Literarishe bleter · 1930-01-23 · 4 (23.1.1930) · p. Seite 74

?'ססר׳ןרי&ט בלסםסר ב<0■ 4 (299) דיש 74 ו ו א ד ס ו ז ו ו א ד צ ו פ־ע־^סעד או/ ק*נסט ןןןן אינפ װארשעװער נײעם ײדישן טעאפער נייען פיבעדהאפם די לעיסע פראבן צו דער צװייםער אויפירונג ״דער טאנץ ארום גאיר״ פון בען דזשאנסאן, באארבעצ דורך םטעפאן צװײג. די קאמעדיע איז געגאננען א צײפ־לאנג אויף די פארשי-דענע װעלט־בינעס מיט אן איי־ סערגעװ״ניעבן ערפאלג. אין װארשע גײמ רי קאמעדיע צוב עישמן מאל. רעזשי — יאנאס מורקאװ, דעקאראציעס פון שלימניאק. אין דער פיעסע שפילן די הויפט־ראלן דיאגא בלומענ־ פעלד, רחל האלצעי׳ ש. לאנדוי, דוד לעדערמאן׳ א. יאםמאן׳ שערמאן, גרודבערג. •װאלפשםאמ׳ קאן א.א. ״אויפש&זנד״ (רעזשי ד. הערמאן) איז געגאכגען איבעי 40 סאל. אויף װי־װײמ די פארשטעלוננ האמ פאי־אינטערעסירמ דעם ברײפן מאסן־עולם יאװײזט דער פאקמ, װאס די לעצ־ טע 2* װן>כן זענען אײנגעארדנמ געווארן ספע־ ציעלע דיסקוסיע־אװנמן װעגן דער פיעסע און װעגן דער אזיפירונג. ןןןן אין ״סקאלא״ איז עפעס נישמ פרײלעך. דער ״גיהנום״ ה$ם געברענמ׳ אבעי־ םיאיז-גע־ װען׳ משמעוח, א קאלטער *ײעי׳ און דער עולם האט זיך;ישט געלאזט פארברענען. איצט װערם נענריים א נײ פראגראם, אין װעלבן סיבאםײ־ ליקן זיך די באקאנטע ארטיסטן אלא לילית און װ. גאדיק. ־־ ל*מיד ד.*פן, אז די מערבה אין ״סקאלא״ װעט זיך איצמ פארבעסערן. ײעט מען ״דערלאנגען״ בעסערע ״סחורה״, װעט זײן מער בעלנים צװישן דעם ײדישן ײארשעװער עולם. ןןןן אידא קאמינסקי האם פארגאנגענע װ#ך גאסטראלירמ מימ איר טרופע אין ביאליסטאק. זי *נ־פילמ ״פרל. מאליטשעװסקא״ פון גאבריעלע זאפאלסקא און ״פעו>דארא״ פון באקאנטן פיאנ־ צויזישן ר־אמאטורג װוסאדו. ןןןן ״מאדיקאמ״ מיט זוני מאוד און י*>סל קאטלער האבן געשפילמ אין ביאליסמאק און אין לזןדז. /ןן/ די בעלגישע ״װילנעד טדופע״ (מיט אזדא און עלמית) האבן גאסםר#לירט לעצטגס אין שטראכבורג, מעץ׳ סאמיריקען. אין רעפעיטואר: ״גריגע פעלדער״. ״מאטקע גנב״. ןןןן אין װילנע האמ א פאר װ*כן געשפילמ נזאײס לאמפע מיב א מרופע. אויפגעפירט דרא־ מעס און מללאדראמעס. איצט האמ #ננעהויבן צו שפילן ד*רכ אננא יאקובאװיטש. זי הײבט זןן מיט דער ״אמעדיקאנעד חחונה״. מיט *וננא יאקוב$װימש וועמ אויך שסילן דער באקאנטער איטיסט מ. קלײן. ןןןן מיםן ײדישן נײעם מעאמער אין ריגע איז נישט פר״לעך. מ. יוביז׳ װ*>ם איז צוריק מימ א יאר געקומעז פון ראמנפארבאנד און הןןם לכתתילה שמארק אויסגענומען אין ריגע׳ האם פארלאזמ דאס מעאםער. געבליבן איז נאר אײן ױליוס אדלער. סיפילט זיך אין רעפערםואר און איז דער אויסשמאטדנג דער בארג־אראס. דערפאר איז אין לעטלענדישן מלובה־מעאמער אויפגע־ געפירמ געװןןרן מימ גרויס פײערלעפקײט שלוה־ עליכמס ״200.000״. די דןןרטיקע פרעםע איו מול םימ באגײסטעי־טע ארמיקלען ײעגן דער וארשמעלונג. ־עד. ג ח ס ן ס י י; י? מאז• איז װעלנן סיװעט פיגודירן װי א הזיגפ־ וזעדד יוסיןוס םדאװיום. אויןי דער בודזדועם־קאמיהיע ב״ס װאר־ -עװער י;*:-*: איז אנגענוסען געװאד; דער פארסדאג פון זויצע־נרעזעב מאוריזוי מ״זעד צו באסוםימען א סובסידיע פארן װארדועווער נ״עם ״ד״סן דראמאם״גן מעאבער 10 סויזנב גידדן און דעי פאי׳נולאג פון ראמסאן יצחרן דעוו צו באיססיםען א סובסידיע פאדן ״וז"א פון 10 םויזנמ גידדן ןןןן אין נ״־װיד״סק איז די סעג פארגעקוסען רי פ״ערונג פון סן־יאייקען ױביד״ פון דעי * ירי •*װו**י5י*****ד ש*,* ןן/ן עס איז באשיאסן געוואין דויך דעי אל־ פארבאנדישער פארײניקונג פון די פראלעמארי־ שע שיײבער־אפאציאציעש אויפצורופן אנהויב אפײל די ײרשמע אלפא־־באנדישע קאנפערעכץ פון די ײדישע פראלעמארישע?י־ינןי אין ׳־ספכ״ר, אוסכ״ר אין װפכ״ר. דעי־בײ זאל אוקראינע בא־ קומען ארזס 15 עדבעד, װײסדזסלאנד — אױב עייטער און רכפס״ר —־ ארום 20* ערמע- ן״ן פאייאג ״מתכות״ אין ניך-יארק האט אי־ויסגעגעבן רעאן עיבעס א בוך;אי קיגדע־ ,.־*נגעלע־ריכגעי־ע״. א*ן די ערשטע פאר וואבן איז ראפ בוך פאיקויפט געװאין ארום אבט הונדע־ט עקז. און נאך זאגט מען, אז פיהארט מימ ײדיש שלעבמ אין אמעריקע. אין מוילן װאלמ א יידיש קינדעײבוך אין אזא צ*ל נישמ ארויס. ןןןן דער ערשמער צוזאסענפאר פון דער ײדי־ שער קולמור־געזעלשאפמ אין אמעריקע װעט פארקומען סדף פעבדואר אין נױ־י$דק. בײם צוזאמעיפאי װעלן זײן פאי־טי־אמז אלע קולטור־ געזעלשאפמ־צװײגן פון די פארײניקמע שמאטן און קאגאדע. צום צוזאמענפ^ר, אייגגמלעך, דער עיישםעד ײדישער קזלטזד־זגזזאמענפאר אין אמע־ ריקע״ װעלן אויך אײנגעלאדן װערן א רײ װיבטיקע געהמ, קולמור־טןער און שריפטשטע־ *לעד, פאי־שטײעד פון װיבטיקע ײדישע קולשור־ אינסמימוציעפ. אויך װערן דערװארם, אנװעזנד צו זײן בײפ צוזאמענפאר רר. חײפ זשימלאװ־ פקי אזן זלמן רײזען. בײם צוזאמענפאר װעלן פאי־האנדלט װערן די װינמיקסמע אקמועלע פי־א־ געס פון ײדישן קורטור־דעבן דא אין אמעריקע׳ צװישן זײ: 1) א שריפט פון דער ײדישער קולמור־געזעדשאפט; 2) ײדישע שול־באװעגדנג; 3) קאאסע־־אמיװער פא־לאג; 4) אונזער ארבעט צװישן דער ״דישעי־ סטודענטנשאפמ; 5) ביל־ דוננ פאי דעי־װאקםענע; 6) די אדבעט פאדן ײדישן בוך; 7) צענטדאלע ״דישע ביבליאטעק; 8) די נאציאנאלע קולמורן אין אמעריקע; 9) די איבעפ פון די צװ״גן; 10) דראמאטישע פאי־ אײנען, כאין אדן לימעיארישע קלובן; 11) ײדי־ שעי מוזײ און ארביװ אין אמעריקע; 12 פאי־ - :יקן די ״דייטע קולשדר־ארבעט אין אמע־ ײקע מימ דער ײדישער קולמור־באװעגונג אין אנדערע דעכדער. ־ עם װערמ געפלאנעװעמ, אז די דערעפענדנג פיז צוזאמענפ*ר ז*ל פ$רקוםען אין אײנעם פון די גרעסצע זאלז איז נױ־יארק. די דערעפענונג זאר זײן א דעמאנסמראציע פאר דער ײדישער קזלמדר־אי־געש אין אמעריקע. בעת דעס צוזאמעאאר ז?ל אויך פארקומען דער צװײ־ מעי יעידעבער פאלקלא-־אװנמ פון דער ײדישער קולםור־געזעדזזאפס.?יסעד^סזד יאז/ ק??סןד ןןס װי מיי האבן אין זײן צײמ מימגעמײלב אין די ״לימ. בלעמעי־", האפ דער צװײג 178 ױנפ ײדיש־נאציאנאלן ארבעפעײפארבאנד בא־ שמיממ אין 1928 א סומע פון 500 דאלאר אויף דימעיאמוי־גי־יזן. דעי־ קאמימעט, װןוכ דארף אנטשײדן װזןמען די פײזן צו געבן, איז באשטאגען פון די שי-יפטשטערער ב. צ. גארד־ בערג, דר. א. מוקדוגי און יעקב מילך. דער קאסיטעמ הא■ סוף נאװעמבער אפגעהאלבן זײן רעצטע זיצונג. אוײע וועלכער סיזענען באשטיםט געװאין די פײזן: דעם ע־־שטן פייז פון 250 דאלאר האט באקוםען ד״. סעקלער פאר זײן פערפן באנד דיאמען;מאיאר נה, יהב פון יריחו, דער זעעי זעמ זײן כלה). דער קאםימעט האט בא־ זונדעיס אייסגעטײרט די ־*עצטע דדאמע. —• דעס צווײטן פ־־יז פון ס15 דאלאי־ האט באקו־ מען י. אפאטאשו פאי דעב צענטן באנד פון זײנע וועיק ״ביאנקא״. ־ ־־ דעס דײפן ױיז פון 4*10 דאלאי דיאמ גאקזמען ש צ. זעצעי פאי זײן װיפנשאפטלעך װערק ״מדת היחמיפ״. ןןןן דר. י.:. שטײגבעיג, דעי יעדאקטאי פון די ,,פי״ייע שריפטן״. געפ״גט זיך איצט אין *ואי־שע. די שטײנבעיג האט בדעה צו פאיבלי-נן אין פוירן עטיעבע װאבן און באזוכן א רײ ג־־עסערע שטעט, וװ ער װעב אויך האלטן רע־ פעראטן. ןןןן זונמיק. דעס 29־םן דעצעמבער, איז אין ניו־יארק נעפײערט געװארן דעי 50־טעי גע־ בוירנטאג פון קלמן מרמי־. צוליב דעי צעײפנ־ נױ־יאיק, האבן אנמײל גענומען איןידער ױבי־ לײ־פײערונג בלוױ ״אנשי־שלומנו״ פון ״פײיהײט״־קיײזן. — און קרמן מרמר האט דאך פאידינסטן נישט נלויז פאי זײ. עי שטײט דאך אין דעי ײדישער קולסוד־באװעגדנג א 00 יאי. ןןןן דר. י. מ. זאלקינד, דער איבערזעצער פון תרמוד אויף יידיש, געפיגט זיך איצט אין נױ־ יןו-ק. װוהין ע- איז געפאי־ן אין די אנגע־ רעגנהײטן פון זײן װערק. *־ אויף דעס 5־טן יאנואי איז אנאנסירט א קבלת־פניפ, אלאנ־ ןןןן אין קלעצקין־פאילאג ווערט געזעצט דעי אבטעײ באכד פון דוד בעיגעלסאנס װעיק — .,צוגװינבן״, אין װעלבן סיגײען איײן 17 גיעבעיע דעיצײלונגען, געשײבן די לעצטע יארן. אין באנד גײכ אויך ארײן א נײע דער־ צײלונג ״גײא, גײ־א״ פון דעס לעבן פון אמע־ ריקע־ ןןןן די ײדישע קולטור־געזעלשאפט אין נױ״ יאי־ק פײעיט דעס 25־םן יאגואר דעם ױס־םוב ױגש ע־שמן יאר טעטיקײמ פון דער געזעלשאפם. ומן די װאישעוועד ײדישע קהלה האט אויפ־ געצאימ דעס ײײ״א 500 גילדן, — די ײײמע־־־ דיקע ראמע אויפן השב־ן פון דעי סובסידיע. ןןןן דער באקאנטע־ העברעישער שריפמשטעלער נתן ביסמ־־יצקי (דעי מחבר פונס װערק ״ימים ולילות,,) האט איצט פארעפנטלעבט א היפמא־ רישע ײא-ע אין 5 אקטן ״יהודה איש קרױת״. ןןןן דעי באװוסטער ײדיש־דײטשער ראמא־ ניבט ריאן פויבטװאננעי־, דער מהבר פון ״ױד זיס״ ט*עט צו אגצושרײבן א היפשארישן וא־