Literarishe bleter · 1930-02-28 · 9 (28.2.1930) · p. Seite 162

׳ססר8ר'שס בלסססר :01. 9 (304) 1"ס 162 און א:יס< ״מיטשאפך.או; דעמאלט װעט שוין דאס װערק, ביט פארײניקטע כוחות, ארויס גא;ץ און פארטיק. װארט די קריטיק נע־אט דעס םומ צו זײן ״נענאטױו״ און פאקעמײצ דארט, װו טען דארף, צו באקענופן די פארטראזיקײט און דאם פרעטענציעזע נענאד װי די גדעסטע זינד קעגן דעס נײפט פון דער קונכט, דעראצמ װאלט ז■ נעחאט דערפיצט איר אויפנאבע ב׳טקימוה, װאקט ז• נייעט געכװזט ער׳טט זוכן א ׳עטיקצ זכות פאי איד אײנענעב קױס אין דער ליטעראטור, װאם װארפמ זיך נויט איד און ״דארז זי נ־יעט״, װאלט זי פפילא אויך נייסט נעפוזט פאהן און אראפקופען אויה אזעלכע ׳טעדלעבע הפצאות, װי די דערפאנטע ׳שותפות-פיקציע. װײל אבעד דער קריטיקעד פילט אין זיך נייטט די אבסאצוטע זיבערקײט פון א דערפולטער יטליחות, צימערט ער אזוי פאד דעס באקאנטן פארזעעניע, װאס בעקלין האט פון אים געפאכט,;ײטן פדצוז, איז עד פיאוםן נזל: ־ט־ישן אביםל דעס י אויסצוגי און ב״ אנ׳צטאב א חטאיב- כות-זובעך בארעדעװדיק, א ז טירד און געי־וארן צב׳ אנב, ועג זיך א■ ארן ער נ א דדען, אניטטאט א גזרן, ז־בעיך -ז הסתב יט װידער ,ך װאס װי׳ו א נ־־ע־ קא־־קאטו בס; אוי' יבוין .״* נוריץ ױיטרךיקע ריטי״יקייט ב־קן ז״ן בא־א״ קעך אלץ ואב קוכוצ בונב קדיטי ׳אברעכ־אבײבקײט י דיב די ־ד ״א :אשטײט, רייםער״, : אן ״אראפ ׳־ א ״ל״בעי־״, צ־ צי איז ע א״נב, אינטעד־ :ועיצהדיקײט פון זײן אין דעד רא־ד-ה: ״; געפיך יויצ כי . קינדעך פאריט־יטע ד אזוי װי צו רעס קד־טיקעי פען קופט ־וענץ ־קן טאטן עבר-בטלרי ־יב דעב ־ואב ברעננען אהי *וארצעב-, ״באפא: ■ איס אז; בעטן ביי צרות און פארטייקע נליקז און פאי־ט־קע זייעדע :עס בעיך; געחויבע: ־ס אזא פי פען פאכט פון א - לפפרע. עצה — ־טלעבטע, גוטע און ן פײנוננען, יזק װעג;, פדאדוציר ים, פון הו ראזט א השיבות, עװאלמיקע ס אײן א ג? :״טט־־, רעדט אי פען ,־אד ־ועלכע װאס ניט אים א דעכט אוי־ א נייצט-רעאליזירבאדער יראת-הכבוד, און יטטעלט אויפן קאפ די נאנצע אינסטיטוציע אין תוך אבעד טדעפט די קאריקאטור פזן עבר-הזפן א״גנט־ רעך נאד די רעצענזארייסע פ״נוננ-פאדבר־קאציע, װאם קופט אלע- פאר צו עפעט פיט יענעד חכפה, װעלכע האט באצײטנס אויך נייטט געטויגט. װארוס די פונקציע ארויםצוזאנן, אז דאם װערק איז יא נעפעלן און דאס אנדערע נישט, קאן פען רויק איבערלאזן פאר דעס רעזער ארײן און עס איז נייטט פאראנען קײן יטוס גרונט, צו ,ױעלן פבטל זײן דעס לעזערם סוביעקטױוע פײנוננ פאר דער םו- ביעקמױוער פײנונג פון דעס רעצענזענט. דעד קריטיקר אבער איז דעד פערזענלעכער יטליח פון אן איבער-פעדזענלעכער גײסטיקער אינםטאנץ. עד א־ז דער הימער פון דעם לעבעדיקן קונםט-נעזעץ און זײן שליחות איז צו אנטפלעקן דאפ אײביקע געזעץ אלעפאל פונסניי, אין דער קונפט פון זײן צײט און פון פריערדיקע צ״ט;, נ״טט צו ראזן עס פחלל ז״ן דורך גײםמיקער הפקרות. די דאזיקע אדבעט אבעד קאן קײנפאל נייטט קופען צו ׳טפעמ, פונקט אזוי װי עם איז ני׳טט פאדאנען ק״ן פוקדס-ופאוחר אין דעם ליטערארי׳טן יטאפן בכלל. פפילא אבער פאלט אויך אװעק די גאנצע פראבלעפא- טיק װענן דער ״נוצלעכקײט״ פונס קריטיקער, װאם פאכט איס אופזיכער אין זײן אדבעט און נעפט בײ אים אװעק די אנטיטלאםנ- קייט, צו זיין ״נעגאטיװ״ דארט, וװ פען דארף, צו ״צעיטטערן״ דאס, װאס האט בײ א קאנפראנטאציע פיט דעד קונסט םײ װי קײן קױס נישט, צו זאגן ״ניין״ אין נאפען פונס ״יא, . דאם אלץ זענען אלטע באקאנטע אפתן, װעלכע ניגער אלײן פארפולירט אויף פאריטײדענע אופניס אין זײנע באטראכטונגען װעגן די פארפען פון קריטיק. ניגער װײםט דעס אפת אויך װעגן דעס באטײט פון דער אזוינעדופענער ״נעגאטױוער״ קריטיק, אבער ער פאכט נישט קיין נעברויך פון א־ם ער באהאלט אים ערנעץ אין א זײטיקן רעלאטױוזאץ, כדי ער זאל פון דארטן אויס נייטט צופיל דערקוטיטען זײן קאנצעפציע; פאזיטױוע און נענאטױוע קריטיק. זײן גײםטיקע געװיפנהאפטיקײט צװינגט נינערן, צו דערטראכטן זיך בױ צוס סוף, אז ״דעד האפ פון דער נעגאטױוער קריטיק ,קאן זײן פרוכטבאר״, װען ער איז אן ״אויםדרוק פון ליבע״ און אז ״םוף- בל-פוף זענען אין דער קריטיק פונקט אזוי װי אין דער קונםט אלע פינים גוט, אחוץ די לאנגװײליקע״ — אבער ז״ן םיפטעם דערלויבט איס פארט ני׳טט, ער זאל זיך חברן צופיל פיט דעם דאזיקן אפת, װעלכן ער האט אזוי קלאר פ׳טיג געװען. נאך דעם אלעפען איז בײ אים דער פאלעםיקעד נאך אלץ דעד ״צע׳טטערער פון דעם אנ- דעינם נוטס״ — כאט׳ט פאקטי׳ט, און װען זײן אויפגאבע ניט זיך אים ׳טוין מאקע אײן אין נאנצן, איז ער העכםטנם נאר א צע׳טטערער פוי ־עס אנדערנב ׳ט ל ע ב ט כ;איוון עס-האד׳ז נעבעך. ־ײבט אײך, אדדבה, אויך פ־טהעלפן זוכן ־עס ״רעכטפארטיקן װענ״, פרענט בײ אײך א דעה און פאבט א״ך פאר א פיקטױון ״•טותף לפעיט־ בדא׳טית״, כדי איר זאלט קאנען— װי ניגער זאגט — ״פארנעפען נאטם אדער א פענמיטנם ־טאפוננ״. אבעד איך האב פייא, אז די ראזיקע אײנגעדעדטע יטותפות פונס ־יעזער פיט דעס ־יכטע־ב װערק איז יטטארק נענליכן צו יענער פעטאב־זייטע־ ׳עט־ פבירה-קרעט׳טפיע, אויף װעלכ׳עד דע־ נוי, דעד באס, האט א ״רענט״ גאנץ פבח, צו װעלכעד דער ארנעדאר, דער הבס,, לאזט א־ס אבעך כידוע, ק״ן יטפעק;ייטט טון באלי־ נאך דעב ער״טטן חפצדיקן ב־כו. איך האלט בבלל, אז די ראזיקע ארנעפ״ן-באליבטע יטותפות- פארפ־ל א־ז נ—טט קײן גליקלעכע און אז זי בדעננט נא־ גײסטיקן ־טאד;, װײל זי ניט דעס לעזער א פתחון-פח, ז־ך צו נארן, פאדיטליבט פא־ א־ס ד• אפתע נײבט־קע הנאה און נעפט ב־י איס דווקא אװעק ־י פענלעבקײט צ־ ״פארנעפען גאטב אדער א פענטיטנב יטאפונג . ־־ פעטאפא־־־טע .,׳טיתפות״ ־ענ־טיפ־דט רעב יעזע־ נא־ צו האבן ״טענוח״ צו דע־ ל־טע־אט־־ א־ן ־ט־װאכט פפ־־א אפ ז־־ן נ־״ט- י־־ט, א״פצ־נעפע; נ־־בט־רע :־׳־־ אפ־י־ א־ן ־ענע פא־־ך װ־ ז־־: פע־קײט דע־צ־ א־ז נ־יטט־ א־; בפק ע־ ־ר־־טי ז־ך א־־ס א־ן דע־ י־טע־אטור װ־ א; אננעבפורעטע־ פח־תן, װ־־ל ער א־ז ק־־נפאי נע:אדט :ײבכנ אפ זיבע* צי האב כוען איב דא;־ש־ט א־ננאנצן זױביב, הארצ בעבענע ד שטאט צ־ נענ־בן ר־ קונבט פ־ט אפענע א־בעד :ער״גכ*•״ און : ״אדײנג א־ין ח־טכונען, װ־פ־ל ע־ האנ ע־ ל־בע־ א־ן ך איב בכרר י דאב זי ווידער ״א־ויבנענוניע;״ אין צ ־ו־כ־ל ער האט גאנצעי עבק. ״נעלו־נטי■ רע־ י:ט. *ואדוב דעי אײ:־ האט זיך איב באקע :ייבב :ערו און באכות *, ר$זזט איב ,יצותםות־ װאב עד ״רעגט ארײן״ אין , :ע-עדטער הרק, נע ע־טעו <ױ,ק, װאט ע• ״',*גט <סי ־י* )!׳ן ״״111^,11 , מ ״ נ־יטט קופען צום טעס פון ־ענע ג־יבט־קע װערטן, װאב ער װאלט נעקאנט פון דעס קונבט-װעדק ״אדו־בנעפען״, פאריטטעלט פאר א־ס דעס װע; צל רער גײבט־קער פ־־־־, ־ואב לינט־ אנגענ־ײט פא־ ****♦י^*'י*1ל* אי• ו * <^< ו <׳״ן מ ן ו < יג<ו--. ־וארוס דער אפתע־ קונכט-גענוב ב־• רעס נ־׳עט-פארדארבע- נעס, אויפנעפפע־קן לעזער ליגט, לויט פײן נעפיל, א־ן דער אונטער- באװובטע־ זיבעדקייט, אז ער האט, אדדבח, נייטט אדײנגעלײגט נאדנייטט אין דעס ־יכטערב װערק, פון װעלכן ער;עפט פלוציס ארו־ם אזעלכע אופגעריכטע אוצרות פיט װונדערלעכע יטײנקײט דאב איז די איבערראיטנדיקע פרײד איבער דעס נרויםן גײסטיקן נעװ־נב, אן א צעט־ל, א־בער דעד געראטענער ׳טפעקולאציע, בײ װעלכער ער האט גאר ״אפגענא־ט״ דעס ד־כטער - - דאב פאכט א־ם עריטט א־נגאנצן נליקלעך... צי גײט פיר דא װענן א װארט, א פעטאפאך אן אופגליק- לעבע־ פליצהל עב גײט װעגן א כך פעך װארוס די דאזיקע פעטא- פאר, האלט א־ך, א־ז אין א היפיטער פאס יטולדיק אין דעס ה״נטיקן קריז־ב פון דער ל־טעראטוך עב א־ז צוס טײל א קדיזיס פון דעס ׳טרײבע־ב גײבטיקן קרעדיט בײס לעזעך װעלכער האט אנגעװױרן ־עס גלו־בן א־ן דעס ׳טדײכעדס בר בפכאדיקײט, אץ דער אבסא- לוטער ג־לט־ק־יט פונס ק־נבטלער־יטן אויכדרוק, פונקט א־ן דעס אויננבליק, װען ער אלײן א־ז בארופן נעװארן, פיטצויטאפן, צו דער- ־ט־אפן, ה־־בט עפ, רעס רעיטט, װאב דער ד־בטער האט א־בערנעלאזט אפן. דער לעזער קאן נישט האבן קײן ידאת-הכבוד פאד א יטרײבעך װאב נויטיקט זיך א־ן ז ־י; יטותפות און עד קאן נייטט קײן הנאה האבן פון א ליטעראטוך װעלכע האט אים קאאפטירט אלס כיט- ־טאפעך און װ״ל ער קאן ני־טט קײן הנאה האב;, חאט ער ט־ענות. און דא קופען פ־ר יטוין צו אײנעם פון רי װיכטיקע פרא- בלעפען פון קריטיק, װעלכע ניגעד באטדאכט או־ף פאריטײדענע ערטער פון ז״נע ׳טריפט;: צו דער אזויגערופענעד ״נענאטױוער קריטיק״. די אלגעפײנע ירירה פון דער ׳טרײבערי׳ט־ער קולטוך די גע״טטאלטעדייטע אפגעלאזנקײט, װאם באגניגט ז־ך אפט פיט האלבע אדער פיט א־בעריקע װערטעך פ־ט פלאנטער און בארבארי׳טן תדגוס-לשו;, אט די קינםטלערישע דעפאראליזאציע, וואפ האט בא- ־ארפט ארו־םרופן בײ דעד קדיטיק א יטארפן גײבטיקן קאפף, האט בײ איר אין אפתן ארויסגעבראכט אט די חידושלעכע הפצאח, אז א־ן תוך איז די זאך נאד נייטט אזוי נעפערלעך אז עס איז אײננט- לעך נישטא װאב פורא צו האבן פאר דעס חורבן פון דער קינםט- לערייטער פאי־ס און אז פען װעט העכסטנם;אר םוזן פטריח זײן אב־בל רעם יעזעך ער זאך ני׳טט קשה, אויך צול״גן אפאל א האנט