Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 274

5'£3ר$ר*שס ב9סם6ר 011. 14 (309) דע 4?2 9 ו ו א ד ס ו ז ו ו א ד צ ו םע$םער א7] ק11סם ןןןן אינם ״װניט״ װערם פליזםיק געגרײש דוד בערנעדםאנם ״דער טויבער״ (רעזשי — דוד הערמאן). די פרעמיערע ז>)ל םןזרעופע; די ערשםע טענ םםח. ןןןן די ״ווידנער םרופע״ (אנפ. ט. מזאה) הןו:ן אנגעהויבן זײערע גאסטשפילן אין לעםבערג דעב 2~טן אפריל. אין רעפערטואר 8 פיעםעם, װא: זענען אין דעםבערג נאך נישט געשפילט געװאין: ש. אש — קידויט־השם, ׳. ל. פרץ — ב״נאנם אויפן אלטן סארק, א. צ״טלין — ״דן־שטאט שעקםפיר — שיילאק, ם. ליפשיץ — א םעטר םיט הערשעלע אםטראפאליער, ׳. א ניעל—תאװה, פ. לאנגעו-אונטערוועלט, קלאבונד — כשוף־ קר״ז. די טדופע שפילט אין ״קאלאםעום״־מעא־ טער, א זאד. װאס נעמט אד״ן א 1000 םענטט; אלם רעזשיפערן זענען אנגעגעבן ד. הערמאן און מ. װיינערט. פארװאם פעלט דא דער נאמען א. ט״טלבוים, וואם האם רעזשיםירם ״תאווה״ און ״ביסוף־קר״ז״? דער אינטערעס צו די גאםם־ יספילן אין לעםבערג איז ז״ער גרויס. אין דעס־ בערג האט די טרופע בדעה צוצוגר״םן א נ״ע פיעםע. ןןןן װיפל םיזאל נישט קלאגן און וו״נען אויף דעס שווערן גורל פונם ״דישן טעאטער אין ניו־ יארק, אבער דער פאקט גופא, וואס ״דן גיבן אויס װאך־װעכנטלעך אויף דעם ״דישן םעאםע־ אין ניו־יארק פון 00 ביז 80 טויז. דאלאי * װאך — איז א זאך פון גרוים וויבםיק״ט. װען םיר האבן אט די הכנסה פון א״ן וואך, טרעכ; םיר צו אין װארשע אויפצובויען אן א״גענע ״דישע טעאטער־געב״דע. ןןןן די ״ווילנער טרופע״ (אין ניו־יארק) פירפ איצט אויף א רעווי־פראגראם ״דער רעגנבויגן געזאנג, טאנץ, הוסאר און לאך־רעװי", םצעני־ב און אויפגעפייט פון יופף בולאוו. די געזאנגע! און טענץ קומען מסתםא נישט פון װוילםאג *זן שמחה. ןןןן די באקאנטע ״דישע זינגערין זםרה זעדיג־ פעלד איז ארויסגעטראטן םים א ר״ ״דישע פאלקם־לידער אין דעם ווארשעווער ראדיא איי ארויסטרים איז אדורך םים גרוים ערפאלנ. סאיז דער ערשטער פאל, וואם דער ווארשעווער ראדיא גיט איבער ״דישע לידער, און... די לופט איז נישט אויפגעריםן געווארן. ןןןן יוליוס אדלער. וואם האט געשפילט רעס ה״נטיקן סעזאן אין ריגע, איז אװעקגעפא'! ק״ן קאוונע און פון דארט ק״ן בעלגיע, װו ע' וועט גאסטראלירן אין קאמפאנעיעצעס ט־ובע דער ריגער ״דישער טעאםער ווערט איצט אנגע־ פירט דורך דעם ארטיםטן־אנםאמבל. דער יעפד־ טואר — בל־בו. ןןןן מאלי פיקאן טרעט ארויס אין ניו־יא'? אין א נ״ער אפערעטע ״די קאמעדיאנםקע ןןןן די באקאנטע ארטיםטין תנה בראז איז אינ; אין בארקאװ. זי איז ארויסגעטראטן אינפ דא" טיקן מלובה־טעאטער אין ב. ארשאנםקים ״ב־ו- אין א רעצענזיע אין ״שטערן״ שר״בט םע; װעג' ח. בראז: ״א גאנץ נ״ע אקםריםע איז פא־ אוני ח. בראז. זי פארמאגט טעמפעראטענם און היײי פארשטאנד װי אויסצוקלעפן א ראלע. ב״ דלי ח־טע בראז װעדט נישט פארפאלן ק״1 ״״' ווארט: א זעלטענע דיקציע״■; י? ד ע ד. אידעען און קולטור־באגריפן. אייערע מיפן לעבן אין זייער פאנמאזיע און באװוסמזײן. אין זײע־ רע הערצער ווערמ אײער נ$מען אײגגעקריצט אלס אײנער םון די םרעגער און *מעפער פון דער פןןדערנער ײדייכער עוײנער לימעראטור״. ןןןן אין דער רעדאקצ׳ע די איז פזןיגע־ קומען א ענדערונג. ביזאהער איז די ״װאך״ רעדאקמירם געװארן דורך ס. בןןרײיגא, ח. ליי־ װיק און לי?ןאפיר*. פון דעם גומער 24 זענען אין רעדאקציע אויסגעקליבן געװןזרן מ. באריי־ •סא און ה, לײװיק. ןןע עס דערימײנמ אין װילנע א בוך פון א. י. גאלדיסמידמ ״אין צייטן פינסמערע און בײזע״, פאעמעס און נאװעלן, ארויסגעבער אברהם ©ראט־ ניק, פילאדעלפיע. דאס בוך בא״מטײמ פון צװײ אפטײלן: אין דער עייגטער אפטײלוג ״צװײמן האפנוגג און יאױט״ — גײען ארײן •טילדערונ־ גען פון דער רעװאלוציע, פון אירע נצחונות און דורבפאלן, ווי אויך מורמע־־בילדער. אין דער צװײטער אפטײלוגג ״צװײמן רויכערדיקע חור־ בות״, — בילדעיי פון די צײמן פון דער װעלט־ מלתםה און אקופאציע, עלילת־דם און עלילת־ שפיאנען, פאגראמען, חורבונות און גירושים. ןןןן די פר$גראס־קאמיסיע פון דער געז. אווגמ־ קורסן פאר ארבעטער האט באארבעט אן אויס־ שעפלעסן פראגראם פארן למוד אין די אווגט־ ־טולן. דער פראגיאם נעמט ארום דעם למוד פון ײדיש אין די אװנט־קורסן און באזיצט א רײכע ביבליאגראפיע. ןןןן די אקציע פאר דעם ײװא אין לעםלאנד װערט געפירט גאר אין א גרויסן מאסשפאב. דער ריגער ״פרימןןרגן,׳ איז פיל מיט נאטיצן, איטיקלען װעגן דעם ייװא און וועגן די פאר־ שײדענע פארזאםלונגען, װעלכע קומען פאר אין פארשײדענע שטעמ וועגן יױוא. ןןןן די מעג איז דער העברעישער שריפםשטעלער דוד צמח אלט געװארן 70 יאר. ד. צמח האט איבערגעזעצם ״רוים און ירושלים״ פון מ. העס, ער איז אויך געווען דער איניציאט$ר פון פאר־ לאג ״ספרות״. די לעצמע צײט ארבעם ד. צמה אויף א נײער העברעישער איבערזעצונג פון הײנעס לידער. ןןןן אהרן צײמלין האט די טעג פארענדיקט א נייע דראסע ״דזשײקאב דזשײק*בס$ן אדער םעשה־בראשית״, א װעלמ־קריג־פאנטאזיע אין 4 אקטן. דער הויפמ־העלד איז אן אמעריק#ניזיר־ טער ײדישער ביזגעס־מאן. ןןןן דער איטאליענישער קאמפאזימאר לאד•'.־ וויקא ראסםא האט פארענדיקט די פאוט צ" פון אן אפערע ״דיבוק׳/ — די ליבערעמא לײט ש. אנסקיס ווערק. ןןס פארלאג ״מקור״ (װארשע) הו*ם איבער־ געגעבן צום דרוק א ראמאן אין העברעיש פון יהודה װארשאװיאק ״אורות מאופל״. ןןןן דעם 15־טן מערץ האט זיך פארענדיקט אין אוקראינע דער ארויסלאז אין די ײדישע פעדא־ גאגישע אנשטאלטן. די ״דישע *פמײלונג בײם אדעסער אינםטיטוט פון פאלקס־בילדונג האט ארויסגעל^זט 42 לערערס. די קיעװער ײדײטע אפטײלונג — 39, די זשימ*מירער — 35 און דער ײיניצער פעד.־טעבניקום — 47, ם״ה 163 לערערס. די צענטראלע ײדישע בילד־בױרא בײם פאלקן>םבילד האט שו׳ן פאנאדעדגעטײלמ די לע־ רער צװישן אלע קר״זן פון אוקראינע.?7םער&ם?! א?] וש דעי הײ-יאריקער פען־קאנגרעס ײעמ, װי באװוסט, פארקומען אין ײארשע אין ױני־חודש. סאיז זײער צופ באדויערן, װאס די פארװאד־ טונגען פונם װארשעװער ײדישן פען־קלוב און פונם װילנער װייזן ארויס אזוי ווײניק אינ־ טערעס און אויפמערקזאפקײט צו דעם קאנגרעס. דער פוילישער פען־קלוב, װאס האמ איבערגענו־ מען אויף זיך די אײנארדנונג פונם קאנגרעס, מוז קומען אין קאנטאקט מימן ײדישן פען־ קלוב. עס איז די פליכט פונם ײדישן סען־קלוב צו ״דערמאנען״ דעם פוילישן פען־קלוב, אז אזא סין נאציע. אזא מין ליטע־אטור ווי די ״דידן עקסיסטירט. און מידארף עס טון טאקע גלײך. באצי־טנס ןסן די ביכעי־קאמיסיע בײ דער ײדישער קול־ טיר־געזעלשאפט אין אפעריקע האט זיך געװענדט צו אלע ״עפנטלעכע ביבליאטעקן״ אין די אמע־ ריקאנעי־ שטעט מיט א גרעסערער ײדישער בא־ פעלקערונג, אז זײ זאלן אײנסירן יידישע אפ־ טײלונגען. און דארט, װו אזעלכע זענען פאראן. זארן זײ פארגרעסערט װערן. די ווענדונג האט געוװגען דעם נויטיקן אפקלאנג. אײניקע ביבלױך טעקן האבן געענמסערט, אז זײ ײעלן זיך גערן פאיבינדן מיט דער ביכער־ק$םיסיע און פאר־ לאנגט ביי איר קאטאלאגן.די יידישע קולמוד־גע־ זעלשאפט רופט אלע פרײנט פונם יידישן וו$רט צו פארלאנגען ײדישע ביכער, הן נײע, הן פרי־ ערדיקע, אין זײערע ארמיקע ביבליאטעקן. בײ א שארשטא־קטעי נאכפראגע, װעלן די ביבליא־ טעקן געװיס ארויסװײזן מער איגטערעס צום ײדי ־ן ביד- ןןןן אין בערלין איז די טעג געפײערט געווארן דער 70־טער געבוירנטאג פון ד״ר שמעון בערנ־ פעלד. אין דער פײערונג האבן זיך באטײליקט פיל ײדישע •-ײפשטעלער, װ#ס וװינען אין בערלין. נ$ך די אדע באגריסונגען און רעדעס׳ האט דעי־ בעל־הי ובל געהאלטן א רעפעראט, אין װעלסן ער האט געשילדערט דעם סצב פון דער העברעישעי־ ליטעראטור צוריק םיט 50 י*ר, ווען ער האט אנגעהויבן זײן לימערארישע מע־ טיקײט. באזונדערס האט ד״ר ש. בערנפעלד זיך אפגעשטעלט אויף דעם איבערגאנג פון השכלה צו דער נאצי*נאלער באוועגונג אין גאליציע. ןןס די הויפם־פארוואלטונג פון דער יידישער קולטור־געזעלשאפט אין גױ־י^רק האט באשטימט אײנצוןןרדענען א יום־טוב צום 20־יאריקן ױבי־ לײ פון י.• אפאטאשו עס איז אנגענומען געװארן א פײערלעבע באגריסונג־רעזאלוציע און מען האט באשטימט דורכצופירן אין חודש א&ריל א פא־ סיקע ױבילײ־סײערונג. ווס די היגע צ. י. ש. א. האט ארויסגעשיקפ י. אפאטאשון א באגריסונג־בריײ צו זײן יובי־ לײ, אין װעלבן סיאיז צווישן אנדערן געשריבן: ״די הויפט־פארוואלטוגג פון דער יידישער שול־ *רגאניזאציע באטײליקט זיך אין אייער ױם־ טוכ פון צוו^גציק־יאריקער ליטערארישער מע־ טיקײט. עס איז דער ױם־טוב פון דער גאנצער ײדישער ליטעראטור. עס איז דער ױם־מוב פון אונזער מאסן־קולטור. אײער נאמען איז זייער נ>ןעגט די קינדער פון אונזער פ*)לקס-שול און סימלשול. אויף אײער סטיל און לימערארישן פאי־נעם דערװערבן זײ זיך נײע לימערארישע י י נ ח ם / ם