Literarishe bleter · 1930-05-16 · 20 (16.5.1930) · p. Seite 375

זײס 575 ׳;ער ורי&זז 3?סססר נ*ס. 20 (315) * י צ ח ק?יכסז!נזסבײןן83ריז א ױביליי פוז אימפדעםיאניזם (דער הונדערםשטער געבוירנטאג פון קאםיל פיסארא) אין א ווייטן טהאך, נישט זיין ה״נטצײטיק פארטיטריטאעך, אפנע־ ׳טטאנען. טיזענען ראך יטוין פאדאן אזויפיל אנדערע, יטפאנא־נייע אױאננארד־־יכטונגע;. היינט, אין דער צייט פון םױרדעאריזט, טױר־ נאטודאריזט, אין אנדערע ״איבעד-איזטע;״, צו דעדן װענן א ריכטיננ א פופציק ־א־ ארטע — דאס קען יעוין כאטת הייטן... װער קען אכער נעפינען רעט ר־כטיק־פאטנדיקן נאטען פאר אזא טין אפגע־ יטטאנענקייט. און ראך פא־נעטט א־צט דער א־טפרעט־אניזט א נאנץ אננע־ זעענעט פראץ אין דער ה־ינטיקער טארער״ און ה״כט אן או־פטנ״ צו וױרק;. נ־־טט רעדנר־ק װעגן פי־אנ־אטאדן. קען טען זאגן, אז ני־טט־ אי־ן קדעאטױוער טא־ערנער ק־נטטרער הז־ט א־כער נארנ־יטט זערמן, א־ן ז״נע א״גנארט־קע אי־פפאטוננען, געװ־טע כאראקטע־יטט־יטע פײנק״ט;, ר־רעקט אראפט־רטע פון ד־ א־טפ־עט־אנ־םט;. ד־ ארע. װאכ האכן ט־ט אזא פ־עטעט פא־אפ־אז־יט טעזאנען. זענען דאך כט־רא צוגעקוטען אטנאענטםטן צוט יט־ריט פון א־טפרע- ט־אנ־זט א־ן ה־־נט — ה״נט א־ז עט גארנ־־טט וו״ט פין יעט, אז טען זאא א־ן א טזרדיקעד יע־עה דעקראר־רן דעט צ־רירןרןער פ־ן א־ט- פ־עכ־אנ־זט, פאר־טט״ט ז־ך, אונטער א נעהע־־קן נאטען ר־־טן נ״כט פ־ן רעד צ־־ט. טען קאן נא־נ־־עט װ־םן, ארץ איז טענרעך א־ן אזא ט־דער צ״ט. װען ־י קונכט א־ז פ־ר ט־ט אדאפט־־רוננע;, און דער ק־נםטרער פ־יט א ־טטארקע נ״ג־נג צו גאנץ-או־כערפאעכרעכעד צופאכ־ק־יט. =אײז, א£ײר סךח!. גדאשז־ביבליאטעמ ווי זענען זיי ־*אגעדיע ע ו סב גדאשז א ביכל שײן ערשינען: 1. דאיאר דאבעיט סטיט: :יאסא־האי'—טענצעדין- *צ5יאן. ״דסאנענדע דעבנס״געידיכצע פרן *עפיאנין פון אונזעי צ״פ. ״ א, ק ע א ם א; : אטעריקאנער טיריאנער;. גרויש און רייך געװאין. ןן. ט. ה א ר ט ט א; : ״צװ־יטן טראן און ריכע״ פון דער האבבבו-געי• דינאספיע. 4. ד־־ר ס. האפקינס: ,.געניאילע סיפיליטירןער״. נא־אלעאן, בעצהאװען״ הײנע, אואײדד, מוםאריני. 5. פ. װעטיטעצי: כיאנאלעסקו, דעד קעניג פון די גנביס. די אויםטערד״כע פאםירונגען סונפ גרעבפן גנב פון אונזער יאי־הונדע־״פ. ה. ג. סאאנ י מ סק י: נ. גאפאז. נאח-פדאװאקאטאר, די בלופיקע דעפאנםםיאציע פון פעפעי־בורג ד. 9 יאנואר 1905, 1 דעי■ ע־־זזפער אנזאג סון גרויסן שפורש.?. ט. נרעגארױט: לוקרעציא כארדז־ט־א. די װונדעילעטל גע־ציגםע פון דע־ םויפפםלעבער םאגטעי אויפן פאן פון [ דער העדיגאפם פון דער אויםגעלאםעגע• און בלוםדור־םםיקער 1 ם־םפהה בא־דזהויא אין רוים. ז>. י. ק א ג א ן: גר>}־־ פאטאצק־, ד־ער נר־צדק ס. א. רערא: דער עטטרי־כייטער אזעןז, ראכערט םטיט־.; יע־עס כ־כא אנטהאאט־ 04 זייטן און קאכט נזןר 50: נראש־ ן אכאנאט.-פ־־יז: א הא־ב יא־ (13 ביבער) 3.50, א פערםל יא־ 1 (0 ב.) 1.80. |] אדרעם םאר געלט: 21667 .0 .\1 .יז ־ע־ א־טפרעט־אניזט פ״ערט איצט־ א ױכיא״. ט־ט הונרערט יאר צוריק א־ז א־ן סען־ט־אטאט, אויך די אנטי־ ■־כע א־נזאען, נעכו־רן געװארן קאטיא פיסארא, א״נער פון ר־ ־•כאטטאאן פון א־טפרעט־אנ־םטייטער טאאעריי. צואיב דעט װבא האט טען צונו־פנעקא־כן פ־םאראם װערק פון קא־־טיידנטטע פער־אדן און א־־נגעאררנט א־ן א פאװיא־אן פון טױ־;־־ אן א־טפאזאנטע או־ס־טטעאוננ. םארן אװאנגארר פון א־טפרעס־אנ־זב רארף טװאער־ ז־ין אזוי נ־ט ־ו־ א ־טאאכט-פעאד פאר פרי־ה״ט און אוטאפהעגנ־ק״ט א־ן - — ק־נכט. ־א, אוי־־ דעכ באר;, האכן דאך, יט״נט טיר, די עריטטע ..::•טאפהעננ־קע־־, ט־ט א האאבן ־ארהונרערט צוריק, צעי־טפר״ט נעצעאטן און דעדקאע־ט טאחטה דער פארנא־װערטער אקא־ ־עט־־כער רוט־־ן. פונכ איױונטן ב״רא האבן ארו־כנעיטפראצט, א־• ־טפעטער כאא״נפאוכט די קונכט פון רער גארער װעאט, פא״ט־רענע אוטטיטאבא׳־ע קונטט־ריכטוננען. די ה־־נטיקע פאר־ ־כ־־טאעכע קונסט האט א טך צו פאדראנקען רעם אװאנגארד פ־• ־• קעטפערי־טע א־טפרעסיאניסטן. ה־־נט, אז טען באטראכט ־־ א־טפ־עסיאנ־טט־־־כע רערנר״כוננע;, זעט טען ־טוין ני־טט אזוי כ־־ט ר־ ־כא־פע נ־ענעצן צװ־יטן א־טפרעטיאנ־טשייטער אפ־קורטות א־ן אקארעט־־טער נעזעצאעכק״ט. ה״נט זענען ׳טוין די א־טפרעם־א- :־כטן ב׳טר, און א־טפרעטיאניזט כאראנגט יטוין צו די אעניטיטע ײנבט-־־בטוננען. אין די אעצטע צייטן האט זיך זאגאר רערפיאט א פא־־כטארקטערער אינטערעס צוט איטפרעטיאניזב. נאך די פאײטידענע נעא-איטפרעס־אניטטי׳טע עקספעריטענטן, א ז טען נאך אן איבריק טאא צוריקנעקוטען צוט ׳טוחט. נאך אאעטען, װאט איז דען אזעאכעט אימפרעטיאניזט? א״כ טען זאא עכ װעאן דעפ־נירן קורץ און כ־נריק, װאאט אטפאט־קסטן נעװען צו זאנן: איטפרעםיאניזם איז נ״טט ק״ן עקט־ פע־־טענט־, כאו־ז — א רעאקצ־ע... און פאײטט״ן דאר־ טען ראט א־ן א ז״ער כר״טן זין. איטפרעםיאניזט א־ז אין ז״ן צ״ט נעקוטען אאס א רעאקציע קענן א רוטי;, קענן א פאײטיטאטן, אוטפערזענאעכן אקארעטיזט. א־טפרעסיאנ־זט איז נעקוטען אין א ריכט־־קער צ״ט אאט א סו- כ־עקטװזע עכט־טאאערייטע אינטערפרעטאצ־ע, אין קעננזאץ צו כ־ט- כאאיז־ ט־טטיצ־זט און אאע אנדערע ״א־טעראר־יטק־־ט;״, װאט קאכן גא־נ־יטט װאם צו טון טיט אטתער טאאעריי. װ״א טאאערײ איז דאך, און רארף אויך זיין, קורט־כא. כאויז טאאער-אנדערע עאעטענטן טענן עקזיםטירן נאר דאטאאט, ײען ־י ק־נטט פון ר״נער טאאער״ א־ז ׳טוין פואקאט רערנר״כט. ־ע־יט״נוננען קענען װערן אננערופן טיט פאײטידענעראיי נע־ נ־ע;, נייכט װיכטיק איז אכיער רער נאטע;, װיכטיק איז די סוכ־ כטאנץ — אויך די איריי — צו װעאכער טען ׳כט־דעכט־, רורך ״אבע־ער סיזאא נ״כט ז״ן פארכ אין אבסטראקט גענוטען איז קונכט פר״ און אוטאפהענניק — א״ אכטטדאקט נענוטען...) טען רארף ני׳טט פארנעס;, אז קונטט איז אויך, פונקט װי אאץ אין אעכן, ־טטארק אפהענניק פון געװיטע ע־עטענטן, א״ננעװארצאטע אין אונז פון דורות. איטפײעכיאניזט איז אן אבבאאוט ר״ן־טאאער״טע ריכטוננ — ־־ ־אכא־אטאריע פון ײעד טאאעײ• ק״נט צו רערן װענן א׳טפײעט־אניזט, ה״טט פ׳טוט צזדיקצונ״ן :א־ ביזץ זג־ק ניא\ רא:ט א־ר בא־ומעז גא:*ן מע־דעלע פאר ס* גילדן.