Literarishe bleter · 1930-05-02 · 18 (2.5.1930) · p. Seite 335

335?''■> ז י װ נ י לי ע ס?'ססרןןרישס?7סס11ר נ1ם. 8/ (313) פ ד פ א ע ט ן עי זאגט, אז ע־ איז ״א זון פ־ו עלטערן — ד.א'ע*!ײזניקעם, פיאדעטאריעי און בירגערראך־באיעבאטייסע עעס־ישוביעע ״דן״. װי געפערן אײך עפעט אזוינע יטריטרתדיקע ערטעיןץ ווייטעי זאגט ער: ״םיינע רידער זענען עפײטע, פיאטטײט־רעאדע, רירייט־צערודערטע פול אויטגעאטעסטע — ־— פאריטטייט איר *טוין וואט זײנע רירעי זענען״ און װי־טער: ״עס יאגט סיך צו דער פיקטירונג פון דאס געזעענע, געהערטע■ אטסאריירטע, דערפארעגע. דע־־ענטע, אנטפרעקטע אין די ספערן פון מ״נע רויע עטאציעם-״ אך. דיבער נאטייט און ארע קארעגן, װארפט אװעק דאם ״אבסאר־ בײטע״ מיט אדץ מיט אנאנדע־, מיט די טפערן, מיט די עמאציעם, מיט ארע אנדעיע ־לאגיעס — יטײיבט נייטט ק״ן תקדמות, ווי גאט איז א״ך דיב, יטרייבט ל י ד ע ר. ה. <ײװיק. אין דעם נומ. 17 ״ליטער. בלעםער״ האבן מיר געגעבן א גרעםערן ארטיקל פון דניאל טיטאיני ״וועגן דיטטערײטן אנ־ װוקם פון רוסלאנד, ליטע און פוילן״, אין װעלטן סיזענען באהאנדלט געווארן, אגב, אויך די דיטטער, װאם האבן אנטײל גענומען אין ״ליטערא־ייטע ברעטעדי' אינם נומער 11, װאם איז געווען םפעציעל געװידמעט דער יונגעי ״דייטער דיטטונג א־ן פוילן. ו־יארקער די ״װאך״ נומ. א׳ט, וואס איז אקא־יטט יו פון ה. לײװיק אנגעקומען, געפינען מײ פארגנדיקן ארט ״פאעטן־פריזױונ אונטערן נאסע רעד נעסען און צו יטעראײיטע בדעטער א גוטער אויפטו פון די מאטן אזא םין פאעטן־פ־יזיוו. נײנצן יונגע פאעטן פון פוילן זענען פאיטראטן אין דעס נוסער על־ פון די ״ליטעיארייטע בלעטער״. א״ניקע פון זיי תאבן זיך יטוין געהאט געדרוקט פריעי, אבעי :ט עס עשעס א פרײלענן. מא: ״טט אויס. אלע צוזאמען — מאנט ני דאפ ׳י אײנדרוק. טובידיקן י ום־ פון דעי פ־יזיװ־קאמיכיע, ינער זיך מיר גראר נײדט זײן אי װילט א קודעע דעדהלעדונג און רופט אויפ״ װי אמאי נ:ס נאקוקט, זונט ארופ און *טטעלט צײ דער קאנצעלאריע פין פריזיװ: װאס אין מויג יא — סויג נייסם). ײסט: — ניע גאדען (װיןס דאס הי גאדען אויף א. פ־ידקינס*) דאנגע טענות קען איך געבן א קורצן ענט־ פע־. א. פרידקין פ־עגט א יטאלת תם: באיט־ דע־ טעקסט פון גאטלאבעים ״דאס ביסעלע מינץ״ איז ביז איצט געווען אומבאקאנט, פון וואנען האט ע־ געזא־ט וויסן, אז די אין ״גלגול״ איײנגעפיאטטענע סטראפן זענען ־לוױ א פיאגמענט פון דער דאזיקע־ סאטייע? וויסן האט ער דאס גע־ קענט אויז געװיס טאקע אויס גאטלאבע־ס גאנץ־ק־איע־ דערקלערונג. ״א יא־ עטרעטע און צװאנציק צוריק — דעיצײלט בײ גאטלאבערן דער ״גלגול״ — האט א״קעי געמאבט א ליד. עס האט געתײסן ״דאם ביםעלע מינץ״ן דעיינען האט ע־ געיטילדערט אלע־ל" מענטיטן (אונטעריטטריבן פון מיר —■ ׳. צ.(, װ• איטלעטע־ זוטט זיך המצאות דאס ביםעלע מינץ צ• באקומען צװי״ן אנדע־ע האט עי דעס פאר־אט יטוין אויך נײטט פא־געסן״. ״איך האב — דעיקלעדט ווייטיע־ רעד ״גלגול״ — זיין ליד אװי פיל מאל געלעזן, באװנדע־ט װו עס האנדלט זיך פונס פאדראטזויק, אז איך געדענק נאך איצט א סך סטיאפן אויסנװייניק״. ווייטעי באװײזט א. פיידקין באותות ובמופתים, אז אין דער .אבע פונם ״גלגול״ זענען אפגעדרוקט בלויז ענען געבראבט אין ״קול מביצר״, ״ייאם צינבערגם עקזעמפ־^א־. וו״ס איך נײטט״. ין ניםים זענעו מיטן עקזעמפלאד טלל אונטער דעם זעלבן •טער־בלאט, וואם א. איבערגעדרוקט אין סוף פון גאטלאבערס ,.״ד״ט׳ע ווע־ק״. אייך אייז מ״ן עקזעמפ־א־ געפינט זיך די דאטע פון צענזאי: י״־טע־ טעפטעמבעי ו־הי!1 דע־ ני*טט, מײן עקזעמפלאר איז א קארעקטעי עקזעמפלא־■ די נומע־אציע פון די לעצטע זייטן ג״ט טסדר און די זײטן 70 און 72, .״אס פעלן אין א פײדקינס עקזעמפ־א־, געפינען זיך הא־ע אייז זייער א־ט און בזורמות. וואלט י א. פ־ידקין. בעת ע־ תאט געזען באיטיינפערלעך. אז ער האט פא־ זיך א דעפעקטװון עקזעמפלאי געפיוווט פארגלייבן סיט אן אנדעײ עקזעספלאר פון דעי זע־בע־ אויסגאבע — ווא־ט ע־ צו ז״ן טעות נײטמ געװען געקומעז. יהא ־אית: האבן טאקע די א־ויסגעביײ פון גאטלאבערט .,״ריזזע װעיק״ געהאט די מעגלעבקײט זיך צו באנוצן ביים איבעידדוקן דעס ״גלג•־" מיט א קאיעקטן עקזעמפלא־ פון דער וואײטעװער אויפ־ גאבע. ההיי1: דעיוײז זאגט עדות דער פ־ט, וואס די באטיעפנדיקע 17 טט־אפן אויס דעס ״ביסעלע מינץ״ זענען דאיט איבערגעדױקט נייטט אין דעט סד־, ווי אין ״קול מביטײ״, נאר גענוי, ווי אין דעי װאייטע־ װע־ אויסגאבע י. צ י נ י ע ר נ לענינגיאד *) זע ״ליט ב־עטער״ נומי 14. אין יעדן ליד האב איך זיך אנגע־טלאגן אן גוטע עטטע יטורור״ און איך האב די יום־טובידיקייט פון דער גאנצע־ הברה אויפגענומען כזיט פרייד. אזן איך טראנט: א טייערע צײט אט די צי*צ פזן ליטע״יאריידן ־*יזיװ. יוגנט, פרײקײט, א:הײ:, •עװעל צו א גײיבן״ סודותידיקן גאלאץ. דויבגײן אים דעם פאראץ איז :ייצט אזוי לײכט. היקומען אנדןעגן און סירינגלען אי־ופ און סי־אפאלן אמאל אגגכטן, בויט״יטרעק און געיא־ כלע־י און עס *דנײדט אינע־ די א״יגן אמאל אזא נלעגדנדיקײר *טײן, אז ד• אויגן־דעקלאך 8לאצן- אנער — איער —־ צו ײאס אויסזאגן? און — װי עס װילט זיך אמאל אומקערן צו יענעס ער״דטן א;־ צו דעי עיידמער ט*עפ פון *צװעל — — איז :אך אמאל: א גוטקר אויפטו פין לי ״לישקיארײסע נלעשע-". איין לאך;אר האמ אונז צע־דטערט אניס- די פרײד: די הקדמור״ פון אויפגז נאזונדקרער װא—טעװער זיך אלײן. ז״ערע פירװטיס צו די נאעטן׳ װאס 7 סט־־אפן פון די 17. דען און ט-אנטן: פאעטן מעגן אויך זיין לײענעז א*ן *טמײני םיר ט דר. פא- א ניסיס עס א־ז מי קלוג. יז■? ־ידײטט זיך א. פ-ידק די ״ליטע־־א-ײטע נלעשערי' האט זײ גע־ די -עדאקציע פון און ט זיך נײטט גע־טעז. עי־ געפינ נעטן: מ-גט 2*ט*ט הי)נן פ-ידקין און ז. -״זען;ייטט :איייט — זײט קלוג. הנריט ־אעטן, זײט — זאגמ דעי לינעי• אליצקי, אז עי־ ד.אט נאך .,אלײן גענוג פליענדיק װאס מײנמ דאס? ״מאיקײד זאגט עי־, האט געלײגט אוי? מיר זײן הותס, איך קלעי־ ־י־לע■*. אז מײנע לידעי• זענען געפרעסמערי,. - פין װאנען װײכט עס, אז זײ זענען געפרעסטער? * יידי־אי אץוענדאי־ןכ זאגב: ״װאס אנעי־ איך האב גע*גרינן, האנ איךי קוממ איפ סאךע א דאנק דערפאר! הײל גיטגעיגטאלב זאגט: .,װאס װ-יל איך אין דער רינטונג? — לוג**ל א־־ויסירענגען דאס פארנא-גנסטע״. נ״דט םע־־ און;ײטט װײניקער! ייס־ ױנינידטײן זאגט: — ״מײן לינסטע טעמע איז *טטאט די אײנאניסטײטע דינטונג — מײן לייסטע לעקטור״. (גװאלד, גװאלד — און זײן ליד הײנט זיך אן: ״אי, איז דאס א *דכעטע-ע, אי איז דאס א װא—דע״ זוי געפעלט אײך אזא אולנאניזפ מימ אזא לעקטור? — דעם רעקארד שלאגמ מ. נאטײט.