Literarishe bleter · 1930-03-28 · 13 (28.3.1930) · p. Seite 238

?יסעדעדיישע ב? עסזזר 11ס. 3/ (301) זײס 238 * עני;, װ#ם װעמ א״ך אעטערעסירן,. לײענט ר*ם נ*ר דורך מיט קאע או; זאגט מיר א״ער כיײנוננ. אויב איר זענט טםכים, װעי; טיר עכ ראז; װ״טעד. געויע; איז ראם ־צי-פברואד 1925. אץ עטרעכע טעג ארום באקום א־ך א דיק; העפט פו; װאםערע 80—40 זײט;, איבערגע- יעריכ; אויו־ א ׳םד״ב-טא׳טי;, טיט א נענויעם פראיעקט װעג; א ״דיעעד װיםניםאפטלעכער אקאדעטיע, םימ א נרינטלעכ; אנאל־ז פץ די װיםנשאפטלעכע אויפטוע;, װאפ זענע; ב־ז איצט נעהאכט געװאד; אץ ײדיש, און אפילו טיט א קאנקרעט; פינאנץ-פראן כיאיז;ייםט נעװע; יענער פלאן פץ א. ׳ע. זאקס;, בלויז דער נאמען איז געבריב;. די מײנונג, װאכ מיר האב; פארמואירט, — אז אקא־ ־עטיע פאד ״דישע פאכ; אץ ײדי׳ט, איז דא נעװע; פיר טיםעד ד־־כגעטדאכט א,ץ קלארעד פארמורירט. דער מעמאראנדום א־ז יםפעטער אדײ; אץ דער װידנעד ברא׳טוד ״ד• ארנאניזאצ־ע פון ־ע־ יי־״עער װיסנ׳םאפטי׳ איך האכ מיץ צוזאנ ־עדפירט און האב דעם טעטאדאנדום א״פמערקזאם איבערנעא״ענט. אינטערעםאנט, יעיץ, אאני־ט, — אכע־ ־וי קוטט טען צו צו דעם׳• בי• אונזער בטול אץ אדעמקײט; א־ך דאב ־אך טככים נעװע; עפעס צו טץ, אץ אץ עטרעכע טענ א־יב דאב; טי־ צונויפגערופ; א קיײנע באראטונג, כד• דעם טע- טא־א;־ים צו באדאגדרען צ• דעד באראטוגנ זע;ע;, אויםער •עטיפ; א,ץ טיר, געקוטע; דר אריםװאגנעד, בן-אדיר, יעקב רע׳ע- צ־גכר־, א. טעגעב, •. ׳כטיינבערנ, א ׳םט״נבעדנ אץ פ. ׳םגיאורםא;. אץ דנב ביהאב; ז־ך געראזט וױדער הער; די איטע םפקות װעג; ־■ טעגרעכקײט;, א־ז דאך אויםגעקריב; געװאוץ א קאטיםיע צי ־עדאקטיר; ־עב טעטארא;דיב. ־■ קאטיםיע האט;י׳םט נעא״רס געארבעט אץ אגגעגוטע; א באיערוס, אז זי ״םארידאדיזידט זיך ט־ט די נדונדנעדאנקען פונב יעריפט״; ױאס איז נונע די פרטים ראזט זי זײ איבער אוץז דעב טחברם אחרױת. ב־ז די קאטיםיעם האט אנגענומע; דעם באשרוס, זענע; אדורך ס װאכ;. דעד אוטנעדורדיקער נ. ׳םטיף, אץ װערלן די התרהבות האט זיך אלץ טער צעפלאקערט, האט דערװײל באשלאם; צו ארבעט; עי דעת עצטו. עד האט צונע׳טיקט זיץ טעטאראנדום צום צענטראל; בירדוננם-קאטיטעט אץ װימע, צו דער עור־אדנאניזיאציע אץ װאר- יטע, צו א. ׳ע. זאקםן אץ ב. צ. גארדבעדנ; קיץ נױ-יארק פאר די אטעריקאנעד קורטור-ארנאניזאציעם אץ ׳עפעטער אויך צו אײניקע טוער אץ איטע אץ לעטראנד צו די טעטאראנדוטפ זענען בײנעא״נג־ געױע; פלאטענדיקע בדױו. עכ איז נעװע; נאנץ נאטירלעך, װאס די ער׳טטע האב; זיך אפגעוױפ; די ,װירנער אנדער׳ע האט עם נייעט געקענט זיץ. װי נאר ז״ האב; באקוטע; דעם מעטאראנדום, האב; די װילנער תיכף, דעב 24 טערץ 1923, צונויפנערופ; אויף א זיצוננ פארטרעטער פץ צענ- טדאק בירדונגפ־קאטיטעט, פץ װיאנער בירדונגם-געזער׳עאפט אץ עטלעכע פאדבעטעגע — 31 װיבטיקע קורטור־טוער פון װירנע פאדזיצער איז נעװע; כהן-װירנירי. טיט א; עכט ריטװי׳ע; כובי־ דאיע האט מע; דורכגער״ענט אץ באהאנדרט דעם מעטאדאנדום. עם איז כדאי צו ציטירן דא א פאר ׳םטערעם פץ דעם ביז א־צט ני׳םט פארעפנטרעכטן פראטאקאר פון דער באראטונג. ד״ד צ. ׳םאבא־ ״טידארף אפװארט; טיטן צונויפפאר פץ ד־ װיםנ׳שאפטרעד, ווייל נ״עט פץ דאך דארף טען אנהויבן צו בויע;. נאר פץ פונדאמענט״. ט. װײנר״ך אץ זרטן רײזען בא׳םט״עז אבע־ אוטבאדינגט אױף ז״ער ט״נוננ, אז אנהויבן דארף טע; גראד פץ א צוגויפפאד פץ װיםגיכאפטרער ד״ר קאװארפקי: ״מידארף גא־ ׳םאפ; א ײד־׳םע הויכ״פול פאד םטודענט; און ני׳םט בלויז פאר װיםנ- ׳םאפטרער״. ד״ד יעאבאד איז טיט אים טםכיב. פ״ ׳טור דאקענן האמ•'■ אז ״ביי ה״גטיק; טאג קע; טען כרויז עאפן א װיםנ׳שאםמלעכע אקאדעטיע א.ץ אץ א יאר 5 ארום װעק מיר אפ׳שר רעד; װעגן א: אונױוערסיטעט״. בנוגע די םעקציעפ ט״נט מ. װײנרײך, אז ״מידא־' אװעק׳עטעל; אויפן עדיעט; אדט פעדאגאניק, דא; — םאציאר־עקא• נאט״טע װיסנ׳טאפטן אץ ײדייטע נע׳טיכטע און אוים; פערט; ארג — פיראראגיע״. פ״ נ. פרודערמאבער טײנט אבער, אז מידארף ־י םאציאר-עקאנאט״טע אפטײרוננ בכלר אויס׳טרים;, װײר ״דא װעב טען זיך נ״טט קענען צונויפרעד;״. די ׳טטיטע םון אײנעם;פ״ דר״■ עי), אז טידארו־ אויך בירדן א םעקציע פאר ײדי׳טע קזנםט, איי;עבריבן א״נזאם. אז טיר װארםן א קוק רעטראםפעקטױו אויף ד־ אלע טײנוגנע;, זעט טען, װאם דאפ רעבן האט דא אויםנעגריכ; א ' באנקצ־אני־ט אץ װאם עם האט נעענדע׳־ט.;אכרעם, װי טיהאט אפגעגעב; יטרום ־עם גאסט, האט א.׳ט. זאקם נענוטע; ־אכ װא־ט אץ איז א־ויכ טיט אזא פא׳־יטראג: ב״ אינז, באזונדעדפ בײ אונז אץ אטעדיקע, פירט טעז א יטטארק; ־והק אץ װ־פנ׳טאפטרעבע װערק אץ האנטביכעי אץ ״־״ט אײ־ פא־׳ט״דענע ארגעטײנע װיםניטאפטירעכע געביט;. בא- זונ־ע־ם פ־יל דעב דוהק די לעדע־ פץ די ״ד״טע יטול;, די פירער פ.ץ םעט־נא־ אץ ד־, ױאם ארבעט; פאר ־ער פאפוראריזירונג פץ װ־ם; צװ״ט; ־עב ״ד־׳טץ עואב. אץ בעדר־; געפ־נט זיך א גאנץ פ״:ע ג־־פע ״ד״טע •ט־״בעי אץ טענט׳ט;, װאב א־בעט; װיםנ- ׳טאפטיעך, עם ־א־י ־א דע־יבעד;עגיינדעט װערן א י ד ״ט ע א ק א - ע ט ־ ׳ט ע א; כ ט י ט ו צ י ע, װאכ זאל הערפ; אדויםגעבו אץ ״ד״ט איגעט״נע װעי־ק ײענ; םאצ־אראגיע, פיזיק, כעטיע, פע- ־אנאניק יבדוטה בעדרי; א־ז דער;אטידרעכע־ נעאנראפי׳טע־ פינקט אץ ־ע־ פאם־דע־ צענטע־ ־עי־צי. פאר־ואכ זאא טע;;ייטט ידיצ. ־עי;עײיבי קאלט ן דיכ א : :עװאי של יפת־־ ילט, ״*פ־פתו אינופא:״ ארעדעז :>?צ־א:אד־ י־ ד־ג־ א; נוי; היצג;גיט,* א האג; גע־ ־־, ״אכ ײע־יעיאר ״ב: א־: אץ דער פא־יטראנ א־ז געקוטען פא־ ארעטע; אב־םר אוי ־־כט אץ א־ז או־פנ; עצב;עדאנל האט : א־פ; —בנ־טאפטיעב ־א—ראיז אץ ״ד״ט א־בעט ױיםניטאפטיעך, ־אב; געװארט יטאפ; א י;ייטט נע״ארט פא־נעטע; ױך ט־ט קאטפ־יאצ־עב ציננע; פץ איגעט״נע ױ־םניטאפטרעכע ױע־ק. אץ ־ע־ ־עבאטע האב; זיך בברר אדױם- •טאפ; אזא א־נםטי- :יזע;ע; אבעי נע־וע; געדאנק װענן ־טאפ; :־צ-ע איז אץ ,ת־ך ־ ג ־; ע י אץ א־ב: : א:געװיזן. א:דע־ע ־ ' "־ דע: ־אב: אייניחע אי־; ־עי טענרעבק״ט צ װעג;עזאגט גי־עפט־״ב נ־י־ג״ נערט־דיטי־ע;. ־עיט טיציע, װאכ פאד ה>זב; געחארט;, >זז ד; װאב א פא־ טענט״גן, א״ז בעדלי; א ״ א- פ־אנדאב קאזט ■ < *׳יו א געזונטעד הגכ ארעטען האט ײך פא־ זוא־עטעד אנגעבאפט;. ׳טט•־. ק־ץ ה״כע דעבאטע, װי עם פאכ־דט געװ״נרעך אץ אונזערע קדי־ז;, א־ז אבע־;״טט געװע;; ניכעד א טהיכי-תיתי-יטטיטוננ אץ א ר״בטער םקעפטיציזב. רםוך איז דאך באיטיאם; געװאח צו ׳טאפן א קאט־םיע, װאב זאי או־םא־בעט; א טער קאנקרעטן פלא;, א.ץ ועט א״י צ־־־ק־ועגם וױו-עי זיץ אץ בעדרי;, צ־נויפ־־פ; אץ באהאנדרע;. אץ דער אז א ׳ט זאק זאי קא- :טי־, ץ •טטײנבערג או דער יטר״בעד קאטיפ־ע האט אפילו נ״טט אפנעהארט; קיץ א״; זיצוננ. אץ א ׳ט. זאקם איז דורכגעפא־; בעררין אוט- באטע־קבא־ טםתטא אץ םאטע ביע; פץ די זוטע־-אודיױב;, אץ אז״ װארט דעד פאדיט־ראג נעבריב; א; עפ־זאד א; א ״טוב ־עז־יטאט, א־־נע־ פץ •ע;ע •ט״;ע פ־איעקט;, װאב וואקב; א״ם ב״ אונז אזו־ ׳ט;ער בקקױ; ד־ונה א.ץ האב; אױך;״טט קיץ יעננע־; א־יבת-יטיב ־אם ױאדט איז אבע־ געפאח צו דעד צ״ט א.ץ האט זיך טי־ אננעטיטעפעט אץ עט־צנם טוח הא־בכט 1921. אץ עטלעבע הדיטיב א־וב;אב; יטטועם טיט א ׳ט. זאקכ;, האב א־ך זיך נעטי־אפן ט־ט;. יטטיפן אץ די בד־דער ׳טט״נבע־גכ אץ פא־פיי־ט א;״עב יטטיעם ױעג; דעב פלאן פץ א; אקאדעטיע פא־ ד ־ ׳ט ע פאב;. ה־ות װי קיץ קאנקרעטץ פרא- יעקט האב איך :״טט געהאט. אץ ט־ינע פאי-טיאג; זענעז נעװען צעיטװוטע;, האט טע; טיך —ק אױכגעהערט אץ דויק זיך פאנא:- דע־גענאננע;. ב״ א״;עב האט אבער דעד געדאנק געעגבעדט טיפער, ־ו• ב״ אנדערע. אץ בעת ־־ אנדערע האבן יטוץ אננעהויב; פאד- נעם; זזעג; ־עב גא:צ; ע;ץ. אץ א־ך או־ך בתובב. ־זפט טיך פיו- צ־ב א־וים : יטטי•־ א,ץ זאגט צו ט־ר — ד־ טעג װעט אי־ פץ ט— באקוטע; א •טייפט װעג; א; דעימאגטער :נאיאטזנג געװע;: *ריכניכאפנױיעגן אינכטיט״ט אין די פרן 30־כן אפ״יל 1925. איז אריכ ז *דגי-־. א. ביגעי־יקאזועי־, דער היגגאי־יקע- כל. כאדאװײטידיק, די בײדער •דמײנבערג, פי־אנק ידומקין־קורגקי און א. דיצדואק. — לךיט א. דיטװאק, איז א. זאקג נעקומען קײן בערלין מיט א פלאן פון א ײדי״צעי־ הויב׳מוד. ער האמ געהאמ א פולמאבט פונש פרץ *ברײבער־ ׳״יק ״ - --— ׳י**.**ץ■ — ן - ~ י■ ♦*ך פא־״ן א•; נױ-יא־ק, פו; א גרופע דאיטיקע •ב-יפגױקטעלער און בדל־ ב־ע־. פ—יגב פון בעק־מחעבוד., װעלכע האבן געװאלט נזיכו אזא איננביב־גיע פא־א״ביקן רעב אנדענק פ־ן פא־עזבאיבענעם קריביקער״.