפט דעם גאסט ש. ניגער, דוד פינפקי, דר. י. שאצקױ דר. ל. פא־ געלמאן און אברהם ר״זען. זלמן ר״זען האט געד״ענט א רעפעראט אויף דער טעמע: ״ײדן׳ ״דישק״מ און יידיש״. ז. ר״זען איז איצט ארויסגעפארן אויף א לעקציע־טור. ןןןן אין בריסל איז געעפנמ געװארן א ײדיש־ װעלטלעכע שול. דאס איז די ערשטע און דערווײל א״נציקע ״דישע שול אין בעלגיע. זי געפינט זיך אין ״דישן געגנט פון בריסל. ז״ער מעגלעך, אז די א״נציקע ״דיש־װעלמ־ לעכע שול ז*ל באקומען א סובסידיע ב״ דער רעיגרונג. םיזענען שוין ד* איבער 40 קינדער, און די צןןל װאלמ געקאנט פילמאל פארגרע־ םערט װערן, װען די מאמעריעלע באדינגונגען זאלן דערלויבן. — דא נישמ לאנג האט די שול אײנגעארדנט איר ערשםן עפנםלעכן אויפ־ טריט, װן>ם איז אדורך מיט גדויס דערפןןלג.? י טער #ם{ר א{ן קןלט{! ןןן> םאנטיק, דעם 2־םן ױני (ערשבער טזןג שבועות), ארדנס א״ן דער ויארשעווער ליטע־ ראטן־פאר״ן אין א״נעם פון די גרעפטע טעא־ םער־געבײדעס א פײערלעכן קבלת־פנים פאר דוד בערגעלכזןן. פיװעלן ארויסטרעטן מיט רע־ דעס און באגריסונגען פארשטײער פון ליטע־ ראטן־פארײן, םון פען־קלוב. דוד בערגעלסאן װעט האלטן א דעפעדאט און אויך רעציטירן ז״נע װערק. אין דער פ״ערונג װעלן אויך אנט״ל־נעמען ארטיפטן פון ״װנימ״. ןןןן די פײערלעכע עפענונג פון אינטעינאציא־ נאלן פען־קאנגרעס אין װאדשע װעט פאיקומען דעם 20־טן ױני אין זאל פון סײם. דער קאנג־ רעס וועט זיך ענדיקן דעם 24־טן ױני. דעכ 24־םן וועט פארקומען דער באזוך פון דעי ײדיעײר פרעפע און בוך־אויכשטעלונג, װעלכע װערט אײנגעארדנט דורך דעס יידישן פען־ קלוב. די אויסשטעלונג ווערט אײנגע$רדנט אין די זאלן פון אקאדעמישן הויז אויף פראגע. ןןןן די נ״־אויפגעקליבענע פארװאלמונג פון דער ״דישיער קולטור־געזעלשאפט ה$ט זיך גע־ נומען ענערגיש דורכפירן דעם באשלוס פון צו־ זאמענפ$ר, אנצוהויבן אן *קציע פאר דער ק**רדינירונג פון די טעטיקײטן פון די ״דיש־ װעלטלעכע שולן אין אמעריקע. עס איז בא־ שטימט געװ^רן א ספעציעלער קאמיטעט פון דר. ח. זשימלאווםקי, ד. פינסקי, ש. ניגער, מ. עלקין און י. ל. כהן, דורכצופירן די ארבעט. דער קאמיטעט האט שוין ארויסגעשיקט אײנ־ דאדונגען צו די צענטראלע ארגאניזאציעס פון די ״דיש־וועלטלעכע שולן פאר א קאנפערענץ װעגן דעס ענין אויף מיטװאך, דעם 14־טן מאי. עס ווערט פאישטאנען, אז די הויפמ־כװנה איז דערווייל דורכצופירן בשותפותדיקע איבעטן פאר די געס״נשאפטלעכע אינטערעסן פונס ״דיש־רועלטלעכן שולװועזן, לסשל: א) ארויפ־ געבן צוזאכען א ״דישע ױגנט־ביבליאטעק; ב) איגאניזירן א גרויסע שול־אויפשטעדונג; ג) אי־ויסגעבן פעדאגאגישע ליטעראטור און א פעדאגאגישן־ און שול־זשורנאל; ד) ןןרגאני־ זירן אויף א גרויסן נאציאנאלן מאסשטאב א ײדיש־װעלטדעכע שול־װאך א. א. װ. עם װערט פא־שטאנען, אז דאס וועט נאר זיין אן התתלה פאי ווײטערדיקער געמײנשאפטלעכער אז־בעט. ןןןן דער װארשעװער רעגירונגס־קאמיסאר האט פאר#רדנט צו קאנפיפקירן די גאנצע אויפגאבע פון ײדישן בוך ״געצעלטן״ פון מענדל נײ־ גרעשל, ארויפגעגעבן דורך ז. שקלאר אין װאר־ שע. די קאנפיסקאציע איז פארגעקומען צוליב דעס, ײאס אין ביבל זענען דא ערטער, װעלכע טראגן א כאראקטער פון גאם־לעפםערונג. עס װערט פארפירמ א פראצעפ לויטן ארט. 73 פון שטראף־קןןדעקס. שן אין נױ־יארק איז געשלאסן געווארן אן אויסשטעלונג, װאס ד.#ם געגעבן אן אפשפיגלונג םון דער אנטוויקלונג פון ״דישן שול־װעזן׳ װאס װערט אויסגעהאלטן דורכן ״ארבעםער־ רינג״. אונטערן אויפזיכם פון ״ארב. רינג״ זעגען מעטיק 98 עלעמענטארע שולן, 8 מיטל־ שולן, 2 קינדער־גזןרטנס און איין לערער־פעסי־ גאר אין 57 שמעט אין די פאר״ניקמע שםאמן