Literarishe bleter · 1930-04-11 · 15-16 (11.4.1930) · p. Seite 278

^?ישעדזןר״שננ 3?8םסר 012. 5-16(;310-311■)^ ,ן״ג ,¥219 און הויבט אן דעם הדיש םון נעילה. אין די קעסלען, פון װאנען רי רעעים, די נעפײניקטע האבן ארויסנעקרעכצט און ארויםגעשרינן פון גרוים יסורים, װערט פמצ- לינג שטיל, מען הערט נאר, װי דאם פײער אונטער די קעסלען םי- צעט. די שדיםצעך, די אונטערהײצער בלײבן שטײן, װער מיט א שײט האצץ צום אונטערװארפן, װער מיט אן אײזן צום אונמער׳טאח, און װער מיט א קאך-צעפצ אין קעסצ איבערצודרײען אין דער האנט. די מײצער — אפן, די אוינענעם — אויםגעעטעצט... און אז זאגט: — ויתקדש שמיה רבא 1 ענטפערט מען פון אצע קעסעצן, פונם רויך און פצאם ארוים: — יהא שמיה רבא מברך צעצם וצעצמיה עצמיא: די צאפיטוטן ב״ רי קעםצען, װער פארשטײנערט, װער פאר- ציטערמ, האבן דאם צשון פארגעסן... ער זאנט װ״טער נעיצה. דער רויך איבער די קעסצען פאצט, דאם פײער אונטער די קעסצען צעשט זיך, פון די קעםצען קומען ארויס קעפ, דערנאך צײבער, האצבע, נאנצע, אפגעזעגגטע, אפנע- בריטע, האצב-פארברענטע און — אצע זאנן מיט... צו ׳טמונה-עערה ־טפרוננען אצע פון די קעםצען ארוים און שטעצן זיך שםונה-עשרה... עם װעדט שטיצעד... א פארשטיקט געוױין. א פארשטיקט געיאמער. די צאפיטוטן האצטן עם נישט אויס, צאזן ארוים כצים און העצצער פון די הענט. צעשאקצען זיך אויך, הויבן אן םיט- צומורמצען... דערנאך דעם חזנס הויכע שמונה-עשרה. מען זאנט, מען העצפט אונטער חזן, קהצ, און חזן וקהצ. די קעםצען אפגעקיצט, נעיצה צעפצאקערמ זיך. דער רויך אפגעסון, די פנימער — צעפצאמט. און װי נאד עם קומט צו ״ונאמן אתה צהחױת מתים״ — באקומען אצע צאפיטוטן היםטעריקע און פאצן צו דער ערד. און די מתים- מתפצצים װערן אויסגעצײטעדט, די װונדן אױסנעהייצט. די אוינן צעשטראצט מיט אמונה, פון תשובה, אמונה און בטחון שפראצן זיי פצוצצינג פציגצ ארוים, און הויבן זיך אויך און פציען ארוים פון נ־הינם, און טרעפן די הימצען פאר זיך אפן... געבצ־בן זענען נאר די צאפיטוטן, װאם האבן זיך נעװארפן אין היםטעריקע אויף רער אפנעקיצטער ערד פון ניהינם און דער בעצ-תפיצה אצײן... אים זענען קײן פציגצ נישט אויפגעװאקםן. ער איז נעבציבן, װי צוגעשמידט צו דער ערד... א מאבד עצמו צדעת און אן װידוי... הײנט איז שוין ראם גיהגום צוריק פוצ. פון דער רעדאקציע: ״נעילה אין גיהינום״ איז געדרוקט געײען איו ײילנער ״די ״דיעע ײעלט״ (1913) פון םרצעס אייגנהאנטיקן כתב־יד (דער סאנו־ סקריפט געפינט זיך אינם ארביײ פון פארלאג ב. קלעצקין). נאבן פא־ רעפנטלעבן די הומארעםקע, האט ׳. ל. פרץ סיט בליישםיפט געםאבמ אויפן אפגעדדוקטן עקזעמפלאד א״ניקע אויסבעסעדונגען, און לוייט אט דעם פאריבטן עקז. איז די חוםארעםקע פאיעפנטלעבט געוואדן אינם 15־טן באנד פון פרצעם ווערק (״גע-יבטן און סצענעס״ — פארלאג ב. קלעצקין, זיימן 100—172). — פרץ איז, ס־סמעות, נישט צופרידן געווען פון דער פארם פון דער הומארעסקע, און ער האט זי אינגאנצן פונםניי אנגע־סריבן. אט די לחלוטין־נ״ע, קאנדענםירםע באארבעטונג גיבן םיר דא לויט פרצעם אייגנהאנטיקן בתב־יד, ײאס געפינט זיך אין פארלאגם־ ארביײ. געצייכנט פון בראדאפי אין יאר 1011 קאריקאטור פון י. ל. פרץ ^ון עריםט הײנט דעם ערשטן מת נעשיקט און אויך א פרעמדן — א מת סצװהן בצײבט, מען ןװעט) ארויפשיקן ׳טצוחים, חוקר ודור׳ט זײן רי זאך. פציען ארויף ׳טצוחים און ברענגען תשובה: — דער מסר האט אמת נעזאנט. צװאנציק יאר שט״ט דאס ׳טמעטצ צהד״ם, אויפגעבויט פון פריץ, און שטײן ׳טע״ט עם אין א זומפ, שצעכט װאפעד, האט עס. און חדרים האט עס עננע, דושנע... און א מרח׳ז, און א מקװה פאר נשים — פאר א ׳טד נישט אויםצותאצט;. און דער מצאך-המות קצאנט זיך אויפן ׳טטעטצ צחצו- טין נייטט. אצא מאי, װאם דאם ניהונם האט גארנייטט דערפו;, האט עם זײן סיבה... עם איז, נעמצעך, פאראן א בעצ-תפיצה אין יטטעטצ און ער איז דער גאנצער חײב דערינען... אצײן איז ער א נארנישמ, ממיט א קצ, נאר א קוצ האט ער, א הארציק-זיס-װײנענדיקם, אז עם מאכט צענײן אײזערנע הערצער, װ• װאקס. און װען ער גיט זיך א שטעצ צופ עמוד, װערט פון אצע אויגן קװאצן פון טרער;, װעידן אצע צעגאםן אין נעװײ;, טוט דער גאגצער עוצם תיטובה מיט אצע כוחות און איבעד די כוחות, און יעדער גזר-דין װערט צערים;. און אין דער הויך הערט מען ני׳טט מער, נאח — ״סצחתי״ און ״סצחתי כדבריח״ אצץ אפגעמעקט, אצץ פארגעסן,- פארט קײנער אין ניהינם ארײ;. ברומט דער בעצ-רבר: — פון אזא קוצ דא־' מען פטור װעדן. און ער נעטרויט קײנעם נישט די זאך. ער הײסט זיך נאר ברענגען פון דער װעצט אראפ א נעזונטן קאצקוטער האן — א נבור. נעממ אים, זעצט אים פאר זיך אויפן טיש. דער האן — א צעשראקענער, רירט זיך קוים אוז ער קרײרט א־ם נאך ארום. און זיצמ פאר א־ם און צאזט פדן אים קײן אויג נישט אראפ... אזוי צאנג, אזוי ברײט, בױ דער קאם, דעד בצוטיק-רויטער פון קאצקוטער האן איז װײם געװאח. א ס־מן — א צײבן, אז בביכוצ אין דעד הויך האט זײן ״רגע באפו״ — א נוטע מינוט פאדן ימח שמו, און דע- מאצט ג־ט עד א זאג: — זאצםט ראם קוצ פארצירןן ביזן טויט ארײןן װעמען ער האט געמיינט, םארשטײמ אי־ ראך. נעפועצט האט ער, דיער קאם, בעונות־נו הרבים, װײם נעװאר;, װי א קאצך.— דער בעצ-תפיצה האט פצודצינג זײן קוצ פארצוירן... קוים גערעדטן געװופט פון דער מעשה האט מען. דאם הײםט: נוטע ײדן האבן געװופט. נאר קײן עצה דערויף איז נישט נעװען. און א״נער, מען זאנט דער אפטער, אז דער בעצ-תפיצה האט אים נישט געװאצט אפטרעט;, האט אים אויפגעזאגט, װי די זאך א־ז געװען... און עד טרײסט אים דערביי-. — צו ײידו, — זאנט ער — װעםטו צוריק באקומען דײן קדצ: — פריער נישט? — קײן רגע נישט פריער... ■— װעצ איך מיך גוקם זײןן שר״ט קוים אוים פון הײזעריקן האצז דער בעצ-תפיצה און אנטצױפט. — אן װעמען? װי אזוי? — שרײט אים נאך דעד נוטער ייד, ער ענטפערט שוין נישמ. אװעקן דאס איז געװען, זאגט מען, דינסטיק, צי מיטװאך, דאנער- שטיק, די פישער נײען צום טײך, כאפן פיש צכבוד שבת, ציען אדו־ס א שװערע נעץ, גאד א שװערע. ק״ן עין הרען — זאנן ז״, — און שצעפן ארוים פון נעץ — דעם בעצ-תפיצה... און אװי׳ר, װארפגדיק זיך אין װאםער ארײן, האט דער בעצ- תפיצה צוריק זײן קוצ באקומען, געקאנט זאנן װידוי און נישט גע- װאצט — דאם קוצ באהאצמ;, קײן נעיטרײ נישט נעטון און איז אין װאסער אײננעזונקען, װי א שטומער שטײן. אן װירוי, און א מאבד עצמו צדעת, כאפט מען אים אין גיהינם ארײן, ער שװײגט. אין טויער דעם טויעו^צאפיטוט ענט־ פערט ער נישט א װארמ, נאד אזוי װי מען צאזט אים ארײן און מען גיט אים א שטעצ אנידער צװישן די קאכנדיקע און רויבער־ דיקע קעםצ, גיט ער ס :אפ רעם גראבן פינגער צופ נאדנצ און שר״ט אויס: