Literarishe bleter · 1930-05-09 · 19 (9.5.1930) · p. Seite 355

1ײס 355 •ײדיש. און מיט דעם דאזיקן םײד5 װעט איציהא םםתמא חתונה האבן אויך. אזוי ענדיקט זיך תמיד ראבאים ראמאן בכי-טוב, און מיר אײגן אים אװעק מיט דאנקבארקײט. םיאיז איבעריק, מײן איך צוזװנעבן, אז דער ראםאן פאר- מאנט בכאא בראכמפורע עפי׳טע שיאדערוננען, אײננארטיקע און פאאקםטימאעכע ריאאאנן. סצענעס םון ׳שטוב און נאם. ביאדאעך פון ״׳שאפ״ און ״םטאר״, איבערנעגעבן אין דעם אײננטימאעכן, אירײשן, נוטמוטיק;, דאבא־׳צן םטיא — ראם בוך אױ באמת א קרן אין דער ײדי׳שער פראזע. יםסראר'שב זג7פםםר נום 19 (314) צ-׳שן דער נוײ׳שער און דער ײדי׳שער אםעריקע אין דעם דאזיקן ״ע-ק. מיט א צװײ דרײ זײער קאײנע אויםנאמען פון אומבא- ד״טנדע עפ־זאדן אױ איננאנצן ראמאן נישטא קײן םמן פון קײן אפיאו אויך א רפואה. זײ די קריםטן, אעבן עפעם װײט. —״ א־ן אן אנדער װעאט, װוהין דער םון רוסאאנד אנטאאפענער ב־_—ענט. מאנ־םעם אײניקא, װיא אװעקנײן, כדי צו פארנרעבן זײ- נע קענט אבער ראס מײנט אונז, חאיאה, נײשט ראבאי אנצוזאנן, א-ע- צו װארענען פאר אם־מיאאציע, פארקערט, דערװײצ פאר- ר־בט ז־ך א־םאק אדער איציקא אין דעם ׳עוחטם, א יטכנם, טאכשער א-; ע- אערנט זיך אוים פון איר צו רעדן א ׳שײנעם, זאםטיקן ־ש.?. שנײדערםאן/ױארשע װעבז דעם דיבטעדישז אגדווהם (אן ענםפער ד. סש$רנ'ן) זענען דאם קעפאעך פון ר׳ערצײאוננען? ם׳װאאט ק־ין ציא ני־שט געהאט זיך ארײנצואאזן אין א װיכוח, װעצכע םיא־ו ד־ אמתע דיכטוננם-קונםט, רי עפישע, צי די איריש- א־נדױוידועאע. א־ינס איז אבער קאאר, אז םאר ד. טשארני אױ ד־כטונג כאויז דאס א־דיש-אינדױוידועצע, און אז א דיכטער אױ נאר דער װאם רעדט כאשון ״איך״. און אאס כאװײז דערצו קען טאקע ד־נען רער פאקט, װאם צװישן די נײנצן צידער האט ד. טשארנ־ אויםנעקאיבן אאם בעסטע דאם ענאטי׳שע ציד םון רקידה פאטאש טא װיאט זיך איצט ד. ט׳םארנין פרעגן און פרעג;: אויב עפ־שע ן״דערצײאערישע״) דיכטוננ אױ קײן דיכטוננ נישט, טא װאס אױ די ״טרײסט״ פון רחצ ה. קארן, װעצכע אױ װײט םון רער עגאט־שק־יט, װאס געפעאט אים אזוי? צװײטנס, צי זענען די א־דער פון קאמן א־ם, פאפ־ערניקאװ, פוקם, מרדבי, פערסקי, שודריך א. א״ װעמענם קעפאעך פון רי צידער איך האב אויבן או־םגע- דעכנט, נ־שט קײן ציריש-אינדױוידועצע צידער? און אםוס ד טשארני ענדיקט זײן אפשאצוננ מיט םאאנענדן זאץ: ״עס הײבט זיך אן װירקאעך נצײבן, אז אין דער ױננ-ײד־שער דיכטוננ פונם איצטיקן פויצן נעהערט די בכורה דער פרוי... פיװאאט כדאי נעװען, אז ד. טשארני זאצ אט די כאהזיפטוגנ כאנרינדן, װי בכאא באנר־נדן נאך א רײ באהויפטוננען, װאס ער זאגט ארוים מיט אזא זיכערקײט אין זײן ארטיקא. סאיצ־־^אג ש גא^־ייסזןרב — װא-ש9 דערש־נען די בארימטע ביכער: ־ין גע*רג פינק מיך הונגערט פרײז ן-טער טײצ 4 ניצדן — 2-טער טײצ 5 ניצדן װאם איז דאס פאר א בוך? — דערמיט מוז מען זיך אא״ן באקענעןן בערנארד שא1 די פרוי איז סאצ״אליזבמ או; ק״פיט^ל זם 2 בענדער 25 נ־צדן יעדער ײד־ש אײנער מוז דאם האבן. אויפ׳דליסלעפער פארקוין•; .מ2 וז1״\316א ,"ז6ו1פ׳<8״ .׳12סז6ק5 .13.196 .0 .א .8 א־ן דער ײדישער ציטעראטור װערט צעצטנם קוצטיװירט א נ־־ע מארע: װיצן-קר־טיק. די קריטיקער שארםן זיך די מוחות און ז־נן א־־ס פארשײדענע קאלאמבורן, חכמהאעך, כדי אויםצומײדן ע־נכטע באװ״זן, ײאם םיאיז באדײטנד שװערער װ־ א־ן אן אוצר כאפט מען זיך אן אן יעדן אומגעאוננענעם א־־ב—ק און מען טרײבט ״הומאר״. דערבײ מײדט מען אוים יעדע נעיעננהי־ט צו זאנן א נוט װארט. די דאז־קע מעטאדע װערט רער ע־ל־ אננעװענדט אנבי ױננע ׳שרײבער, װעצכע תענען זיך נישט ״דן. מ־ט רעם דאזיקן מעטאד באנוצט זיך טײאװײז אויך ד. טשאר- נ־ א־ן ז־־ן ארטיקא א. נ. ״װענן דיכטערישן אנװוקם םון רוםצאנד, י־סע א־ן פ־־אן״ (איט. באעטער״, נומ. 17). א־ך װיא דא אפענטפערן באויז אויך דעם טײצ פון ד. ט־עא־נ־ס ארטיקא, װאם איז נונע פויצן. ־ טשארנ־ נוצט אוים א װארט-שפיצ ״ױננעװאאדניקעם״, נענ־מען פון ״ױננװאאד״ און קאעפט אזוי-ארוס צו דער נאנצער נ־־בע א ז־יער נישט אננענעמען עטיקעט. דערבײ ציטירט ער דװקא ־־ א־מנעאונגענםטע קרעדאם, או־םמײדנדיק, ײי מיט א בױו;, די, ׳־אב האבן זיך נ־שט כאנוצט מיט קײן כפא-שמונהד־קע פראזן. א־ן װען ד טשארני רעדט ײענן דער דיכטוננ נופא, איז ער י־״ע־ העפאעך און איבנםװירדיק אנבי די דיכטערינס און שרײבט <' ־*־ ױננער דיכטער-נרופע אײנפצוסן פון רחצ ה. קארן און לא־־ע מאאאדאװםקא, אנמערקנדיק דערבײ מיט אביםעצע חוזק, אז ״מאנכפא־שוינען״ אערנען זיך פון ״נשים״. ־ו־אט ז־ך טאקע פרעגן ר. טשארנין: ־־־ און בײ װעמען פון די דיכטער האט איר באמערקט די ־שפע־ פון ד• רערמאנטע ד־כטערינס? איך בין נישט דא אויסן צ־ מ־נע-ן דעם װערט פון ד־ צײײ אינטערעפאנטםטע ײדישע דיכ- בע־־נב, נאר עס האנדאט זיך אין דעם טעות פון ד. טשארני, װײצ ־' י־־ע־ פון זעכצן באטײאיקטע, װעאכע ער פארשװ״גט אנמרי, :'־-יט נא־ װאכ זײ אםאצירן זיך נישט מיט די אידער פון רחצ קארן איז ־א־־ע מאאאדאײפקא, נאר זײ זענען פײ אין דער פארם און כ,־ א־• רער טעמע אנמרי אנדערש. ־ו־־טער קומט ד טשארני צום או־ספיר, אז ״דער דיכטערישער ••ננ־־א־ר פון פויאן שר־יבט נישט פון די טיפענ־שן םין הארצן(!), |*־:אשר־־בט, צ״אט נישמ (דעם רימם פון עמאציעם), נאר דער- א־בעראעבט נ־שט (דאם דערצי־אטע), נאר אעבט אוים (די א״עזאמרטע ד־בטער־שע דערפארוננען). און ד טשארני ניט צו ן"-־ ז־-*י־ק־יט: ״םיאױ נענונ צו נעמען ד־ קעפצעך םון די צידער ־_'=א. :־־ ז־ך באאד צו א־בערצײנן, אז מיר האבן צו טון מיט '*־'*'־־אוננע; א־ן פעתן, א־ידער מ־ט דיכטערישע ״זעאוננען״ און ״׳םאצ־עפ״ _ . :עמען מיד טאקע די קעפאעך פון די צידער: ״כיםיצ אמאצ ־'ע - אױי א שטיק פעצד״, ״פארװאם א־ז אאץ אזוי שײן בײם '. ״נעבעמ פון קרעציקע״. ״איך בין א װאנדער-צירק״, ״״'־ק־־ט״, ״א תםיצה״ א. א. 48482353482323534823234853482323485348232353532348