Literarishe bleter · 1929-12-20 · 51 (20.12.1929) · p. Seite 992

ז״ס 992 ׳ 4 ^'ס*ר*ר•** 0993^ד?.*£. 51 (*29) דאפ איז $) גוטער םימן, ,־ואם דרײ-פיר מענטש; האבן זיך נענומע; צו דער ארבעט אויף א״גענער אחרױת. עם הויבט זיך $; צו באװ״ז; בײ אונז איניציאסױו אן ׳עסארקער וזיק. װ־פיל מאל וענע; ׳עוץ צועטאנד נעקומע; טעאטער־קןאפע־ רענצ;, טעאטער־יקאמיטעט;; א־ץ מאל — אפיקו א גאנצע טעאטער־ נעזעק׳סאפט מיט סטאטוט;. יעדעס מאינ האס פון די ניץ מאס רײד זיך אויםנע׳קאזט א בוירעפ, ביז װארשע אױ אץ א מזקדיקער יסעה געבקיב; גאר א; א דראםאס־ש טעאטער. װער קאן בײ אוגזערע ׳גזװערע באדיננונגע; זזאנ; צו ברענ־ נע; א ״דיע דראםאטיש טעאטער? דער אקטיאר — ני׳סט. ב״ דעם דורכ׳נזניטקעכ; או; אפיקו בעםער; פראפעםיאנעק; אקטיאר איז דאך טעאטער קזדם־כק — א ברו־ט-פראנע. װעט ער זיך אראפנקיט׳טן מיט; נאענטםט; נקיט׳שיק; װעג צופ זיכער; ביםן ברויט. ני׳עט דער אקטיאר אקיץ װעט ׳םאפ; די אינםטיטוציע פון א ייריע דראםאטי׳ט טעאטער, דער םטאר — אויך ני׳עט. בײ דעם סטאר איז דאם טעאטער ־עוץ ג־׳עט קיץ ברויט־פראנע, נאר א איך־או;־נעקט־פראגע; ״די׳ט טעאטער — דאם בץ איך, או; מיץ איך האט נרויםע אפעטיט;. םיט איץ װארט; ני׳טט דער אקטיאר, ני׳טט דער םטאר קאנען זיך ג״םט א־דענטיפיציר; םיט רעד אינסטיטוציע; ״ד־׳ט דדאםא־ ט־׳ם טעאטער. אזא קעבנספעיק טעאטער קא; נאר געישאפ; װער; דורך מענט׳ש; דרויםנדיקע, ני׳שט דורך טעאטער־מענט׳ט; נופא. אץ אט האב; זיך אפגעפונע; אזעקכע מעגט׳ע;. קיץ טיםטרויע; האט קײנעד נישט. די מענטש; האב; ׳עוץ ארי-ננעקיינט אזוי פיק פי אץ ענערניע אץ זייער ארבעט, אז ק״- נער צװייפקט ני׳עט אץ זייערע בעםטע כװנות. עס איז אבער טשעקאװע צו װים;, צי װעק; ז״ערע אנשטרענ־ נוננע; ברעננען די נעװונ׳טענע רעזוקטאטן. עם איז זײער באקװעם צו ׳םטיץ םון דער ז״ט אץ זיך צו־ קוק;, װי אזוי א פאר מענט׳ם; ׳עטופ; א ׳םװער; װאג; בארג ארויו־. עם איז אפיקו אנגענעם צו װעטן זיך, װאס דער סוף װעט זיץ. דעם םוף אבער קאן מע; קייכט פארויםזע;; דער װאנ; װעט זיך אראפנקיט׳ט; — אויב מיר אקע, די פרײנט פץ ײדי׳ם טעאטער, וועקן ני׳שט צוהעקפן אים צו יםטופן, ני׳םט אונטעד׳עטעקן א פקייצע. אץ פון דאנע; נעמט זיך־די קנאה; װער האט דאס די דרײ אבער פיר מענט׳ט; ״באסוקמעכטיקט״ צו ז״ער ארבעט? מיר קעבן אץ אזא שווערער אטמאספער, אז מיר זענען פשוט נ־שט נעװוינט צו זען םענטשן מיט אײגענער איניציאטױו אץ ׳סטארק; װיקן דורכזעצן א קוקטור־געזעק׳גזאפטקעכן ענץ, א; וועק־ כע עם איז א״נן־נוצן אדער א; א נעזעקשאפמקעכן מאנדאט. און ראס-זאג איך — איז דער נוטער סימ;,׳ װאס אזעקכע מענט׳טן האבן זיך באװיז;. הקװאי זאק; זײ זיך מער; אויך אײף אנדערע פארװארקאזטע קוקמור־געביטן און אז די ערשטע טעאטעלי־פארשטעקיוננ פץ ײדישן דראםא־ ט־׳ען טעאטער װעט פארקומען (םר״טיק, דעם 20־סטן ד. ח.), װעק די איניציאטארן־״םאםאזװאנצעם״ האבן פאררינט נישט קײן קקע־ נערן אפקײז, װי דער רעזשיםער אץ די אקטיארן. ני׳טט נאר זײ האבן צו׳טטאנד געבראכט אי) װאר׳נזע א ררא־ מאטיש ײדי׳ט טעאטער — זײ האב; אויך פאר׳טטאנען אים אװעק־ צושטק אויף מאראקיש־געזונטע יסודות; נישט אפנעבן די אינםטי־ טוציע אין מאנאפאק ני׳טט פץ דעם סטאר, ני׳טט םון דער טרופע, ני׳עט פון טעאטער־דירעקטאר. אץ בקויז אט דער טיפ פץ א יידיש דראמאטיש טעאטער קאן אויםרעכנען אויף געזעי׳סאפטקעכעד אונטערשטיצוננ. און די געזעק׳טאפט װעט נעװים אונטער׳טטיצן דאם מעאטער, אויב עס װעט װירקקעך פארזיכערט װערן די ררויםנדיקע אנפירער• יטאפט פון דער אינםטיטוציע, אויפ די מענט־שן, װאם האבן נעשאםן יאכ טעאטער, װעק אויך װײטער נישט ארויםקאזן די איניציאטיװ פץ זײערע הענט אץ זיך באמיען צו ׳טאפן די נויטיקע אנפירערישע ארגאניזאציע אזנטערן נעזעק׳םאפטקעבן קאנטראק. א׳. קאציזג׳ג < םײערלעכע ע&בינג ליבע אזז אױםםעדלןזאםהײט די טעג קומט־פאר רי עפענוננ פ,ץ דעם נ״עפ יידי׳נץ ררא־ מאטי׳טן טעאטער אין װארשע. מע; דארף זאג; אפ;; בעת מיר האבן צוריק םיט צװיי ײאכ; אץ פאראכטאג; געבראכמ רי ב׳סורה פאר אונזערע קעזער ײענן דעם נייעם יידיש; קינםטקערי־ס; טעאטער אץ װאר׳שע, האב; מיר זיך נעשראק;: װער װייםטן אפ׳סר װעק; די כקערקיי ׳טמערוננע; פץ אינעװײניק אץ פץ דרויסן נובר זיץ, א,ץ פץ דעם פראיעקט װעט בקייב; בקויז א פראיעקט. מיר זענען דאך דא אץ וואר׳טע אזוי גומ אנגעקערנט מיט אוגזערע ארבעט; פאר דעד יידי׳טער קויטור, װע; קקיינקעכע אמביצ־עס פץ יחידים צי פץ פארטייע; מאכ; צו-נישט נאנצע קוקטור-אינםטיטוציעס. אץ זזזץ אץ דעם ״עקיזעובי־טעאטער זעגען שוין נענאננע; אץ פוק; גאנג די פראב;, אץ װען דער רעזשיפער דוד הערמאן, דער די- רעקטאר יאנאם טורקאװ א,ץ די ארטיםטן קומע; פץ די פראב; בא- נייסטערטע אץ אנגעצונדענע פץ די םצענישע נע׳בטאקטן, װעקכע זיי פארקערפער;, האט נאך אקץ נעטאטשעט דער װארעם; װעט מען האב; כח אץ נעדוקד צו דערגיין ביז צו דער עפענוננ פץ טעאטעמ אץ אט ׳עטײען מיר ערב דער עפענוננ פונם טעאטער. עם איז א; ספק א יעמחה, א.ץ א באזונדערע שמחה איז עם פאר דער ״דישער װאדשע, װאכ האט אזוי זעקמ; אזעקכע מיגי ײדישע שמחות. גרויס איז די יידישע װארשע מיט אירע איכער צ הונדערט טויזנט ״ד;, מיט איר פארצײ״גטעד יידישער פ,־עםע, מיט אירע פארש״דנסטע הונדערמער נעזעקשאפמרעכע, פאקיטישע אץ קוק־ טורעקע אינםטימוציעם. אבער אמ די אקע א־נסטיטוציעס זענען, ק״דער, צערים;, פאנאנדערגעטייקט, װע; עם האנדקט ז־ך װענ; נדויפע, נעמ״נזאמע אויפטוע;. א מץ בבק פץ שפראכ;, געדאנקע; אץ װיקנס. אץ דערב״ דער פארטיקער ביטוק — םיװעט גארנישט ז״ן דערפץי א יטאד צ״ט און ענערניע; און דאך איז עס א פאקט; מיר האבן אץ װארשע א דראמא־ טיש-קינסטקעדיש; טעאטער, װאס האט פון אנהויב א; נעשטעקט זיך ערנסטע אויפנאבעס; שאפן אץ גראר אץ װארשע אץ מיט דער היקף פץ דער װארשעװער יידישער געזעקשאפט א נוט; קינםטקע־ רישן ״דישן טעאטער עכ איז ב״ די איצטיקע באדיננוננע; אץ ״ערפארוננען״ אין װארשע שװער נעװען צונויפצורופ; די טוער אץ פארק״ג; ז״ צו־ צוםרעמ; שאפן א טעאטעד. װער ײאקט דאך נעקומע;;אך דעם ״באנקראט״ פץ די פאריע״דענע טעאטער־געזעקשאפטן, אץ װעמעפ האנט װאקט זיך גענומע; פונסנײ זיך ״קהק״ ארום טעאטער? האט מעז באדאפט די אקע מוער אץ די פרעםע שטעק פאר א פאקט; ש ו יע נעשיאפן דער טעאטער, עס א־ז ש ו י ן דא א טעאטער- ראקאק, א; אנכאמבק, א פ־עםע און א רעזשיםער. ובכ;, איז איצט די נעזעישאפט, די פרעסע נעשטעקט פאר א נסיץ; צי װעט זי מיט־ העקפן דאס, װאם עקזיםטירט שוין, אץ שטיצן דאם, װאם קעבמ שוץ, אדער, ה״ו, נישטן מיט דער ארבעט פץ אױפשטעק רעם טעאטער האט זיך פארנומע; א נרופע פץ עטרעכע פערזאן ב״ דער אקטיװער מיט־ היקף אץ שטארקער מיטװירקונג פונם ײדישן ארטיסטז־פאריין אץ פויק;. רער פארײן האט פארשטאנ;, אז עס איז די אמביציע און דער פרעםטיזש פון דעם ײדישן ארטיסט, — װו ער זאק נישט שפיקן, אין דער אפערעטע אדער רעװי, — אז אץ דער הויפט־שמאמ װארשע זאק זײן א שטענדיקער יידישער קינסטקערישער טעאטער. און דאם דארף אויך זיץ רי אמביציע און פרעםטיזש פון יעדן םרײנט םון ײרישן װארט, פץ ײדישער קוקטור, אז די ײדישע ײארשע זאק האב; דעם ײדישן רעפרעזענטאניל־טעאטער, װאם זאק ז״ן פאר אײנענע אץ פאר םרעמדע דער מוםטער, דאם שײנדק. די באגײםטערוננ אץ פר״ד, מיט װעקכע עס איז אויפנע־ נומע; געװארן אין װארשע דורך די פארשיידנםטע קרײזן די בשורה ײעג; דעם, אז עס איז געשאפן געװאר; דער דראמאטיש־ ״דישער טעאטער, — אט די באגײםטערונג אץ רי פרײד איז א נאראנטיע, אז דאכ י־דישע װארשע װעט ארויםװייזן דעם טעאטער די קיבע אץ אויפמערקזאמקײט, ײאס עם איז אזוי נויטיק פאר דעם קױם א,ץ אנטװיקקוננ פ,ץ דעם קינסטקערישן טעאטער אץ װארשע. נ ח ג׳ ן ס ײ ז י ק םובם ײדישז טעאטער א גוםעד םיםןז