Literarishe bleter · 1930-02-14 · 7 (14.2.1930) · p. [Seite]

ז'3?גססר '#רג#גג גד״ז 60 גר. 14 פע7נדדאד;מ.9/ ל־ביש־אר־טמג ריץיררר ף■ אייזוסםוײד־םע װאםשד־יפם פאד . יליםני ראטדד ■1 טןיאםעראוןקונםמ פארידאג ^קעעוגקי^הארש^ ד ׳ד ט ' ב א? װ " כ גג ר ט / 7? א ד ־ש ע 8 3 י 3 ה עם איי גראט נ״שט-פארנינעדײ, נעװײנרעכע קר״נקעפלדיקײט. רטאי זאר א צװײטעד עפעם האנע; אויפטון? אז סך חכר איז עד אן אײגענער טענטש. ערשט נעכטן נעזעםן בײ דעם זעאבן ט־שר און נעהערט דבירות װעכן א דריטן? װאם קאן ער ״דין, ט״טטײנה- געזאנט. אייפ׳שרײבן? און עס נײט אײעק א םדרה פון פראטקערעך. .־כ־רותרעך, פיקאנטקײטן — װו ד• פערזענאעכע ׳שװאכקײטן פוז דעם בער-דבר װערן אויפנעבראזן און זײנע דיכטערי׳םע, קינםמרע־ רישע, מענטשרעכע מדות אפגעװישט. ,װארט אן עפנטרעכער דענוראטאר, נעדרוקטע דעצעמיעם, עפעם נעקאנט נוצ;. שרײבט מען ב״ אוגז ז״ער װײניק װענן בי־ כער, נאך װ״ניקער ײענן בירדער און נאדנישט װענן מוזיק. או; דאם, װאפ װערט יא געשריבן, איז געמאכט כראחד יד, פאר ױצא װענן, אפט אן דעם מ־נדםטן אחרװת־געפיר און נאך אפטער אן נעשמאק, מבינות, איבזג די סבות פון אט רעב ארעם״ מען קאן אויםרעכענען םבות אן א שיעור■ געװים איז די ה ו י פ ט־ם ב ת די פאריטישע און עקאנאמישע ראגע פון די יידישע מאבן אין ראנד, דאם באטדאכטן די יידײעע קורטור װי א קורטור פון א נידעריקער מדרגה מצד דער מאכט, ׳טטאטישע זערבםטםאדװארטוננען און א היפיטן טײר פון דער ײדי־ ישער נרוים-אין קרײן-בודושואזיע, װאם נישט נעקוקט אויןז איר צױניסטישער צי נאציאנאריפטישער מציצה, שמירעבמ זי םאקטיש צו שפראברעכער און קורטורערער אםימייאציע. א צװײטע םבה — א פוער ױצא פון דער ערשטער — איז דער קראגעדיקעד עקאנאמישער מצב פון ײדישן שרײבער מען םרעגט אמאצ רעדן װעגן דעם. איצט שװ״גט מען דערפון. זינט עטרעכע שרײבער האבן געפונען א שטיקר ברויט בײ צײמוננען (טײר פון זײ האבן דערפאר באצארט מיט ז״ער ״שרײבערישקײט״). אבעי אהוץ די געצײרטע מענטש;, ײאם פארדינען זיך כשר זײער הױנה מיט צײטונג-טעכנישער ארבעט, זענען ארע א־בעריקע אויף נע- ברענטע צרות. זײ װערן אײננעשרינגען פון זײטיקע פרנםות אין טועכצער ארער צעריבן פון דער יאנעניש נאך צופעריקע אדבעמ;, װי איבערזעצוננע;, קארעקטורן וכז״. בצויז פון ריטעראדי׳םער און פובריציםטישער ארבעט מאכן אין װארשע א רעבן אפשר א האר- בער סנין מענטשן פון מארער מוזיקער, רעזשיפערן- -איננאנצן אפגערעדט. בײ אזא ראגע האט דאם רוב ש־״בער און קינםטרער נישט קײן מענרעכקײט צו פארטראכטן זיך װי נעהעריק װענן דער קאמ־ פאזיציע םון א װערק, ראזן עם צ״טיק װערן אין זיך, אויםשיר״םן עם און פאדענדיקן, זו־ עס דארף צו זײן. איז ײען זיך מיאש אין דער א״נענער שאםונגם־םעיקײט און עס װע־ט געבוירן יענע קרענקרעכע א טעמע אן אנגעװ״טיקטע ב־ז נאד. איז שװער צוצוריר; זיך צו איר און נישט פארשאפן קי־ן בײז ברומ■ עדנעץ־װו איז יע־ דער פון אונז שולדיק אין דעם, און װידער איז יעדער פאר זיך אומשורדיק. דער נרעםטער ײדישער צענטר אין אײראפע. עם עקזיםטירן. גרויסע פארראנן טיט א בר״ט-פארצװײנטער טעטיק״ט. נדויכע צײטוננען װערן פארשפרײט אין צענדריקעד טויזנטער עקזעמפראדן. נמעט שטענדיק שפירן דרײ טעאטערן. זינט יארן װערן אויםנע- יעטערט בירדעד םון ײדישע מארעד. נעזערשאפטרעכע כאר;, אר- העסטערן זענען פאראן און קײן םביבה פאר ריטעראדישע, פוברי־ ציסטישע, טעאטראא־שע, קינסטרערישע, טוזיקארישע שאפוננען איז נישטא מען דאדף דאם ריכט־ק פאדשטײן. נעװים נ״ען אדױם נוטע ביכער אויך, עס דרוקן זיך פ״נע ארטיקרען, עפ טרעפן זיך גוטע אויפירוננען, שײנע ב־רדער װערן אויםנעשטערט — אבער עם פערמ ־ער עיקר; דאס, װאם זאר אט די ארע שטרעבוננען פארבינדן, זאי ז״ דעגורידן, אויםטײרן ראם נוטע פון שרעכטן, דאם װערטפורע פון װעדטראזן. עם םערט די שװארצערר, פון ײאנען ארע נעװיקםן יארן ציען זײערע זאפט;, און די אטמאספער, פון װאנען זײ זאין שעפן רוםט און ריכט. עפ םערט די סביבה■ עס םערמ יעדער אנרענ םון דרויםן. יענע זאמען, װאם פארן טויזנטפאכיק אויף דער צעאקערטער ערד פון קינםטרעדישן טא־ יענט און פאכן שפראצן און װאקסן די שאפוננע;. יענע מירדע יעטרארן פון דער זון, װאם באפארבן מיט קארירן פון רעבן די צאר- טע נעװיקסן פון קינסטרערישער פאנטאזיע. יענע בריצן, װאם רײכטן פדוצריננ אויף און װײזן אין ז״ער שארפן ריכט ד־ נישטיקײט פון אויפנעדראיענע קערער-םראנצן. בײ רײטן זענען אין ריטעדאטור, טעאטער, קונםט, מוזיק םא־ ־אן ריכטונגען, שורן, שיטות. שטארקע דיכטערישע און קינםטרע־ -שע פעדזענרעכקײטן רײםן-אויף אט די שיטות, שאפן איבערגרו־ פיױננען פון כוחות. עם איז שטענדיקער קאמף, אײביק אעבן. בײ אוני א־ז — שא שטיר, מאך נישט קײן נערודער. שרײבט אן א שרײבער א װערק, קומט אים אן םיט גרינע יוערם, כיז ער נעפינט א צװײטן, װאס זאר זײן א בערן אויםצו- הערן עס. האט עם יעגער אויםנעהערט, פטרט ער עס אפ מיט עט־ :עכע נארנישטזאננדיקע קאמפרימענטן דעם מחבר אין ד• אוינן■ און הינטער די אוינן מאכט ער דערפון חוכא וטרירא דעדט אויס, ייאם אין קארמ. קנאת־םוםרים/ דאס װארט שוין געװען א מדרגה, אבער עם איז נישט דאפ