Literarishe bleter · 1930-04-25 · 17 (25.4.1930) · p. [Seite]

/י3עסעד י?>דע-#נע ־יבךגלראדייללנז ף-—ףיץיוךףךן—א־דו־מ״רי װאכנײלד־פבלפ: ־'ילעדאיי:־־ ■ פאױפזאג כ.קקעצק'ן,װארש^ מייז באלימטסםעד שדײבעד (יעעקעסע עז/ די ״?יסעדעדיישע ב?טםבר) א ב ר ח ם / עק װעגנער ײדי׳שער ׳שריםט׳טמעהער נעםערט פיר אנדבעםטןן ענטםערנדיק אויח דער דןוזיקער פראנוע בין איך נןור אויםן די קעננװארט. װײל אויב אויך רעדן װענן די ער׳שטע איינ־ פלוםן, װאלט איך נעדארפט דערנו$נע, עטהענע נעטען פון א םריער־ דיקער גענעראציע ׳טריפטשטעלער; אברהם רייזען, פרץ און אש;כר$נ$ל$ני׳ש פאר מיר). רײזען איז נעװען דער יעניקער, װאם ז״נע לידער ה$בן מיר געגעבן די ערשטע #נרעגוננע;. דאן איז דער נשמה־יתירהדיקער פרץ פאר מיר געװען װי א טיפער יפ פון גײם־ טיקער שײנקײט, און איש — פארליבטער פאטאםן ײדי׳טער פאטאםן עם האט נעװײעט מיט רוח הקודש םונם אידילישן ״שטעטל״ פונקט װי שפעטער םון ״קדוש השם״ און ״די כשוף־מאכערין פון קאם־ טיליע;״. אין דער קעגנװארט בין איך פארליבט אין צװײ ײדישע דיכ־ טער; דוד בערנעילםאן און םשה *יב תײלפערן. אנהויבנדיק פון ״ארום װאקזאלי און ענדיקנדיק מיט ״םידת הדין״, — תמיד און אומעטום איז בערנעלםאן אינטערעםאנט מיט זײן אינדױוידועלן םטייצ און םארפ. קארג אויח װערטער, איז ז״ן אויםדרוק שטענדיק געלײטערט. זײן םטי< איז װי עכטער װײן אין א קרישםאלענער כלי, םרײ םון פםולת און ביליקײטן. װען איך עפן בערגעלםאנם א בוך, באהערשט מיך א געפיל פון זיכערקײט. כיהאב צו אים םולשטענדיקן צוטרוי, אז ער װעט מיך נישט פלוצלינג שאקירן מיט עפעס א באנאליטעט. בערנעלםאן איז װאגיק. םארם אנטװיקלט זיך בײ אים פאראלעל מיט אינהאלט. אין בערגעלםאנען איז פארקערפערט די שלימותדיק״ט םון א נרויםן קינםטלער. אונזער ױנגערער דור נאװעליםטן מענ נאנץ דר״םט זיך לערנען בײ בער־ נעלםאנען. דאן — םשה ליב הײלפערןן א דיכטער םון נרויםן שװוננ. ער איז טיף. הארץ. נשמה. װעגן הײלפערן איז נישט שײך צו זאנן: אלט אדער נײ — ער איז קודם־ כל און איבערהויפט דיכטער. קײן א״נציקער םון די אלע ״איז־ מען״, װעלכע האבן םארקריפלט לעולם ועד *.ישט אײן דיבטער, האבן אים נישט ״מאנאפאליזירט״... הײלפערן איז געבליבן פרײער אומאפהענגיקער זיננער. װענן װאס ער זאל נישט זיננען, איז ער אוממיטלבאר און עכט. ער רײםט אונז םיט. הײלפערן און — נױ־ יארקן ײאם־םאר־א דיםאנאנסן װי אן אנטיטעזע צו דעם ברויזנדיקן װאלקנקראצערישן ניהנום איז דער דאזיקער נרויםער ײדישער דיכ־ טעח װער פון די אײראפעישע שריםטשטעלערן דא מוז איך אויך קודם־כל דערפאנען א פאר נעמען םון רו• םישע קארים״ען — םײנע ערשטע ליבליננעח לער&אגטאװ און טורגעניעװ. וי נאענסקײט, וזאס כיחאב אסאל נעםילט צו וי דאז,?׳* ם ש ה נדזן״וזז)/ ...לאםיר אקארשט פעםטשטעלן, ראשית חכמה, אז ליבע א־ז א נאט־זאך, און אז םירוב מאל — שטענדיקן — װ״םט דען נישט, פארײאם מ־האט ליב. ניכער פון אגץ — צוליב דעפ אײגענעם בלוטן־פײער. אינםטינקטן זיכער נישט עפעם אנ־ ־ערש. און אזוי איז עם אין באצוג צו אלדאם־נעשאפענע; נעטלעכע אין מענטשלעכע. פען קאן נישט גלויבן, אז םיהאט ליב, נאר םען איז מ חו י ב ל י ב צו האבן. א״נער, אן אינדיער, האט נישט לאנג געזאנט, אז אין נאט ראדף מען נישט נלויבן, נאר מען דארף אים ז ע;. םענלעך, אז, בדרך הלצה, קאן מען חתונה האבן ןמאכן זיך א רעבן) אוים ליבע צום... נעלט, און אוים אויםרעכנוננ צום... װײב, אבער — עם פאכט זיך שוין אזוי, אז אין דעם קינםטלער־לעבן װע־ט איצט א םך נעלעבט מיט חשבון, און געשטארבן — אן װידוי... אײ, סארא װונדערבארע, שײנע װעלט מ י ר םארפאנןן עם שפרודלט, עם בליצט און דונערט מיט שײנקײט — םארכליניעט צו װערןן הארץ — לנו, השםים — לנון נאר די ענגשאפט, װאם מיר פארשאפן זיך, מחמת רעם נארישן שכל אוגזערן — דאם איז אביםל פריקרע, שטארק־פריקרען און אז א זעמדל פאלט ארײן א־ן אוינ, טא װאם איז די זון שולדיק?! האבן פיר א הערלעכע װעלט-ליטעראטורן זאל איך זאנ;, אז איך האב דיקענםן ליב — ײעט זיך האםער באלײדיקן. האכן מ י ר א הערלעכע ײ ד י ש ע ליטעראטורן זאל איך זאנן, אז איך האב ײײםנבערנן ליב — װעט זיך אש באלײדיקן (אדערי— פא־קערט). די פעשה איז די, װאם זינט איך געדענק זיך אין לעבן מיט ייבשאפט צו כל הש״נקײט — איז דאפ נעםיל איבער אלע געםילן נעזאנגען למעלה (אזוי, װײניקםטנם, פיל איך) און מיר איז זײער ש־זער צו זאגן, נאכן ערשטן צויבער םון נאגאלם ״פארכישוםט ארט״ — פיערשטע בוך, ײאם איך האב באװוסטזיניק געלײענט — צי חאנ איך זשול װערנען ליבער םון האמםונען און האםםאנען, צי רעם נםתר — םון שלום־עליכמען, צי משה ליב הײלפערנען — פון פרצן, און אזוי װײטער און װײטער — אלע מײנע ״חברים פון דער פען״, אין אלע לשונוח םון דער װעלט, װאם זענען ע ר ל עך א'1 זייעד װארט, און װאם פארמאנן דעם בלתי־שום־םפק־מיםטעריעזן חלק עולם־הבא, װאם מיר זענען געװוינט צו רוםן טאלענט. אויוי צו האבן ליב און ליב האבן דארף םען ז ע ן נאט אין יעי־ער דעש״נוננן